‘Ik hou er vooral van om de confrontatie met mensen aan te gaan; van de spanning die interviews oproepen. Daar geniet ik van, ik kan het niet ontkennen.’

InterviewAntoinette Hertsenberg

Antoinette Hertsenberg (55) presenteert al 25 jaar Radar. Ze blikt terug in zes fragmenten

‘Ik hou er vooral van om de confrontatie met mensen aan te gaan; van de spanning die interviews oproepen. Daar geniet ik van, ik kan het niet ontkennen.’Beeld Erik Smits

Van de ontmaskering van Astro TV tot de woekerpolisaffaire. ‘De grootste winst is dat die krengen niet meer worden verkocht.’

‘Néééée!’ In haar huis op de Veluwe kijkt Antoinette Hertsenberg met ontzetting naar fragmenten uit de eerste aflevering van Radar, het onverwoestbare en immer populaire consumentenprogramma van de Tros (en later Avrotros) dat 25 jaar geleden van start ging. Lachend: ‘Dat jasje en die sjaal! Dit is wel heel erg allemaal.’ Radar Love van Golden Earring klinkt, de eerste tune van het programma.

Zonder tv-ervaring maakte Hertsenberg (55) op 9 januari 1995 haar debuut als presentator van Radar. Ze bedacht de naam van het programma en groeide uit tot de ‘grootinquisiteur van de gedupeerde Nederlander’ (de Volkskrant). Wie Radar zegt, zegt Hertsenberg, en woekerpolissen. De term werd door haar bedacht. 

Als woordvoerder van de Dierenbescherming had Hertsenberg halverwege de jaren negentig de aandacht getrokken van Gerard Baars, programmadirecteur van de Tros. De manier waarop ze zich in actualiteitenprogramma’s manifesteerde, vriendelijk en vinnig, betrokken en kalm, had hem ervan overtuigd dat zij de aangewezen persoon was voor een nieuw consumentenprogramma, een nazaat van Kieskeurig. Behalve presentator werd ze ook inhoudelijk verantwoordelijk, als eindredacteur.

‘25 jaar, het is eigenlijk idioot. Maar het werk past bij me. Er zijn niet zoveel tv-programma’s waarin je een journalistiek verhaal kunt vertellen én door kunt bijten én veranderingen kunt bewerkstelligen. Dat maakt Radar voor mij zo leuk. En daarom blijf ik het maken.’

25 jaar Radar en 25 jaar Antoinette Hertsenberg in zes fragmenten.

1. De allereerste Radar

Haar eerste woorden als presentator van Radar: ‘Goedenavond, welkom bij Radar. U komt waarschijnlijk net van tafel, maar blijft u vooral kijken. Want straks hebben we een heel onsmakelijk toetje voor u.’

Een item over ‘vergeten pensioengelden’ vormt op 9 januari 1995 het hart van de eerste uitzending. Antoinette Hertsenberg begint 25 jaar later over iets anders.

‘Die kleren! Ik had een zwart jasje aangetrokken. Nee, dat kan echt niet, werd er geroepen, je moet ook een sjaal om. Daarom draag ik die rare sjaal met die kleurtjes. En omdat mijn haar moest worden gedaan, heb ik van die malle lokken. Ik vond alles best. Die mensen zullen het wel weten, dacht ik.

‘Het begin was ongelukkig. De medewerkers vonden het leuk dat die vrouw van de Dierenbescherming het programma ging presenteren, maar niet dat ik als eindredacteur leiding zou gaan geven aan de redactie. Want ik kwam van buiten. En voor mij was het ook lastig, want ik had geen idee wat een eindredacteur moest doen.  

‘Ik snapte wel dat ervaren journalisten op de redactie vonden dat ik niks kon, qua televisie maken. Daar hadden ze ook gelijk in. De kijkcijfers waren zeker in het eerste seizoen ook helemaal niet geweldig. Dus dan gaat iedereen elkaar beschuldigend aankijken. Zo werkt het op de meeste tv-redacties. 

‘Gerard had gezegd dat ik vijf jaar de tijd kreeg. En hij bleef me beschermen. Na twee jaar dacht ik: nu moet ik er plezier in gaan krijgen,  anders moet ik concluderen dat dit niks voor mij is. En het werd leuk. We kregen beter in de gaten welke onderwerpen we moesten kiezen. Na vijf jaar gingen we groeien, en toen ging het hard. Bedrijven konden klachten niet zomaar wegwimpelen of negeren. Want Radar meldde zich en liet zien wat er aan de hand was. En hoe groter Radar werd, hoe meer mensen er keken, hoe groter het effect werd.’

2. Undercover bij Astro TV

Op 3 september 2008 gaat Radar undercover bij Astro TV, een verzamelplaats van zwendelaars, ‘spirituele mediums’, die bellende mensen van adviezen voorzien, soms na het raadplegen van tarotkaarten. De redactie van Radar slaagt erin Hertsenberg telefonisch te laten doordringen tot de uitzending van wat ‘de melkkoe van de commerciële tv-zenders’ wordt genoemd.

Hertsenberg: ‘Goedemiddag, u spreekt met Antoinette.’

Medium 1: ‘Hallo Antoinette. Welkom in de uitzending.’

Medium 2: ‘Antoinette.’

Hertsenberg: ‘Ja, dankjewel. Ik heb een vraag. Ik heb maandag een heel belangrijke dag op mijn werk. Daar ben ik erg onzeker over. Ik wil zo graag weten of het goed gaat maandag.’

Medium 1: ‘Ik leg de vraag bij Edward neer.’

Medium 2: ‘Knopen moeten worden doorgehakt, dat staat vast.’

Nu: ‘Heerlijk hè. We hebben ontzettend veel moeite moeten doen om in de uitzending te komen. Een redacteur bleef maar bellen. Toen het eindelijk was gelukt, moest ik snel naar de telefoon rennen. We lieten ook iemand solliciteren bij die club, met succes. Alles lukte. Daardoor konden we van binnenuit laten zien hoe rot dat hele zooitje was; hoe mensen werden bedrogen.

‘Het geeft veel voldoening. Het is altijd fijn om iets bloot te leggen wat veel mensen aangaat; om aan te tonen hoe het werkelijk in elkaar zit. Die flauwekul! RTL is er pas vorige week mee opgehouden. Het slaat helemaal nergens op, het is totale onzin. Dit is een typisch Radar-onderwerp. We zoeken de randjes op door undercover te gaan, kijken wat juridisch toelaatbaar is en gaan aan de slag.’

3. De woekerpolisaffaire

Niet voor het eerst besteedt Radar op 20 december 2010 aandacht aan wat de woekerpolisaffaire is gaan heten, naar de polissen die kopers langdurig met hoge, verborgen kosten opzadelden, beleggingsverzekeringen die in veel gevallen nauwelijks geld opleverden. Al vier jaar lang is Radar met het onderwerp bezig.

‘Hoe zeven miljoen keer kapitaalpolissen zijn verkocht, zonder dat de klant is verteld dat gemiddeld 40 procent wordt ingehouden op het geld dat ú opzij legt’, vat Hertsenberg in de uitzending samen.

Nu: ‘Daar kunnen we in een terugblik niet omheen. Het is het grootste financiële schandaal in de Nederlandse geschiedenis en ons grootste wapenfeit. Het rare is dat de redactie financieel helemaal niet zo was onderlegd. Toen mensen ons polissen begonnen op te sturen waar we niet veel van snapten, zijn we deskundigen gaan raadplegen, financiële journalisten onder anderen.

‘De journalisten zeiden dat het normale polissen waren, terwijl de kopers vonden dat ze veel te veel geld moesten betalen. Dat was ook onze eerste indruk. En toen is het gaan rollen. We waren buitenstaanders, we hadden een scherpe blik. We zagen het onrecht.

‘We hadden alleen nog een woord nodig om het op de kaart te zetten. Op een middag had ik ’m. Woekerpolis. Daar zit dat lekkere woekeren in, dat kwaadaardige. Onkruid, iets wat niet is uit te roeien. Het was precies het goede woord. Raak.

‘Televisiematig gezien was het zo’n beetje het saaist denkbare onderwerp. Wat kun je filmen? Een verzekeringspolis. Hoe maak je daar wat van? Daar hebben we heel wat over vergaderd. We zaten soms met de handen in het haar. Het moet boeien, maar wat laat je zien als je het voor de tiende keer behandelt?

‘Uitzendingen over de woekerpolis werden ook niet per se goed bekeken. De mensen hebben er niet altijd zin in. Maar ik dacht: dan kijken ze maar niet. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen wel snapte dat het goed was dat we het deden. We zijn heel volhardend geweest. Er is véél meer openheid gekomen over die polissen. De grootste winst is dat die krengen niet meer worden verkocht.

‘In dit soort gevallen gaat het niet alleen over geld. Dat heb ik ervan geleerd. Je zou kunnen zeggen dat die mensen hebben gegokt en hebben verloren. Maar er is meer. Vaak werd de basisveiligheid van mensen aangetast. Zeker met die woekerpolissen was dat het geval. Mensen werden bedrogen door banken en verzekeraars, pensioenen werden aangetast. Hun leven werd vergald, huwelijken gingen eraan kapot.

‘Nee, ik ben er niet cynisch door geworden. Niet ten opzichte van mijn medemens in elk geval.’ Lachend: ‘Wel ten opzichte van banken en verzekeringsmaatschappijen.’

4. De TV kantine

Op 7 januari 2011 duikt Antoinette Hertsenberg krijsend op in een vreemde omgeving: het programma DeTV Kantine van Carlo Boszhard en Irene Moors op RTL 4. Het is een themauitzending, The Wizard of Tros.

Hertsenberg ziet eruit als een klassieke heks, inclusief een bezemsteel. ‘Daar ben ik, Antoinette Heksenberg’, zegt ze. Het publiek lacht. Bij het telefoonpanel zijn veel klachten over Dorothy (Moors), volgens de heks. ‘Daar geniet ik van.’

Negen jaar later slaakt Hertsenberg een lichte zucht. ‘Ik heb er destijds lang over getwijfeld. Ik heb het gedaan omdat ik de heks was, dat vond ik grappig. Later stelden ze voor dat ik de prinses zou zijn. Dat wilde ik niet, dat vond ik zo raar. Toen mocht ik toch de heks zijn.

‘Als heks zeg ik dat ik van de reuring geniet. Dat klopt, ja. Ik hou er vooral van om de confrontatie met mensen aan te gaan; van de spanning die interviews oproepen. Daar geniet ik van, ik kan het niet ontkennen.

‘Ik heb er veel goede reacties op gehad, vooral de zelfspot werd gewaardeerd, maar ik voelde me opgelaten. Ik geloof niet dat dit soort optredens bij mij passen. Ik ben presentator. In de eerste jaren bracht ik er niet veel van terecht, ik moest veel leren, maar er was een grote meevaller: ik had geen angst voor de camera. Ik word er niet blij van, maar ik ben er ook niet bang voor.’

5. Confrontatie met Thuisbezorgd.nl

Antoinette Hertsenberg gaat op 16 september 2019 in de studio van Radar de confrontatie aan met de ‘Manager Investor Relations’ van Thuisbezorgd.nl. De woordvoerder van het onlineplatform wordt vermorzeld. ‘Uw belang is niet het klantbelang.’

Nu: ‘Dit was heel vreemd. Hij wist dat we een filmpje zouden laten zien waaruit bleek dat je als bedrijf kan betalen aan Thuisbezorgd.nl om een hoge positie op de site te krijgen. Toch zegt hij dat de notering wordt bepaald op basis van ervaringen van klanten en de afstand tot het bedrijf. Dat is toch onbegrijpelijk?

‘Ik zit hier midden in het gesprek. Alle vragen die je vooraf op een papiertje schrijft, had ik opzij geschoven. Hij geeft zulke gekke antwoorden, je kunt bijna geen andere vragen stellen dan ik daar doe. Wat zegt u nou toch? Hij komt er niet uit, maar ik trek geen conclusies. Dat moeten de mensen thuis maar doen. Ik was oprecht verbaasd dat iemand zulke flauwekul liep te verkondigen.

‘Verontwaardiging, ja, dat speelt mee. Maar ik ben niet de enige die hij met een kluitje in het riet stuurt. Ook de kijkers. Ik probeer tijdens zo’n gesprek de vragen te stellen waar de kijkers het antwoord op willen. Kom met een antwoord man, vertel hoe het zit.

‘Het belangrijkst is dat het fair wordt gespeeld. Mensen die naar de studio komen om te worden geïnterviewd weten precies wat ze te wachten staat. We laten alle foto’s zien die we gaan tonen en een redacteur neemt de lijn van het gesprek met ze door. Het is live, voor niet iedereen is zo’n gesprek dagelijkse kost.

‘We krijgen duizenden mailtjes per week van kijkers. Die brengen ons op ideeën. Als veel mensen bijvoorbeeld over een bedrijf mailen, denken wij: hee, daar zou weleens iets aan de hand willen zijn. En vaak is er dan ook echt iets mis. Vroeger werden we vaak gebeld en kregen we veel post. Mensen zien ons nog steeds vaak als een reddingsboei. Helaas kunnen we niet altijd redding brengen. Maar we kunnen kwesties wel aan de kaak stellen.’ 

6. Loden Leeuw voor Johan Derksen

Antoinette Hertsenberg gaat begin 2012 op de redactie van Voetbal International in Gouda op bezoek bij Johan Derksen. Hij is de winnaar van de Loden Leeuw, de Radar-prijs voor de meest irritante BN’er in een reclame. Derksen had meegewerkt aan een campagne van de Nederlandse Energie Maatschappij.

‘Johan Derksen zat achter zijn bureau te roken. Ik was welkom en hij gaf eerlijk toe dat het hem alleen maar om het geld was gegaan. Voor het programma is dit geen grote gebeurtenis. Het is grappig, een uitlaatklep. Meer niet. Mensen reageren massaal en er zit natuurlijk wel een gedachte achter. Je kiest niet voor reclames, ze worden over je heen gestort. Dit is het enige moment dat kijkers kunnen laten weten dat ze reclames irritant vinden. Verder is het vooral vermaak, we leggen met deze verkiezing niets bloot.

‘De meeste winnaars reageren heel sportief. Een enkeling reageert narrig. Louis van Gaal won de Loden Leeuw vanwege een reclame van Mediamarkt, maar hij wilde niet meewerken. Een van onze verslaggevers deed de uitreiking toen nog. Hij riep nog naar Van Gaal dat het misschien de enige prijs was die hij dat seizoen zou winnen. Dat hielp niet echt.

‘Ik ben meer in mijn element als ik zo’n man van Thuisbezorgd.nl interview dan tijdens een bezoek aan een BN’er die de Loden Leeuw heeft gewonnen. Onderzoeken en confronteren, daar zit mijn lol. Ik beschouw mezelf als een belangenbehartiger. En een activist.

‘Mijn werk heeft niets met zelfopoffering te maken. Het is prettig om van een negatieve kwestie iets positiefs te maken. En het vuur blijft branden. Er komt altijd wel weer een dossier op mijn bureau waarvan ik denk: ja, hallo, dit kan echt niet. Ho nou! Hoe zit dit? Leg het me uit!’

Radar, de jubileumuitzending, maandag 20.35 uur op NPO 1, Avrotros

In 2017 schreef Jaap Stam voor de Volkskrant een uitgebreid portret van Antoinette Hertsenberg. ‘Antoinette heeft een streng imago, maar ze heeft meer kanten dan alleen maar bedrijven over tafel trekken. Mensen zijn verbaasd als ze horen dat we soms gierend van de lach over ons bureau liggen.’

Antoinette Hertsenberg

1964 Geboren op 28 december in Den Haag

1983-1987 Hbo-j (jeugdwelzijnswerk, tegenwoordig: sociaal pedagogische hulpverlening), Mater Dei, Den Haag

1992 – 1995 Woordvoerder Dierenbescherming

1995 - Radar, consumentenprogramma Tros, later Avrotros

2000-2016 Opgelicht?!, programma over fraudeurs en bedriegers

2006-2008 Interim-directeur Tros

2006 Eerste uitzending Radar over ‘woekerpolissen’

2009 Journalist van het jaar

2010 Door Opzij uitgeroepen tot machtigste mediavrouw van Nederland

2016 Dokters van morgen, programma over innovatie in de zorg

2020 Vijfentwintig jaar presentator/eindredacteur Radar

Antoinette Hertsenberg is getrouwd met politicus (Partij voor de Dieren) en communicatieadviseur Niko Koffeman. Ze wonen in Vierhouten en hebben drie kinderen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden