Review

Astrid Lindgren wist: alle kinderen willen een Pippi zijn

Biograaf Jens Andersen heeft zich volkomen verplaatst in het tegenstrijdige karakter van Astrid Lindgren. Hij belicht ook de donkere kanten van haar leven.

Ieder Zweeds kind vroeg in 1945 Pippi voor Kerst.

Het is een gedroomde manier om de literatuur binnen te stuiven, en dat lang voordat er sociale media bestonden. De lancering, marketing, wereldwijde verspreiding en branding van Pippi Långstrump, het kinderboek dat in 1945 uitkwam bij het zieltogende uitgeverijtje Rabén & Sjögren was het resultaat van een geoliede samenwerking tussen de schrijfster Astrid Lindgren en de kinderboekenpausin Elsa Olenius. Deze vrouw was redacteur bij de uitgeverij, hoofd van de Stadsbibliotheek en het kindertheater van Stockholm, kinderboekrecensente én jurylid van een kinderboekenprijs. Met elk van deze petten op wist zij Lindgrens boek te promoten en aan prijzen, vertalingen en een toneelbewerking te helpen - je moet maar durven.

Non-fictie

Jens Andersen
Deze dag, een leven - De biografie van Astrid Lindgren (****)
Uit het Deens vertaald door Lammy Post-Oostenbrink en Kor de Vries.
Ploegsma; 466 pagina's; € 29,99.

Ieder Zweeds kind vroeg in 1945 Pippi voor Kerst. Op kinderfeestjes wemelde het van de Pippi-lookalikes. Uitgever Bonnier, die het boek niet had durven uitgeven, hapte in het zand, uitgeverij Rabén floreerde. De succesvolle ontvangst van Britt-Mari lucht haar hart, het meisjesboek waarmee Lindgren in 1944 was gedebuteerd, verbleekte bij dit krankzinnige succes.

Astrid Lindgren (1908-2002) wist het: álle kinderen houden van Pippi. Zij willen ook zo'n kind zijn, dat alleen met een paard en een aap in een vervallen villa woont, dat beresterk is, hondsbrutaal en voor de duvel niet bang. Niet alleen haar dochter Karin, aan wie ze haar eerste Pippi-verhaaltjes vertelde, maar ook kinderen die meeluisterden.

Astrid Lindgren (1908-2002) wist het: álle kinderen houden van Pippi. Beeld Hollandse Hoogte

Jens Andersen, een Deen, biograaf van zijn beroemde naamgenoot Hans Christian Andersen, wijdt vele pagina's aan dit overdonderende begin, in Deze dag, een leven, de eerste biografie na Lindgrens dood. Hij had veel nieuw materiaal uit het familiearchief tot zijn beschikking. Het resultaat is een genuanceerde, verbeeldingsrijke biografie, die vooral gaat over Lindgrens drijfveren. Andersen weet zich volkomen te verplaatsen in haar tegenstrijdige karakter, zonder een kwijlerige bewonderaar te zijn. De eerste hoofstukken zijn wat stroef geschreven, met veel omhaal van woorden, maar dat kan aan de vertaling liggen. Daarna gaat het beter. Of de inhoud is zo interessant dat het minder hindert.

Het is nu moeilijk voor te stellen hoe baanbrekend Lindgrens ideeën waren. De drieste, grappige Pippi leek in niets op de zoetige, brave, schijnbaar avontuurlijke hoofdpersonen uit de moralistische vooroorlogse kinderliteratuur. Kinderen moesten gehoorzamen en geen last bezorgen, dat was het uitgangspunt. Pedagogen hadden grote bezwaren tegen het schandelijke, opruiende gedrag en de grote bek van Pippi; zij vreesden slechte invloed.

Het is nu moeilijk voor te stellen hoe baanbrekend Lindgrens ideeën waren. Beeld Hollandse Hoogte

Die tegenwerking moet Lindgren goed hebben gedaan; ze had het niet zo op pedagogen. Zij koos blind de kant van de kinderen. Zo'n 25 jaar voordat dat in de mode kwam, propageerde zij een 'anti-autoritaire' opvoeding, volgens haar niet te verwarren met 'totaal geen regels stellen', want kinderen moesten wel grenzen krijgen. Maar: een opvoeder is niet de eigenaar van het kind, maar een bron van liefde. Een kind is iemand met gedachten en emoties, geen homp klei die tot een bruikbare volwassene moet worden gekneed. Als volwassenen kinderen wat meer met rust zouden laten, zei Lindgren, dan konden ze hun fantasieën uitleven. Daar werden het leukere mensen van.

Donkere kant

Andersen denkt dat het geen toeval was dat juist net na de Tweede Wereldoorlog een boek als Pippi verscheen. Zweden was neutraal tijdens de oorlog, maar de dreiging was ook daar voelbaar. Lindgren werkte tijdens de oorlog bij de Zweedse geheime dienst en las daar brieven voordat de post ze verspreidde. Ze zag hoe ziek de menselijke geest kon worden en welke wonden werden geslagen door vernedering en terreur. Zij schiep, geïnspireerd door Superman, een eigen kleine vrouwtjestiran, sterk, eigengereid, maar ook gemoedelijk, hulpvaardig en wars van geweld.

Toen Lindgren in 1978 de Duitse Vredesprijs kreeg, hield ze een toespraak waarin ze zei te hopen dat ooit alle geweld uit de kinderkamer zou verdwijnen. Dat was de enige manier om van de wereld een minder grimmige plaats te maken. Liefdevol grootgebrachte kinderen werden betere ouders.

Andersens boek loopt niet over van Bolderburen-romantiek, de sfeer van knusse kerstviering met zelfgebakken koekjes, in kraakheldere, houten huizen, omringd door weelderige natuur, de sfeer waarin Lindgren opgroeide. Hij heeft oog voor de donkere kanten van haar leven. Ze was geen stoere grapjas, ze was melancholiek. Een van de redenen dat ze zoveel verlaten kinderen opvoert in haar boeken, is dat ze zelf, toen ze 19 was, haar zoontje Lasse moest afstaan. Ze bleef zich daarover altijd schuldig voelen. Als jonge journaliste was ze zwanger geworden van haar dertig jaar oudere hoofdredacteur. Lasse woonde drie jaar bij een pleegmoeder en anderhalf jaar bij zijn grootouders, voordat Lindgren hem bij zich kon nemen. Zij trouwde met Sture Lindgren en ze kregen nog een dochtertje. Terwijl zij doorbrak, werd Sture verliefd op een ander en raakte hij aan de drank. Hij stierf op zijn 53ste. Ze hertrouwde nooit. Ze was graag alleen; schrijven maakte haar het gelukkigst.

'De korte tijd dat je hier op aarde bent, moet je vullen met inhoud', vond Astrid Lindgren. Ze werd 94, en ze heeft dat volop gedaan. Haar prachtige boeken moet je gewoon om de zoveel jaar weer eens lezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.