Architectuur als noodzakelijke luxe

Waarom architecten inschakelen als je niets te besteden hebt? Als de noodgebouwen waarin je bivakkeert, ook volstaan? Toch besloten het Da Vinci College uit Roosendaal en Ro&Ad Architecten het erop te wagen. Briljante zet.

Beeld Marcel van den Bergh

Ro&Ad. Het klinkt als een stel striphelden, maar het is de naam van het architectenbureau van Ro Koster en Ad Kil. Misschien hebben ze die naam gekozen omdat ze stiekem striphelden willen zijn. 'Wij willen dingen doen die eigenlijk niet kunnen', zegt Kil. Ze begonnen in 2005, met het ontwerp voor een tijdelijk, kartonnen kantoor. 'Werkte perfect, en na vijf jaar kon het zo mee met het oud papier.'

Nog iets dat eigenlijk niet kan: hun prijsvraaginzending voor de passagierslobby van lowcostvliegtuigmaatschappijen op Schiphol. Die bestond uit een papieren zakje dat elke passagier bij vertrek zou meekrijgen. Erin zat een eikel en een briefje: 'Plant dit in het land van aankomst.' Met een zelf opgestelde wiskundige formule hadden Ro&Ad uitgerekend dat de vliegtuigen voortaan CO2-neutraal zouden vliegen als 1 op de 22 personen die opdracht zou uitvoeren. Het interieur van de lobby zelf zou vanzelfsprekend van eikenhout worden gemaakt. Dat is niet gebeurd; Schiphol wilde wel 'iets duurzaams', maar dit ging te ver. 'Je had hun gezichten moeten zien', lacht Kil.

En nu hebben ze in Roosendaal een schijnbaar onmogelijke opdracht volbracht: bouw voor een grijpstuiver een schoolgebouw in een stadse woestenij. Alsof je tegen een kunstenaar zegt: ik wil een doek, maar heb alleen karton om op te schilderen en geld voor één penseelstreek.

Welnu, dat is precies wat Ro&Ad hebben ontworpen: een 'streep' in de vorm van een 100 meter lange houten schuur, trefzeker in het landschap geplaatst. Dit is het gebouw van de afdeling dierenverzorging en groenonderhoud van het Da Vinci College, waar vmbo- en praktijkonderwijs wordt gegeven. Tot voor kort kregen deze leerlingen les in een noodlokaal en werden ze met busjes naar plantsoenen en parken gebracht om te oefenen met schoffelen en snoeien - een heel gedoe. Met de nieuwbouwplannen van de school leek een oplossing nabij; eindelijk kon de lang gekoesterde wens voor een schooltuin in vervulling gaan. Maar er bleek geen ruimte op het terrein.

Beeld Marcel van den Bergh

Alles in een keer oplossen

Het toeval hielp een handje. De gemeente bleek een braakliggend landje over te hebben aan de rand van de stad. Direct daaraan woont Jan van Pul, die eerder een ecologische woning door Ro&Ad had laten bouwen, en die al enige tijd met zijn buurtgenoten broedde op een plan om het overwoekerde stuk grond achter hun huizen onder handen te nemen. Een plus een is drie: het plan voor een gemeenschappelijke buurt- en schooltuin was geboren.

Het enige punt was het budget: 250.000 euro - een schijntje. Wat de architecten er niet van weerhield om er zelfs een schepje bovenop te doen. Kil: 'Je kunt wel twee leshokken bouwen, maar dan heb je nog niets. Wij vonden dat je deze kans moet aangrijpen om alles in een keer op te lossen, dus ook de benodigde kassen, bergruimte, carport en volière.' Al deze vertrekken zijn aan elkaar 'geregen' tot een langgerekt gebouw dat in al zijn eenvoud een groots gebaar maakt. Als een diagonale lijn op een wit canvas structureert het gebouw de ruimte en geeft het een herkenbaar 'gezicht' aan deze min of meer vergeten plek.

Bovendien maakte de simpele opzet van het ontwerp - een repetitie van 21 identieke spanten - het mogelijk om de school zelf te bouwen. Want dat was de list die Ro&Ad hadden verzonnen: school en buurtbewoners zouden het project samen maken. En zo geschiedde. Ruim een jaar is onder leiding van groendocent Rini Oomen getimmerd, gezwoegd en gezweet. Het is natuurlijk geen avant-garde architectuur, maar Oomen vindt het 'nog honderd keer mooier geworden dan op de tekening'.

Noodzakelijke luxe

De tuin is nog een modderboel, maar de leerlingen bloeien nu al op. Dit is een plek waarvan ze zin krijgen om naar toe te gaan. De komende maanden werken ze verder aan de aanleg van de fruitboomgaard, het doolhof van ligusterhagen (voor het betere knip- en snoeiwerk) en het rozenperk. Er komt een dierenweide met schapen en geiten, een vlindertuin, een broedkooi voor eekhoorns en een sportveld, waar de leerlingen kunnen 'trainen' met de grasmaaier en het uitzetten van witte lijnen.

Een aantal buren heeft hun schutting inmiddels neergehaald, zodat ze nu op de schooltuin uitkijken. Na schooltijd wordt er rond een vuurkorf geborreld onder de bomen. De eerste buurtbarbecue staat inmiddels gepland en er zijn plannen om samen met de school in de zomer een boerenmarkt te organiseren.

Je kunt je afvragen wat de noodzaak van architectuur is, juist als je bijna niets te besteden hebt. Een ontwerp is geen eerste levensbehoefte zoals voedsel of medische zorg. In containers kun je ook lesgeven. Ro&Ad laten zien dat die ene 'streep' wel degelijk het verschil kan maken, tussen anonimiteit en identiteit, tussen het gevoel dat je er mag zijn en het idee weggemoffeld te worden. Architectuur als noodzakelijke luxe.

De Buitenkans in Roosendaal, 2012-2016. Architect: Ro&Ad Architecten. Opdrachtgever: Da Vinci College. Landschapsontwerp: Vis à Vis Ontwerpers.

De wereld over

Bekend worden was nooit een doel; het overkwam Ro&Ad toen ze in 2010 de zogenoemde Mozesbrug bouwden op Fort de Roovere, even buiten Bergen op Zoom. Inderdaad, een brug die dwars door het water loopt. De beelden gingen de wereld over. Op hetzelfde fort gaan ze nu een 25 meter hoge uitkijktoren bouwen: Pompejus, vernoemd naar de lokale held Pompejus de Roovere (1571-1638) die namens de Staten van Holland de bouw van de fortificaties begeleidde. Het project wordt bekostigd door middel van crowdfunding; ruim 8.000 onderdelen gaan 'onder de hamer' (kopen kan nog). De bouw start deze zomer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden