Boekrecensie Dit doet even pijn

Artsenhumor als overlevingstactiek (vier sterren)

Ongenadig goed beschrijft arts-in-opleiding Adam Kay de ondoenlijke werkdruk in een Brits ziekenhuis. Enige onsmakelijke anekdotes moet de lezer op de koop toe nemen.

Een medisch specialist vertelde ooit dat artsen er onderling een aparte vorm van humor op nahouden en botte grappen maken die zijn bedoeld om de zware en verdrietige kant van hun vak het hoofd te bieden. Dat zal de grove anekdotes verklaren die de Britse arts in opleiding Adam Kay met de lezer deelt. Vijf jaar lang hield hij een dagboek bij, terwijl hij zich als arts-assistent kapot werkte, maar voor buitenstaanders moeten zijn verhalen hier en daar onsmakelijk overkomen.

Hoe hij van top tot teen onder de bloedspetters door gaat naar een Halloweenfeest. Dat een placenta altijd ruikt naar muf sperma. Oma’s met ‘bekkenbodems als drijfzand’. Hoe hij een kerstengel verwijdert uit de vagina van een patiënt (‘Wil je haar terug? Ja ik spoel d’r wel af’). Moeten we dit allemaal weten? Getuigt het niet van gebrek aan respect voor zijn patiënten om dat soort intieme details, voorzien van commentaar, te publiceren?

En toch is het dagboek van de jonge dokter zo fascinerend dat je doorleest, tot de allerlaatste aantekeningen in december 2010, om daar zo’n ontluisterend slot aan te treffen dat al die foute grappen opeens begrijpelijk worden: het is humor als overlevingstactiek. Kay is ongenadig goed in het beschrijven van de ondoenlijke werkdruk in de ziekenhuizen van de NHS, de Britse openbare gezondheidszorg. Als een ‘wankele Bambi’ begint hij aan zijn coschappen gynaecologie, het specialisme dat hem zo bijzonder lijkt omdat je aan het einde van de rit altijd met twee keer zoveel patiënten eindigt als waarmee je begonnen bent. Hij werkt tot hij erbij neervalt, soms honderd uur per week, zwaar onderbetaald, in een ‘constant gevoel van verdoving’. Als hij ziek wordt, moet hij zelf een vervanger regelen (die er niet is). Niet zo gek dat zijn vriendin afhaakt, als ze Kerstmis elke keer pas een week na Nieuwjaar kan vieren.

Adam Kay Foto Idil Sukan

Kay houdt manmoedig vol, omdat hij het een voorrecht vindt om een belangrijke rol te vervullen in het leven van patiënten. De onbarmhartige werktijden hebben van hem gelukkig niet alleen maar een cynische grapjas gemaakt. Hij huilt als hij na een ‘meedogenloze nachtdienst’ een lief kaartje van een patiënt vindt en praat urenlang met een vrouw die net heeft gehoord dat ze gaat sterven. Om daarna zijn moeder te bellen.

‘Aanmodderen en zien wat er gebeurt’, dat is het credo op de onderbezette afdelingen waar dokter Kay en zijn collega’s voortploeteren. En dan gebeurt er iets verschrikkelijks, een gebeurtenis die hem zo in rouw dompelt dat hij stopt.

Achter in zijn boek staat een venijnige open brief aan de Britse minister van Volksgezondheid die twee jaar geleden beweerde dat artsen hebzuchtig zijn en hen wilde dwingen nog harder te werken voor nog minder geld. Iedereen die in de zorg werkt moet een keel opzetten, schrijft Kay, over wat het werk daadwerkelijk inhoudt. Of het met Kays boek heeft te maken, valt niet vast te stellen maar begin deze maand werd bekend dat het Britse gezondheidszorgpersoneel voor het eerst in jaren een flinke loonsverhoging krijgt.

Adam Kay: Dit doet even pijn – Uit het dagboek van een jonge dokter

Uit het Engels vertaald door Dennis Keesmaat.

Prometheus; 272 pagina’s; € 18,99.

Ook Aaf Brandt Corstius las Dit doet even pijn: Alle dokters gaan dit boek nu aan hun nichtjes cadeau doen. Ik zou het niet doen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.