INTERVIEW

Anton Corbijn vertelt over de laatste rol van Philip Seymour Hoffman

Steeds gaat het over 'de laatste film van die grote acteur'. Wil Anton Corbijn best iets over kwijt. Maar hij heeft meer te vertellen. 'Film is nu mijn leven. Daar ligt het avontuur.'

Philip Seymour Hoffman tijdens de opnamen van A Most Wanted ManBeeld Anton Corbijn

Hij verbleef in Toronto, op 2 februari van dit jaar, waar hij voorbereidingen trof voor Life, een film over de vriendschap tussen filmster James Dean en fotograaf Dennis Stock, toen die ochtend gestaag e-mails zijn box begonnen te vullen met een mededeling die hij maar niet tot zich kon laten doordringen.

Acteur Philip Seymour Hoffman, 46 jaar oud, was dood gevonden in zijn appartement in Manhattan, onder tragische omstandigheden, zoals dat heet. Lijkschouwing zou later een drugscocktail in de aderen aantonen: heroïne, cocaïne, benzodiazepinen en amfetamine.

Fotograaf annex filmmaker Anton Corbijn (59): 'Je denkt een tijdje: dit is een vergissing. Twee weken daarvoor hadden we elkaar nog ontmoet op het Sundance Festival, waar onze film voor het eerst te zien was. Het was nog zo vers. Daarvoor had ik hem zeker een half jaar niet meer gezien.' Hij schreef, op verzoek, nog diezelfde dag een stuk voor The Guardian. 'He was a giant of a man.'

Dat was een worsteling. 'Maar toch had ik er een goed gevoel over. Het gaf me het idee dat ik kon reageren. Gelukkig kon ik me vrijmaken voor zijn begrafenis. Dan is er tenminste nog iets van een afscheid.'

De dood van de acteur geeft de derde bioscoopfilm van Anton Corbijn, A Most Wanted Man, naar het gelijknamige boek van John le Carré, een niet voorziene lading - hij regisseerde eerder Control, over het leven van Joy Division-zanger Ian Curtis, en The American, met George Clooney in de rol van huurmoordenaar.

De gezette en getormenteerd ogende Gunter Bachmann, hoofd van een Duitse inlichtingendienst in Hamburg, is de laatste dragende rol van Seymour Hoffman, bij zijn overlijden uitgeluid als misschien wel beste acteur van zijn generatie.

Beeld eOne

Drinkende en paffende geheim agent

In de film spoelt een half Tsjetsjeense, half Russische illegale immigrant aan in Hamburg. De vrome moslim aast op het fortuin van zijn overleden vader, dat een Britse bankier in bewaring heeft. Hij belandt al snel in het vizier van paranoïde en wedijverig handelende spionage- en inlichtingendiensten. Die worstelen nog altijd met het trauma van 11/9 - de kiem voor de aanslagen op de Twin Towers werd onder hun neus in de havenstad gelegd, een aantal kapers studeerde er. Seymour Hoffman zet Bachmann neer als een zwaar drinkende en paffende geheim agent, die zich vastklampt aan zijn integriteit.

Corbijn: 'Het begin was wat stroef. De eerste dagen moet iedereen een plek zien te vinden op de set, dat hoort erbij. Philip was een grote persoonlijkheid, een zeer ervaren acteur. Die accepteert geen bullshit. Een acteur van dat kaliber gaat niet als een lief hondje in het gareel lopen. Als je iets van hem verlangde, trok hij dat geregeld in twijfel. Dat kostte je zo een uur van je draaitijd. Grappig wel, ik ontmoette George Clooney een tijdje geleden in Berlijn. Hij vroeg meteen: 'En? Is Philip moeilijk op de set? Veel twistgesprekken, zeker?' Het was duidelijk dat het niet alleen bij mij gebeurde. Maar hij was een groot mens. Toen we een eind op streek waren, zei hij: 'We weten nu waar we staan, we kunnen meer films maken.'

Philip Seymour Hoffman in 2013 over Anton Corbijn:

'Hij kijkt naar alles op een bijzondere manier, waardoor je erop vertrouwt dat hij iets speciaals maakt. Hij loopt je niet in de weg. Hij heeft een groot hart, zijn artistiek gevoel is scherp en zijn vertrouwen in anderen is volledig.'

'Het was mijn vriendin Nimi die hem suggereerde voor de rol. Ik ben zelf geen filmconnaisseur - zo vaak ging ik vroeger niet naar de bioscoop, ik ben nog bezig veel in te halen - maar ik voelde meteen dat hij de enige was die Bachmann kon spelen. Alleen al zijn fysiek, die zwaarlijvigheid, klopte met mijn beeld van Bachmann.

'Onze eerste ontmoeting was nogal absurdistisch. Hij was bezig met een fotoshoot voor Vogue, maar zijn broek paste niet goed. In zijn hotelkamer zat hij in zijn onderbroek heel serieus met mij over de film te praten. Buiten de deur wachtten de stylisten met zijn verstelde broek in de hand, maar ze durfden niet binnen te komen. Ze vreesden zijn temperament, kennelijk.

'We hebben twee keer uitgebreid over de rol gesproken. Toen hij op de set kwam, had hij het karakter gevormd. Zijn beheersing was spot-on. Je vraagt iemand als Philip ook om zijn talent, om zijn vermogen zelf de rol in te kleuren. Mijn verdienste is, denk ik, iemand daarvoor de ruimte te geven. Het is een beetje sturen, hooguit. Ik wilde een man met een brede kijk laten zien. Geen domme bestrijder van de islam, maar een cultureel onderlegd en belezen persoon - daarom zie je ook scènes bij hem thuis, in het boek komen die niet voor. Een mopperaar, maar een goed mens. Philip kon dat met zo veel nuances spelen, daar had hij nauwelijks een regisseur voor nodig. Ik kan alleen al een uur kijken naar de manier waarop hij een sigaret rookt. Ik vind echt alles prachtig aan die man.

'In hoeverre je al kon zien dat het mis zou gaan, vind ik lastig te beoordelen. Er zat wel iets van Bachmann in hem. Weinig bekommernis om zijn uiterlijk. Maar verder? Ik wist wat iedereen wel wist. Philip maakte geen geheim van zijn drugsverslaving. Zo'n beetje op de laatste draaidag vertelde hij me dat hij weer een ontwenningsprogramma ging volgen. Ik keek er niet van op. Ik werk in een milieu waarin lang niet iedereen in balans is. Er zijn er die het moeilijk vinden met het bestaan als artiest om te gaan, die hulp zoeken. Ik heb me altijd aangetrokken gevoeld door kunstenaars die worstelen met dat proces van creëren, ik herken dat wel.

'Maar ik vind het moeilijk hier verder op in te gaan. Nu Philip is overleden, komt alles in een bepaald licht te staan. Natuurlijk besef ik dat zijn dood een enorm gewicht op de film legt - of je dat nu wilt of niet - maar het is niet de situatie waarvoor je hebt gekozen. Ik wil niet dat zijn talent wordt overschaduwd door een vage, quasi-intelligente analyse over zijn gemoedstoestand. Ik ben daar geen expert in, ik weet er simpelweg te weinig van. Ik wil graag over hem praten omdat hij een fantastische acteur was en omdat ik heel blij ben wat hij de film en mij als regisseur en persoon heeft gegeven.'

Duits Engels en Engels Duits

Philip Seymour Hoffman spreekt in de film met een - volgens sommige toehoorders wat merkwaardig - Duits accent. Volgens Anton Corbijn is het uitvoerig besproken in de voorbereiding. 'Philip en Rachel (de actrice Rachel McAdams speelt de rol van advocaat Annabel Richter, red.) hebben een stemcoach gehad. Het was een keuze. Je hebt van die films waarin Amerikanen Duitsers spelen en de acteurs de eerste zinnen in het Duits zeggen waarna ze overgaan in het Engels. Dat wilden we zeker niet. Door Philip en Rachel het accent aan te leren, raakten hun rollen meer geïntegreerd met die van de Duitse acteurs die Engels spreken.'

Afluisterschandalen

Corbijn: 'Het is alleen maar urgenter geworden door de reeks afluisterschandalen. Het is voor wat het boek betreft nu zelfs andersom geworden: life imitates art.

'Toen ik A Most Wanted Man las, voelde ik meteen: dit gaat over de wereld van nu. Het is denk ik niet het beste werk van Le Carré, maar het thema sprak me meteen aan. Er worden fundamentele vragen gesteld. Hoeveel vrijheden geven we op om onze vrijheid te bewaren? In hoeverre treden regeringen nog op namens ons?

'Het voelt ook als nieuwe stap. Control was min of meer per ongeluk. Ik had niet eens de ambitie om filmregisseur te worden. Het was een verlengstuk van wat ik met video's heb gedaan en het voelde ook als de afsluiting van een periode waarin ik Nederland verliet en naar Engeland ben vertrokken. Maar de film was een groot succes. Sinds die tijd krijg ik het ene script na het andere aangeboden. Ik wist wel dat mijn tweede iets totaal tegenovergestelds moest worden. Een fictief verhaal dit keer, in kleur, een ander genre, geen Britse hoofdrolspeler maar een Amerikaan. De derde, vond ik, moest gaan over een onderwerp waar ik erg om geef, en dat is de periode na 11/9 zeker, met de almaar toenemende polarisatie en achterdocht - we zitten niet op de goede weg, dat lijkt me duidelijk.

NRC Handelsblad in 2008 over het boek A Most Wanted Man:

'Le Carré vangt werkelijkheid in fictie.'

'Ik denk dat de film daarin nog wat explicieter is dan het boek. In het boek draait het om meer figuren, de migrant, diens advocaat, de bankier, maar voor mij was Bachmann meteen de hoofdpersoon. Je gaat emotioneel met hem mee. Je voelt zijn frustratie op het eind, zijn wanhoop.

'John le Carré is een geweldige verhalenverteller. Hij is de 80 voorbij, maar een levendiger man krijg je niet aan tafel. Hij zit zelf ook in de film, als figurant. Hij was een beetje pissed off dat het zo kort was. Hij had zijn baard twee weken laten staan, het begon tot zijn mateloze irritatie flink te jeuken, hij had er veel moeite voor gedaan. Hij wilde een grotere rol, die dag. Maar ik wilde het geen storend element laten zijn. Dat je krijgt: kijk, daar zit John le Carré! Ik zag hem in Tinker Tailor Soldier Spy. Je raakt meteen uit de film.

'Hij is uitvoerend producent, twee van zijn zoons zijn ook betrokken bij de film. Laat ik het zo zeggen: zijn werk wordt goed beschermd. Het was niet: ga je gang maar. Het ging niet zonder slag of stoot. Nee, ik ga geen voorbeelden noemen, je moet maar geloven dat het zo liep. Het hoort ook bij filmmaken. Als je begint, neem je je voor dáár uit te komen en daarna gebeurt er elke dag wel iets waardoor die koers wordt bedreigd. Le Carré is een fantastische schrijver, maar filmen is toch echt een ander vak. Het is natuurlijk ook moeilijk om te zien hoe een ander met je baby aan de haal gaat.'

Schrijver Jonh le Carré en Philip Seymour HoffmanBeeld Anton Corbijn

Corbijn: 'Ik neem het serieus, ja. Mijn vierde film, Life, kwam korter na A Most Wanted Man dan ik wilde, het editen daarvan liep nogal uit. Maar dat was te gek. Ik zat helemaal in die filmmodus, ik ben niet eens naar huis geweest zoals ik hiervoor wel deed - de fotografie oppakken, maar weer eens zien wat er van kwam. Ik ben dit jaar niet twee weken vrij geweest, vorig jaar ook al niet. Het kost ongelooflijk veel energie, maar film is nu mijn leven. Daar ligt het avontuur. Fotografie is een heel grote liefde van mij, daarom zal ik het ook niet loslaten, maar ik weet nu wel wat ik kan in dat vak.

'Ten tijde van Control was ik nog geen echte regisseur. Ik kreeg van alles toegestuurd, maar ik geloofde eigenlijk nooit dat ik er iets beters van kon maken dan iemand die van beroep filmer was. De echte test vormden The American en deze film. De vraag was vooral: kan ik de druk aan? Techniek is niet het probleem. Techniek is makkelijk. Daar zijn mensen voor. Je kunt alles voor elkaar krijgen. Nee, het gaat om de psyche, het werken met acteurs is het allerbelangrijkste. Ik sta te boek als aardig en nogal verlegen, maar geen misverstand: ik vecht wel voor mijn zaak, ik ben geen pushover. Het betekent dat ik bepaalde elementen in mijn karakter moet zien te vinden om te overleven. Je moet je laten gelden, op alle fronten. Dat maakt het zwaar als je van nature geen rouwdouwer bent. Het is een gevecht. Je moet erin zien te groeien, ik wist niet dat ik ertoe in staat was.

Anton Corbijn in 2010 in de Provinciale Zeeuwse Courant

'Ik wil zeker eerst drie films hebben gemaakt en dan gaan evalueren: ben ik nou een echte filmmaker of is het toch een soort hobby?'

'Dat ik misschien altijd zal worden gezien als de filmende fotograaf die zulke mooie beelden kan maken, is vooral een Nederlandse perceptie. Hier ben ik nog de rockfotograaf, ook al ben ik dat pakweg ergens in 1973 een blauwe maandag geweest. Dat bleef maar hangen.

Beeld Foto Ivo van der Bent

'Het is goed geweest dat ik ben weggegaan. In de Verenigde Staten bijvoorbeeld krijg ik er nooit vragen over. Daar ben ik helemaal niet de grote fotograaf. Het is ook wel eens vermoeiend, telkens die opmerkingen: typisch een fotograaf, zulke beelden. Ik heb A Most Wanted Man opzettelijk veel uit de hand gefilmd. Je hebt dan iets minder controle over je compositie en het geeft je film ook meer urgentie en intimiteit mee.

'Of ik ooit een Nederlandse film zal maken? Om te beginnen ken ik veel te weinig acteurs. Ik zie zelden producties. Als ik iets tegenkom, is het meestal in het vliegtuig. Ik kan er slecht naar kijken. Het is zo theatraal. Zo van: let op, hier komt de emotie. Het is niet iets waarvan ik graag deel wil uitmaken. Er zou wel een heel specifieke reden voor moeten zijn. Als je ziet met wie ik kan werken... Ik krijg na A Most Wanted Man mails van acteurs die ik zeer bewonder maar persoonlijk verder niet ken, maar die wel met me in zee zouden willen. Ik zit nu in een positie waarin iedere Nederlandse filmer wel zou willen zitten.'

Music from Holland

Anton Corbijn zei in 2010 in de Volkskrant: 'Alles wat ik nu doe en heb gedaan, komt voort uit de muziek waarvan ik hield als tiener. Songs die bijna alleen in Nederland bekend zijn en die ik nu op mijn manier de wereld in kan sturen, als kleine dank. In mijn volgende film zal ik dat weer doen.' Hij maakt zijn belofte waar. In Control kwam Supersister met She Was Naked voorbij, in The American liep Window of My Eyes van Cuby + The Blizzards tijdens de aftiteling. In A Most Wanted Man draait een café in Hamburg Down Man van Brainbox, met Kaz Lux op zang en Jan Akkerman op gitaar: A man, a room, A man alone in a room.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden