Architect vond inspiratie in het zeventiende-eeuwse Parma Schiedams theater wordt goudgeel feest van hout

'Ik voorspel je dat dit gebouw straks op alle covers van alle internationale architectuurbladen zal staan. Ja, dit wordt een spraakmakend theater.' De zekerheid waarmee Paul van Oort door het gebouw beent en op de details wijst, laat geen enkele twijfel bestaan: hij is straks directeur van een uniek theater,...

Van onze verslaggever

Hein Janssen

SCHIEDAM

Op dit moment wordt de laatste hand gelegd aan de bouw van het Theater aan de Schie, dat in september door Van Oort en zijn medewerkers wordt betrokken. Komend voorjaar zijn de eerste (proef)voorstellingen te zien. Het nieuwe theater is onderdeel van een gigantische operatie die het oude stadshart van Schiedam een compleet nieuw aanzien zal geven.

Naast een schouwburg krijgt de stad een nieuwe bibliotheek, stadsarchief, expositieiruimte en een aantal uitbreidingen van het stadhuis. Architect van dit project is Hans Ruijssenaars van De Architectengroep uit Amsterdam.

Ruijssenaars bouwde onder meer het stadhuis van Apeldoorn, het Casino en Lidotheater in Amsterdam en binnenkort de bibliotheek van Amstelveen. Onlangs is hij Wim Quist opgevolgd als projectleider voor de uitbreiding van het Rijksmuseum in Amsterdam.

Hout, hout en nog eens hout. Dat is het eerste dat aan het Theater aan de Schie opvalt. De foyer met een haast bedwelmende afmeting (duizend vierkante meter oppervlak, dertien meter hoog) is volledig opgetrokken uit Zweeds grenen - van vloer tot plafond één goudgele massa hout.

De gaanderijen zijn afgewerkt met grote rekken van gelijmd grenenhout die door hun omvang loges suggereren. De theaterzaal zelf is al even opvallend van hout, maar hier is Amerikaans eiken gebruikt dat veel donkerder is en een haast celebraal effect geeft.

Ruijssenaars heeft er eigenhandig voor gezorgd dat de tanden van de zaagmachine werden verbogen zodat het hout er ruwer uit kwam. 'Ik vind het prachtig, dat onbewerkte grenen dat in de loop van de jaren steeds gouder van kleur zal worden. Het hars dat in het hout zit zal meer en meer vergelen en dat geeft op den duur een letterlijk schitterend effect, ook omdat in de foyer door de lichtkoepels het daglicht blijft doordringen. Wat mij betreft hadden we de theaterzaal zelf ook van grenen gemaakt, maar dat mocht niet van de brandweer. Amerikaans eiken is harder en zwaarder, dat voldeed wel aan de eisen.'

In april 1992 kreeg Ruijssenaars de opdracht tot het ontwerpen van dit complex op het Stadserf in Schiedam. Hoe komt een architect ertoe een theater te ontwerpen dat voornamelijk uit hout bestaat? Deze coup de foudre vond plaats toen Ruijssenaars in die zomer van '92 op vakantie was in Italië en bij toeval in Parma terecht kwam. Daar bezocht hij het paleis van de Hertog van Parma die in 1617 in een deel van zijn paleis een theater liet bouwen om indruk te maken op de invloedrijke Cosimo de Medici.

De hertog van Parma wilde namelijk dolgraag dat zijn dochter trouwde met een zoon van De Medici. Daartoe nodigde hij De Medici'tjes uit voor een theaterspectakel in zijn eigen schouwburg. Hij vergastte ze op een met talloze figuranten nagespeelde zeeslag in wat het eerste overdekte theater met een lijsttoneel zou worden.

Ruijssenaars: 'Toen ik dat Farnese Theater in Parma binnenliep, was dat op meerdere fronten een adembenemende, zintuigelijke sensatie. Wat je zag was daglicht dat via de luiken naar binnenviel, wat je rook was de geur van hout. Na al die eeuwen rook je nog steeds dat hout. Ik was helemaal stupéfait en ter plekke besloot ik dat Schiedam een theater van hout moest krijgen.'

Net zo als in Parma zijn de foyer en theaterzaal als het ware ingebouwd in een groter bouwwerk, waardoor een doos-in-doos effect ontstaat. Ruijssenaars gaat later ook het plein voor het theater inrichten waarbij hij denkt aan het beroemde plein van Siena - 'het mooiste plein van de wereld, met die bijna kathedrale kwaliteit, de huiskamer van de stad'.

De eerste voorstelling in Theater aan de Schie vindt plaats op 5 april 1998, en heel toepasselijk is dat het nieuwe stuk van Guus Vleugel Facelift. Directeur Paul van Oort wil uiteindelijk een programmering van 140 professionele voorstellingen per seizoen.

Ook de foyer zal zoveel mogelijk worden gebruikt, want ook die heeft grote theatrale kwaliteiten. Van Oort: 'Je ziet hier bij wijze van spreken al het Théâtre du Soleil door de hal rennen. Maar ook voor informatiemarkten en manifestaties is de foyer geschikt.'

De theaterzaal is behalve van hout ook technisch zeer geavanceerd. Theater aan de Schie beschikt over een electrische trekkenwand, een verende balletvloer volgens de standaard van het Amsterdamse Muziektheater en een SIAP-installatie, een variabel akoestisch systeem dat uniek is.

Een zo prestigieus theater in Schiedam zo vlak bij steden als Vlaardingen, Delft en Rotterdam die ook al over grote stadstheaters beschikken, is dat wel nodig? Het hele complex in Schiedam kost 56 miljoen waarvan ongeveer 18 miljoen voor het theater. Dat is niet extreem veel, in vergelijking met nieuwe schouwburgen als die in Breda (65 miljoen), Leeuwarden (35 miljoen) en Delft (21 miljoen). De theaterzaal telt 702 stoelen en nog eens 30 staanplaatsen in de loges. Jazeker, het schellinkje is terug in het Nederlandse theater.

Van Oort: 'De vraag of Schiedam een eigen theater nodig heeft, is net zo absurd als vragen of Delft of Deventer een theater nodig hebben. Schiedam heeft 78 duizend inwoners en zo'n stad heeft recht op een cultureel centrum van enige omvang. Belangrijk is ook de sociale functie van zo'n stadstheater. Het publiek vindt het leuk om tijdens een avondje theater bekenden tegen te komen, ook al is het in de pauze van een zwaarmoedig stuk van Ibsen. Een Schiedammer gaat niet naar het theater in Rotterdam, daar kent hij te weinig mensen.'

Van Oort vond tot nu toe De Harmonie in Leeuwarden het mooiste theater van Nederland, Ruijssenaars is nog steeds gecharmeerd van Carré in Amsterdam en vindt ook De Flint in Amersfoort erg mooi. Van Oort: 'Maar zodra je eenmaal de drempel van de zaal over bent, weet je niet meer of je in Vlissingen of in Delft bent. Al die zalen lijken op elkaar, maar dit is onmiskenbaar het Theater aan de Schie. Iets dergelijks vind je in de hele wereld niet.'

Schiedam heeft nog wel meer eigen cultuur. Zo staat aan de Lange Haven het Nederlands Gedistilleerd Museum 'De Gekroonde Brandersketel'. Maar het blijft oppassen geblazen. Door de stad rijdt een tram met in het oog springende reclameborden voor het culturele leven in buurtgemeente Rotterdam. 'Witte de Withstraat, Rotterdam's Boulevard of Impressions' staat erop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden