Archaïsche kokers in een waterplas

Het is bepaald geen kantorencomplex om je voor te schamen, het compleet vernieuwde automatiseringshoofdkantoor van de Belastingdienst in Apeldoorn....

Het ligt nu eenmaal buitengewoon gevoelig. Om veiligheidsredenen, maar ook uit de angst die het UWV-complex heeft gezaaid. De buitensporig dure lounge-inrichting van het Amsterdamse hoofdkantoor van de uitkeringsinstantie bracht in 2004 veel verontwaardiging teweeg.

Maar in het centrum in Apeldoorn, waar 3.500 mensen werken, zijn geen designbanken of gouden kranen. Wel een stortvloed aan ondergrondse vergaderruimten om de overlegcultuur van de Belastingdienst vorm te geven in een stoer, zwart-betonnen plintgebouw, dat tegen een stootje kan.

Blijkbaar schemerde achter de angst ook trots, zodat de pers uiteindelijk toch werd toegelaten. En maar goed ook. Want in Apeldoorn is onder leiding van de Rijksgebouwendienst, beheerder van het gebouwencomplex, met man en macht een huzarenstuk verricht.

Was het belastinghoofdkantoor voorheen een gesloten bolwerk, een hekkenparadijs, met een vijandige uitstraling naar de buurt, nu ligt het als een soort half verzonken Incatempel tussen waterpartijen en bomen. Geen hek te zien. Omwonenden zijn zelfs welkom om over het terrein te lopen en te relaxen in de beeldentuin, die binnenkort in ere wordt hersteld.

Aan de vernieuwing van het Apeldoornse hoofdkantoor, in de jaren zestig ontworpen door Piet Zanstra – van het gewraakte en gesloopte Maupoleum in Amsterdam – ligt een reorganisatie ten grondslag. Voorheen was de Belastingdienst verspreid over 39 locaties in Apeldoorn, een onwerkbare situatie die is teruggebracht naar drie kerncentra. De gebouwen op het Walterboscomplex waren bovendien aftands, de voorzieningen onder de maat. Geen ict’er die hier nog wilde werken.

Het is aan voormalig Rijksbouwmeester Wytze Patijn te danken dat de sloophamer niet rigoureus is gehanteerd. De oude kantoordozen van Zanstra zijn gestript en van een nieuwe huid voorzien. Twee glazen kantoortorens zijn door DP6-architecten toegevoegd. Die ogen, met dank aan hun ellipsvorm met golvende zonnekleppen, even sensueel als zakelijk.

Maar de belangrijkste ingreep komt van Neutelings Riedijk-architecten, liefhebbers van sculpturale gebouwen en bekend van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. Zij hebben de torens een spectaculaire sokkel gegeven, die alle gebouwen ondergronds aaneenrijgt. Die het samenwerken van de 3.500 werknemers mogelijk maakt en de identiteit van het complex in hoge mate bepaalt.

Dat het plintgebouw vijf meter onder de grond ligt, een ingreep die ook in het Hilversumse instituut is toegepast, is geen toeval, meent architect Michiel Riedijk. Het is zijn artistiek stempel; een architect heeft volgens hem slechts een of twee goede trucs.

In Apeldoorn strekt zijn ontwerp zich ook boven de grond uit. Daar zwermen tientallen roestvrijstalen kokers als archaïsche kantelen in een waterplas. De kokers voorzien de onderwereld van rijk stromend daglicht. Om de indruk van een verzonken stad te versterken, zijn ze voorzien van een ritmisch patroon van opgewekte draken, ontworpen door kunstenaar Rob Birza. Die voorzag ook het entreegebouw – het energiecentrum van het complex – van grote, primitieve maskers die als fonteinen water sproeien.

Het oer-Hollandse water is op en top functioneel. Het zorgt voor beveiliging en koeling, doet in geval van nood dienst als bluswater en is spoelwater voor de toiletten.

Ook de gigantische ondergrondse stad, met ontvangstbalie, vergadercentra, restaurants, technische voorzieningen, drukkerijen, sportfaciliteiten en een winkel, oogt als een archeologische tempel. Die strekt zich uit rond twee enorme binnenhoven en heeft schuine muren van zwart beton, met wiebertjespatroon. Ook hier heeft kunstenaar Birza het werk van de architecten vervolmaakt, door een fossielenspoor in het beton te drukken. Zijn tapijten op de muren van de vergaderzalen geven kleur en dempen de akoestiek.

Zo hebben voor 60 miljoen euro, de kosten van het plintgebouw, niet alleen de werknemers een enerverende werkomgeving gekregen, ook de buurt is van een permanente belevenis voorzien. Dat is geen UWV-drama, maar een prestatie van jewelste.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden