Recensie Hanne Arendzen

Arendzen schakelt onvoorstelbaar knap van verliefd meisje naar vernielde vrouw en terug (drie sterren)

Hanne Arendzen (l.) in Van de koele meren des doods Beeld Foto Ben van Duin

Mag ik bij wijze van uitzondering dit keer eens een hele recensie wijden aan één ­actrice? Ik vermoed dat haar medespelers het met die keuze eens zullen zijn. Ze cirkelen dienstbaar, haast opzettelijk bescheiden om haar heen, in Van de koele ­meren des doods, een sobere, klassieke voorstelling naar de roman van ­Frederik van Eeden uit 1900. En ­natuurlijk valt er van alles te zeggen over die roman, en over de bewerking en regie van Ger Thijs (zie kader), maar dat ga ik hier niet, of slechts summier doen. Want ik wil het over haar hebben: Hanne Arendzen. Geef die vrouw een Theo d’Or.

Van meet af aan is het alsof Arendzen zich op het toneel in een andere ­dimensie bevindt. Dat heeft te maken met talent en présence, maar is hier óók een regiekeuze. Het sluit haarfijn aan bij het verhaal over de tragische Hedwig Marga de Fontayne; een vrouw te romantisch voor de regels en restricties van haar aristocratische afkomst. Wordt haar omgeving in deze voorstelling geschetst in koele, schemerige blauwtinten; waar zij staat, schijnt de zon. Met haar rossige haar en vanillekleurige jurk lijkt er van Arendzen een gouden gloed uit te gaan; ze trekt al het licht naar zich toe en kaatst het terug. Haar Hedwig trilt en zindert van hoop, verliefdheid en levenslust. Vergeleken met haar energie en warmbloedigheid lijken de andere personages soms wel gefiguurzaagd. Maar ook dat kan heel goed opzettelijk zijn: bloedeloos, stijf en saai – en dat is precies hoe Hedwig haar naasten ziet. We bevinden ons als het ware in haar hoofd. En daar is het– uiteindelijk – verward en troebel.

Thijs maakt een raamvertelling van Van Eedens beroemde naturalistische roman, waarin Hedwig haar verhaal vertelt aan een verpleegster, nadat ze verward is bezweken op straat in ­Parijs. Zijn doeltreffende bewerking concentreert zich op slechts een handvol personages en een aantal sleutelmomenten in de tragische neergang van Hedwig: de dood van haar moeder, de wraakactie van een geborneerde jeugdliefde die haar in haar deftige milieu onherstelbaar ­besmeurt (nu zouden we het slut­shaming noemen), de zelfmoord van diezelfde geliefde in haar aanwezigheid. En verder bergafwaarts gaat het, van haar huwelijk met Gerard, die een diepe afkeer heeft van fysieke affectie – juist hetgeen waar zij zo vurig naar verlangt, tot haar vlucht met de hartstochtelijke pianist Henri, en een daaropvolgend leven in schande.

Hanne Arendzen in Van de koele meren des doods Beeld Foto Ben van Duin

Steeds opnieuw is Hedwig hoopvol, en vervuld van verlangen. Steeds opnieuw wordt ze teleurgesteld. Dan neemt het donker in haar hoofd het over. Als Henri ook nog onbetrouwbaar blijkt en hun kindje sterft, drijft dat Hedwig definitief over de rand van de waanzin.

Ger Thijs (70) is toneelschrijver, –bewerker en vertaler. Hij studeerde psychologie en volgde de Toneelacademie in Maastricht. Thijs was verbonden aan onder meer ­Toneelgroep Theater en het Nationale Toneel.

Voor Hummelinck Stuurman bewerkte en regisseerde hij eerder ­literaire klassiekers als De stille kracht, Heren van de thee, Bint en Eline Vere – ook met Arendzen in de titelrol. ‘Een ontdekking’, schreef de Volkskrant toen.

Daarnaast schrijft Thijs eigen stukken, waarvan vooral Oude meesters en De kus succesvol waren.

Ook is hij columnist en romancier. In 2017 werd Ger Thijs geridderd voor zijn lange reeks toneel­bewerkingen en –regies.

Arendzen schakelt in deze roerende werdegang onvoorstelbaar knap van verliefd meisje naar vernielde vrouw en terug. Als ze verliefd is barst ze bijna uit elkaar; de adem hoog, de borst gezwollen, een en al passie, geilheid en hunkering. Ze kan prachtig dromen op toneel, alsof ze in de verte naar een mooier, beter ­leven kijkt, slechts even buiten handbereik. ‘Ik zie dingen die er niet zijn’, zegt ze, en de toeschouwer ziet ze ook; haar ­rusteloze handen schilderen geluk­zalige taferelen in de lucht. Zo geeft Arendzen zeer overtuigend gestalte aan een gevangen vrouw; gevangen tussen beheersing en begeerte, gevangen in haar eigen romantische meisjesfantasie. Ze is een vrouw met te weinig vrijheid en te veel verbeelding, en dat kan maar één kant op gaan. Haar verwachtingsvolle blikken, haar verdrietige glimlach, ze ­boren in je ziel.

Van de koele meren des doods is een keurige, integere, tikje brave voorstelling met een warm kloppend hart. En dat hart is Hanne Arendzen.

Van de koele meren des doods 

Van Frederik van Eeden door Hummelinck Stuurman Theaterbureau

Gezien: 17/10, Theater De Speeldoos, Baarn. Tournee t/m 9/1 2019

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden