Architecten in gevecht over heuvel op plein

Het is het laatste bastion dat genomen moet worden, en het is nog een heuvel ook: kan het symbolischer? Die heuvel, gepland op het vernieuwde Museumplein in Amsterdam, houdt nu al maanden de gemoederen bezig, en verdeelt de betrokken architecten zo, dat ze zich in hun eigen kamp hebben teruggetrokken....

Van onze verslaggever

Jaap Huisman

AMSTERDAM

De landschapsarchitect Sven-Ingvar Andersson en de architect Alvaro Siza staan onverzettelijk tegenover elkaar. De eerste weigert iets van zijn pleinontwerp op te geven, de tweede voelt zich in zijn vrijheid beperkt. En dat dankzij een heuvel die door museumdirecteur Fuchs smalend een 'ezelsoor' is genoemd.

De aanleg van het Amsterdamse Museumplein bevindt zich in een cruciale fase. In maart gaat de schop in de grond voor de parkeergarages die afgezien van een strook in het midden de hele ondergrond in beslag zullen nemen. Eén parkeergarage wordt gecombineerd met een ondergrondse Albert Heijn. Bij de bouwput voegt zich ook het Van Goghmuseum dat onlangs de laatste belemmeringen zag verdwijnen voor de bouw van de nieuwe vleugel van de Japanner Kurokawa.

Het zou efficiënt zijn geweest als ook het Stedelijk zich in de loop van dat jaar bij de grote operatie had gevoegd, ware het niet dat de Portugese architect Alvaro Siza nog geen tekening heeft afgeleverd. Als hij afhaakt, zitten we met een groot probleem, erkent Hugo Bongers, financiële man van het Stedelijk. Dan gaat het Stedelijk Museum de geschiedenis in als een instelling die twee architecten heeft versleten. Maar Bongers is optimistisch: 'Fuchs loopt hier na het laatste gesprek met Siza nog fluitend rond.'

De slag spitst zich toe op de helling die Andersson aan de kant van de Van Baerlestraat heeft getekend. Siza, die wel op de hoogte was van dit element uit het Masterplan, meent dat de helling hem in zijn ontwerp belemmert. Hij wil ervan af. Een tweedaags onderhoud tussen Andersson en Siza bracht de twee niet bij elkaar. De controverse schuilt al in de definitie van het Museumplein. Plein, vindt Andersson. Park, meent Siza.

Bongers: 'Siza vindt dat een landschapsarchitect zich beweegt op het terrein van de architectuur. Hij ziet de heuvel als een gebouw.' Want 'het oplopende groene vlak' herbergt behalve de inrit ook een kantine voor het Albert Heijn-personeel.

Maar Stefan Gall, Anderssons Nederlandse secundant die mede verantwoordelijk is voor het masterplan, noemt de helling onmisbaar. 'Je trekt daarmee de ruimte zo ver mogelijk door, dat geeft een ongelooflijk ruimtelijk, perspectivisch effect voor het plein. Het is een verarming van het plan als het zou worden geschrapt. En het verbergt bovendien de inrit naar de garage. Het is ook een stedenbouwkundige noodzaak, niet alleen een landschappelijk grapje.'

Ook de stadsdeelraad verdedigt Anderssons masterplan. Wethouder Rita Weeda: 'Het is zíín visie op het Museumplein. Het bestemmingsplan stáát gewoon. Er zijn al zoveel zorgvuldige procedures over geweest. Het Stedelijk kon weten dat die helling deel uitmaakte van het geheel. Daarvandaan zou je mooi over het plein kunnen kijken.'

Het meest pessimistisch over een goede afloop is Marc A Campo, Siza's secundant in Amsterdam. 'Als Siza had geweten hoe streng alles was vastgelegd, was hij er niet aan begonnen', weet hij. 'De helling ligt tegen de uitbreiding aan. Het museum kijkt straks op een laad- en losplaats van Albert Heijn, terwijl Siza juist de tuin naar het park wilde openen. Door de onverzettelijkheid van een landschapsarchitect wordt de uitbreiding van een architect geblokkeerd. Een unicum.'

Het verweer van Gall/Andersson: 'Ook het Stedelijk Museum gebruikt die expeditie-weg, het had er zelfs om gevraagd.' Maar A Campo voorspelt dat Siza er rond 15 januari de brui aan geeft.

De vraag spitst zich toe wie de 'oudste rechten' heeft. Gall zegt de opdracht in september 1992 gekregen te hebben en de eerste studieresultaten voor het plein begin december te hebben ontvangen. Maar Bongers van het Stedelijk repliceert: 'Op 5 december 1992 hadden wij vier plannen liggen, waarvan dat van Robert Venturi intern de voorkeur had. Andersson was dus op de hoogte. Hij heeft ons plan willens en wetens gebrusqueerd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden