ArchitectuurDoor de ogen van Arna

Arna Mačkić wil mensen verbinden door architectuur. Een docu over haar toont hoe die ook mensen kan verdelen

Twee filmmakers volgden de jonge, prijswinnende Nederlands-Bosnische architect Arna Mačkić drie jaar lang. Dat alleen al toont aan hoe invloedrijk ze is. 

Door de ogen van Arna.

In de neutrale zone van Mostar, Bosnië-Herzegovina, wordt gewerkt aan de fundering voor het Nationaal Kroatisch theater. De Nederlands-Bosnische architect Arna Mačkić (1988) kijkt ernaar en kan haar teleurstelling niet verbergen.

In Door de ogen van Arna, architect van de verbinding een documentaire van Frederick Mansell en Laurens Samsom, volgen we Mačkić drie jaar lang, werkend aan projecten van haar bureau Studio L A. Als vierjarige vluchtte ze tijdens de oorlog met haar ouders uit Capljina, nabij Mostar; een stad die sindsdien gespleten is. Het was haar droom om in de neutrale zone een duikplek te maken, geïnspireerd door de gedeelde traditie om te duiken van de Oude Brug die na de verwoesting in de oorlog is herbouwd als onderdeel van het islamitische stadsdeel. Ze ontwierp een monumentale tribune om vanaf te duiken, met op de brede treden ruimte voor ontmoeting. Wist dat er nul geld was, maar zag het project als vertrekpunt voor een gesprek, over hoe je dit gezamenlijke stuk stad kunt vormgeven. Nu staat ze daar en voelt zich onwelkom.

Mansell en Samsom maakten eerder documentaires over de verbindende kracht van sport in conflictgebieden. Door de ogen van Arna toont hoe we door ruimten voor een specifieke doelgroep te ontwerpen, al dan niet bewust, andere mensen uitsluiten.In Capljina  gaat de architect terug naar het appartementencomplex waar ze opgroeide; ze herinnert zich de buurtbarbecues en het spelen in de collectieve binnenruimten. Tijdens de oorlog werden dat plekken waar mensen met een islamitische achtergrond niet meer gewenst waren.

Mačkić maakte de afgelopen jaren naam met haar prijswinnende boek Mortal Cities & Forgotten Monuments en won de Jonge Maaskantprijs voor architectuurtalent. We zien haar zoeken naar haar rol als architect; hoe kan ze slagkracht genereren, opdrachten krijgen?

Van de segregatie in Mostar leidt ze de filmmakers naar Nederland, waar ze zich inzet voor inclusieve ruimte. Een woord waar gemeenten en bedrijven de mond vol van hebben. Ze wordt overal gevraagd voor lezingen en adviezen. Alleen: ‘Ze doen er niets mee’, zo verwoordt ze haar frustratie aan de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb, als hij haar de Jonge Maaskantprijs uitreikt.

Ze vestigt haar bureau in de voormalige Bijlmerbajes, waar ook statushouders wonen; achter tralies. Ze is geschokt dat door de oorlog getraumatiseerde mensen op deze manier worden gehuisvest en vraagt of de tralies kunnen worden weggehaald. Een aannemer zegt dat het gaat lukken, maar er gebeurt niets. Tijdens de Vrijheidslezing in het Amsterdamse debatcentrum De Balie ziet ze politici in de zaal en stelt de kwestie aan de orde. Het leidt tot vragen in de Tweede Kamer, waarop toenmalig staatssecretaris Dijkhoff (Veiligheid en Justitie) antwoordt dat het niet om tralies gaat, maar zonwering.

Ze besluit te solliciteren naar de functie van burgemeester van Amsterdam. Niet omdat ze burgemeester wil worden, maar omdat ze weet dat de mensen die haar brief lezen iets te zeggen hebben over de stad; wie weet benadert de wethouder haar een keer, en mag ze meepraten.

Architectuur is een traag vak, Arna is ongeduldig. Het is jammer dat de documentaire eindigt op het moment dat ze voet aan de grond begint te krijgen. Door haar betrokkenheid bij de – inmiddels gesloopte - Bijlmerbajes kreeg ze opdracht om Nederlandse asielzoekerscentra te onderzoeken en verbeteren: die studie is net afgerond en wordt aan het rijk overhandigd. Ze werd gevraagd om mee te schrijven aan de Omgevingsvisie 2050 van Amsterdam. In de film verliest ze de prijsvraag voor een nieuwe brug in Groningen, inmiddels heeft ze een opdracht binnen voor ontmoetingsplekken in een Gronings park.

Dat deze documentaire nu verschijnt zegt ook iets. Hoeveel architecten worden op hun 31ste op deze manier geportretteerd?

Door de ogen van Arna, architect van de verbinding , woensdag om 22.50 uur op NPO2. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden