ReportageLada House

Architect stuitte op een gat in de Jordaan en vulde het met een ‘Japans’ huis

Aanvankelijk was het driehoekje grond in de Amsterdamse Willemsstraat onbetaalbaar, maar in ruil voor de belofte aan de gemeente dat hij de buurt zou verrijken, mocht architect Erik Workel een woning laten bouwen naar Tokioos voorbeeld. 

De buitenkant van de ‘ingeplugde’woning naar ontwerp van architect Lada Hršak in de Amsterdamse Jordaan.Beeld Iwan Baan

Op een avond, zo’n tien jaar geleden, wandelden architect Erik Workel en zijn partner Joost Wolters met de hond door hun buurt, de Amsterdamse Jordaan, toen hun oog op een ‘gat’ in de Willemsstraat viel. Waarom is dit stuk grond niet bebouwd, vroegen ze zich af. En zou het alsnog opgevuld kunnen worden?

Ze informeerden bij de gemeente, die eigenaar van het kavel met woonbestemming bleek en hun vertelde dat een ontwikkelaar al bezig was met een plan. Voor het geval dat lieten ze hun telefoonnummer achter, en ze werden gebeld: de ontwikkelaar kwam er niet uit met de kleine lap grond (32 vierkante meter), de forse prijs (ruim twee ton) en de onhandige driehoekige vorm.

Workel en Wolters deden een voorstel: zak met de grondprijs, dan maken wij een invulling die het straatbeeld verrijkt. Na lang onderhandelen ging de gemeente akkoord, en door de aanzienlijk lagere grondprijs werd een hypotheek haalbaar.

Nu wonen ze daar in een ‘torentje’ dat zich over vijf lagen uitstrekt tussen de bakstenen buurpanden. Een huis vol verrassingen, om te beginnen met de portiek-entree die verstopt zit achter een verschuifbaar gevelpaneel. Van daaruit geeft een deur toegang tot de studioruimte aan de straat, en voert de spiltrap naar de keuken waarboven de woonkamer, slaap/badkamer en de studeerruimte met dakterras liggen. Het geheel is omkleed met roodbruine zinken gevelpanelen, voorzien van perforaties die een fraai lichtspel geven als de zon op de gevel schijnt.

Zijn eigen huis ontwerpen vond Workel lastiger dan er een voor een ander tekenen. Daarom vroeg hij architect Lada Hršak van bureau LADA om het te doen. Haar inspiratiebron is het Tower house in Tokio van architect Takamitsu Azuma uit 1967. Op een driehoekig kavel van 20m2 bouwde hij een 6-laagse torenwoning van 65 vierkante meter, die geldt als het oermodel van het ‘Japanse huis’.

Dit woningtype, dat wordt ‘ingeplugd’ op en tussen de hoogstedelijke bebouwing, komt voort uit het ruimtegebrek in miljoenensteden als Tokio, met zijn exorbitante grondprijzen. In Japan is een traditie ontwikkeld waarbij architecten naar restlapjes grond en bebouwbare dakoppervlakken speuren om ze maximaal uit te nutten, wat resulteert in bijzondere huizen met een afwijkende geometrie en indeling.

Project Towerhouse in Amsterdam van Bureau LADA.Beeld Iwan Baan

Hoe maak je een Japans huis? ‘Daglicht en uitzicht zijn essentieel’, zegt Hršak. ‘Het is de kunst om de stedelijke ruimte bij de woning te betrekken’, wijst ze op de pui met Frans balkon in de woonkamer, waardoor je richting de Brouwersgracht kijkt. In de bovengelegen slaapkamer is het raam in de afgeschuinde gevel boven het keukenterras geplaatst, en blik je door de Willemsstraat. Vanaf het dakterras bij de studeerkamer kijk je over het daklandschap van de Jordaan. Elke ruimte beschikt over zijn eigen panorama, waardoor de woning groter voelt dan de 83 vierkante meter die zij is.

Het inpassen van alle woonfuncties op de driehoekige postzegel, aansluitend op de buurpanden, was een hele puzzel. Hršak houdt daarvan. ‘De scherpe hoek is onpraktisch, maar bood wel de mogelijkheid om een overhoeks uitzicht te maken’. Een ander knelpunt was het raam van de buurvrouw, dat vrij moest blijven. Ze besloten om de woning daar ‘in te korten’ en zo ontstond een balkon, groot genoeg om buiten te eten.

Als je op een klein kavel bouwt, telt elke vierkante centimeter. Daarom is de houten draagconstructie afgewerkt met zinken beplating: het enige materiaal dat de Amsterdamse Welstandscommissie toestond buiten baksteen. In totaal scheelt dit 2,5 vierkante meter. Klein wonen betekent ook dat je ruimten leeg moet zien te houden. Daarom is op elke verdieping een berging of inbouwkast gemaakt. De witte muren en grijze gietvloer dragen bij aan de opgeruimde sfeer.

De welstandscommissie was vol lof over de moderne inpassing, buren reageren wisselend. Workel: ‘Laatst stond ik vanuit de straat te kijken naar de gevel, toen een buurvrouw langs liep en zei: ‘Vind jij het ook zo lelijk?’’ Hij kan erom lachen. En er zijn ook mensen die zeggen dat zij ‘ook wel zo’n huis willen’.

Project Towerhouse in Amsterdam van Bureau LADA.Beeld Iwan Baan

Wat je dan in elk geval nodig hebt, waarschuwt Workel, is een lange adem. ‘Je moet eerst een stuk grond bemachtigen; dat kostte ons vijf jaar. Dit was bij mijn weten het laatste lege stukje in de Jordaan, maar er zijn nog genoeg plekken waarvan ik weet: daar kan je iets bouwen. Hoeken waar enkel een garage staat. Maar je moet daarop wel studeren; wat mag volgens het bestemmingsplan, en hoe past het?’

Workel hoopt dat dit project mensen aanspoort om rond te kijken naar plekken die kunnen worden bebouwd. Hij beseft dat je met deze aanpak noch snel, noch veel huizen kunt realiseren. ‘Maar op kleine schaal kan het wellicht bijdragen aan een oplossing voor de woningnood in dicht bebouwde steden, en – met respect voor de context – iets moderns toevoegen.’

Plug Rotterdam

In Amsterdam moeten ondernemende burgers zelf kleine kavels zoeken, Rotterdam wil hen faciliteren met het programma Klein&Fijn, ook wel Plug Rotterdam genoemd. De Gemeente heeft mogelijke ‘invulkavels’ in het centrum voor kleinschalige (woning)bouwprojecten in kaart gebracht. Het idee is om zo het centrum te verdichten zonder te slopen, en de stedenbouwkundige structuur te verbeteren door gaten te dichten en tegen blinde gevels te bouwen. Voorbeelden zijn de brugwoning en het kantoor met penthouse van architect Joost Kuhne en woonhuis De Gouverneur in het Oude Westen van bureau ArchitectuurMaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden