Interview Museumconservator Jan de Bruijn

Art nouveau blijkt verrassend actueel: komend weekend extra aandacht voor de kunststroming

Komende zondag 10 juni doet Nederland voor het eerst mee aan Wereld Art Nouveau Dag. Acht musea organiseren lezingen, rondleidingen, workshops en een symposium over de kunst- en ontwerpstroming, die ook wel Jugendstil wordt genoemd. 

Jan de Bruijn, conservator van het Gemeentemuseum Den Haag Beeld Khalid Amakran

Met zijn vloeiende lijnen, asymmetrie en natuurmotieven was het een belangrijke kunstfase in Europa rond het eind van de 19de eeuw. V sprak met Jan de Bruijn, conservator van het Gemeentemuseum Den Haag, dat met de tentoonstelling Art nouveau in Nederland de geschiedenis van de toegepaste kunsten in fin-de-siècle-Nederland presenteert.

De laatste tijd lijkt de belangstelling voor art nouveau in Nederland weer toe te nemen. Hoe komt dat?

'Rond 1900 was art nouveau een reactie op de moderniteit van het fin de siècle met zijn massaconsumptie, uitvindingen, technologie, verstedelijking en internationalisering. Binnen de toegepaste kunsten was er een beweging terug naar het ambacht, de natuur, naar het exotische en het oosten: allemaal plekken waar men nog een soort echtheid meende aan te treffen. Dat zie je nu weer. In tijden van digitalisering en globalisering gaan mensen op zoek naar authenticiteit.

Theo Nieuwenhuis (1866-1951). Uitvoering E.J. van Wisselingh & Co, Amsterdam. Pendule en twee vaasjes, 1898. Messing, agaat en glas. Beeld Gemeentemuseum Den Haag

'Eigenlijk is er altijd wel aandacht gebleven voor art nouveau. Het Gemeentemuseum verwierf al in de jaren dertig de Dijsselhofkamer en in 1960 werd een eerste retrospectief georganiseerd. Maar het blijven natuurlijk ook heel mooie, fabelachtige objecten, die we opnieuw onder de aandacht willen brengen. Met de nieuwe expositie doen we dat niet langer in steriele witte zalen, maar volledig aangekleed en geïntegreerd in interieurs, zodat de stukken perfect tot hun recht komen.'

Wat maakt Nederlandse art nouveau zo bijzonder?

'In Nederland zag je twee duidelijke reacties. Veel Nederlanders waren niet geporteerd voor de flamboyante stijl van bijvoorbeeld de Belgische Victor Horta en Henry Van de Velde. Vooral die laatste kreeg het zwaar te verduren: de felste critici wilden hem het land uitzetten en zelfs zijn meubels in elkaar trappen, omdat hij in hun ogen geen ernstig geconstrueerde ontwerpen, maar wulps geknutsel maakte. Nederlandse ontwerpers vonden zichzelf nuchterder, soberder en rationeler, wat ze ‘typisch Nederlands’ noemden. Aan de andere kant bleken heel wat ontwerpers en consumenten niet ongevoelig voor de mode, en voor de zwierigheid van de internationale art nouveau. De vloeiende lijnen, de zweepslagen van Horta, vind je ook in Nederland terug.'

Carel Wirtz (1884-1944). Uitvoering Atelier Fermin, Den Haag. Drieslags kamerscherm Bloemenkoningin, 1902. Teakhout, geborduurde zijde. Beeld Gemeentemuseum Den Haag

Zijn er verschillen tussen de Nederlandse steden?

'Den Haag was in die tijd zeer internationaal georganiseerd. Daar woonde de mondaine burgerij, die eerder leek mee te gaan in de internationale stroming. In Amsterdam overheerste een soberder variant, met ontwerpers als Hendrik Petrus Berlage. Maar eigenlijk zijn dit natuurlijk kunsthistorische hokjes. In werkelijkheid liepen de verschillende smaken dwars door elkaar heen.'

Jan Toorop (1858-1928). Uitvoering Spiegel- en Lijstenatelier M. Joosstens, Den Haag. Spiegellijst (Adam en Eva) (detail), 1898. Gestoken en beschilderd pâte, hout. Beeld Gemeentemuseum Den Haag

In 2013 doopte het Museum voor Toegepaste Kunsten in Boedapest 10 juni tot Wereld Art Nouveau Dag. 10 juni is de sterfdatum van Antoni Gaudí en Ödön Lechner, belangrijke art nouveau-architecten voor respectievelijk de Catalaanse en de Hongaarse variant. Art nouveau was een stroming binnen de Europese architectuur en toegepaste kunsten tijdens het fin de siècle. Architecten, ontwerpers en kunstenaars zetten zich af tegen de historiserende neostijlen en ontwikkelden een ‘nieuwe kunst’ met vloeiende lijnen, asymmetrische composities en motieven uit de natuur. Na 1910 nam de belangstelling voor art nouveau af en werd het eerder geometrische art deco uit Parijs toonaangevend.

Meer informatie op de site van Maison Art Nouveau Day.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden