Arrival is masterclass in verhaal, sfeer en anticipatie

Filmrecensie Arrival

Arrival is een film die welhaast onophoudelijk nieuwsgierig maakt naar wat komen gaat. Filmmaker Denis Villeneuve ontpopt zich langzamerhand als garantie voor kwaliteit.

Amy Adams als Dr Louise Banks in Arrival. Foto GoogleImages

Het begint met berichtjes op de telefoons van haar studenten. Louise Banks (Amy Adams) staakt de introductie van haar linguïstiekcollege en zet een nieuwszender aan. Daarop kakelen verslaggevers onwennig en opgewonden over iets wat sterk lijkt op een buitenaardse invasie. Wereldwijd zijn op willekeurige plekken twaalf torenhoge, ovaalvormige objecten geland. Ze zweven in stilte enkele meters boven de grond, als een gekantelde variant op de klassieke vliegende schotel.

Arrival

Sciencefiction
****
Regie: Denis Villeneuve
Met: Amy Adams, Jeremy Renner, Forest Whitaker, Michael Stuhlbarg
116 min., in 45 zalen.

Met korte, ragfijne scènes schetst de Canadese filmer Denis Villeneuve, die zich in enkele jaren heeft bewezen als regisseur van unheimische thrillers met een eigen, stijlvolle smoel (Prisoners, Enemy, Sicario), de eerste minuten, uren en dagen van de invasie. De in eerste instantie milde paniek op de universiteit: files op het parkeerdek, een botsinkje tijdens het achteruitrijden, laag overvliegende straaljagers. Een commentator op tv die uitgaat van het ergste: waarom zijn de aliens hier met twaalf schepen tegelijk? En Banks die per helikopter wordt vervoerd naar het dichtstbijzijnde schip, in de hoop de buitenaardse taal te ontcijferen en zo snel mogelijk de 'wat willen ze?'-vraag te beantwoorden. Het is een masterclass in verhaalopbouw, sfeerzetting en spelen met kijkersanticipatie. Aangevoerd door de soundtrack van Jóhann Jóhannsson, inmiddels uitgegroeid tot Villeneuves vaste componist, die excelleert met verschillende varianten van onheilspellend ijl gehuil en diep bassend gebrom.

Wat volgt, laat zich bij voorkeur niet in een recensie verklappen: Arrival is een film die welhaast onophoudelijk nieuwsgierig maakt naar wat komen gaat, gelijk aan de ontdekkingsdrift van het hoofdpersonage. Het is kalme, serieuze sciencefiction in de traditie van 2001: A Space Odyssey, Close Encounters of the Third Kind en Contact, waarin de aliens niet fungeren als vijand die spectaculair moet worden verslagen, maar als nieuwkomers die aardelingen in het beste geval anders naar zichzelf en elkaar laten kijken. Het spektakel zit in de pogingen tot toenadering, in de onzekerheid of toenadering überhaupt de juiste weg is, en, belangrijk in de aanloop naar een plotwending, in opwerping van de gedachte dat beheersing van een specifieke taal gepaard gaat met een unieke denkwijze en beleving van de werkelijkheid (de Sapir-Whorf-hypothese - in de film wordt er direct naar verwezen).

Regisseur Denis Villeneuve en zijn partner Tanya Lapointe bij de première van zijn vorige film Sicario, in september 2015. Foto EPA

'Arrival werkt als trage striptease: elke keer zie je iets meer'

Regisseur Denis Villeneuve en actrice Amy Adams maakten met Arrival een serieuze film over op aarde gelande zevenpotige aliens. Maar lol hadden ze ook. Lees hier het interview.

Slim en relatief subtiel zet Villeneuve de nieuwsgierigheid van de wetenschap af tegen het aanwakkeren van angst en paniek door de media (een tv-zender begint een verslag met de woorden 'alien crisis') en politiek (enkele landen brengen raketten in gereedheid). Minder verfijnd is zijn ingreep om het wat kille en aan het verstand appellerende Arrival te besprenkelen met Banks' sentimentele herinneringen aan haar vroegoverleden dochter. Ook wat zwak is de overmatige uitleg waarmee die herinneringen op een gegeven moment van nieuwe betekenis worden voorzien.

Maar het zijn slechts kleine barstjes in een ijzersterke film. Villeneuve ontpopt zich langzamerhand als garantie voor kwaliteit, dat is hier de voornaamste conclusie. Eigenhandig legt hij de verwachtingen nog een tandje hoger voor zijn volgend jaar te verschijnen meesterproef: Blade Runner 2049.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.