Arabische vertelkunst

De Marokkaanse schrijver Mohamed Choukri (1935-2003) leerde pas op zijn twintigste lezen en schrijven. Al snel verhuisde hij naar Tanger, de havenstad aan de Straat van Gibraltar die als 'internationale zone' een bijzondere status genoot. Daar schreef hij Hongerjaren, een voor de Arabische wereld ongekend autobiografisch verhaal over een armoedige jeugd en een onbesuisde seksuele ontwikkeling.

Trilogie

De eveneens in Tanger wonende Amerikaanse schrijver Paul Bowles was zo onder de indruk dat hij het manuscript samen met de auteur in het Engels vertaalde. Het boek werd uiteindelijk in dertig talen vertaald, ruim een miljoen exemplaren werden ervan verkocht. De latere Arabische uitgave bleef tot 2000 in Marokko verboden, volgens Choukri omdat hij zijn vader had bekritiseerd, een schande in een maatschappij die de vaderfiguur als onaantastbaar beschouwt.

Hongerjaren was het eerste deel van een trilogie, waarvan nu eindelijk het derde en laatste deel in het Nederlands is uitgegeven, Gezichten, oorspronkelijk in 1995 verschenen. Op het omslag staat 'roman', maar in feite is het een bundel portretten van Choukri's lotgenoten in de moeizame strijd om het bestaan.

Scherp observator

Het verhaal 'De erfenis' is een prachtig staaltje vertelkunst. In zeven pagina's schetst Choukri het leven van een vader die uit de Vietnamoorlog terugkeert zonder zijn beide armen. De enige tegenspeler is een zoon die de zorg voor de vader op zich neemt, uit liefde maar ook omdat hij de enige erfgenaam wil blijven. Zodra er een vrouw ten tonele verschijnt, zet hij alles op alles om zijn positie te verdedigen.

Sommige verhalen lijken meer verteld dan geschreven te zijn. Wat niet wegneemt dat Choukri een scherp observator is. Over een wat oudere prostituee schrijft hij: 'Alleen de rode blosjes van de tuberculoselijdsters ontbreken nog aan haar schoonheid.' Over een jongen die niet wil deugen: 'Hij spijbelde zoveel dat hij zichzelf heeft weggestuurd om de leraren de kans niet te geven het te doen.'

Het zijn stuk voor stuk kleurrijke personages, maar de echte hoofdpersoon van Gezichten is de stad Tanger, die vanaf 1956 met de onafhankelijkheid van Marokko haar bijzondere status en daarmee een groot deel van haar aantrekkingskracht verloor: 'Vroeger zag iedereen haar zoals ze was, tegenwoordig ziet iedereen haar zoals ze vroeger was.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.