Drama

Another Year

Een ontroerende, ontluisterende en verheffende ervaring

Hoe lang de close-up ook duurt die de depressieve huismoeder Janet in de beginscène van Another Year krijgt, na tien minuten is ze uit de film verdwenen. Nog één keer komt ze ter sprake, wanneer therapeute Gerri bij de avondmaaltijd over haar vertelt aan echtgenoot Tom, en de film zijn eigenlijke spil vindt.


Tom en Gerri zijn een met elkaar vergroeid echtpaar – sympathiek en een tikkeltje hooghartig neergezet door Jim Broadbent en Ruth Sheen – dat de zaken bijna te goed op orde heeft: mooi werk, een relatie die met de jaren fris is gebleven, een lieve zoon, een moestuin en een groot, gezellig huis waar iedereen welkom lijkt.



Dat het personage ongemerkt door de film aan de kant wordt gezet, suggereert al iets van de diepe tragiek die onder alle warme bijeenkomsten van familieleden en vrienden schuil gaat. Zo tevreden als Tom en Gerri met elkaar zijn, zo slecht vergaat het de mensen waarmee ze zich omringen: Vooral de hypernerveuze en uiterst eenzame Mary, Gerri’s secretaresse, komt regelmatig langs – een fantastische, ontroerende rol van Lesley Manville, waarmee ze zich tot de absolute heldin van de film maakt.



Maar ook Toms eenzame, zeer ongelukkige vriend Ken komt op bezoek, terwijl op de zomerse barbecue een vriend aanschuift wiens zieke vrouw niet meer uit bed komt. En dan is er ook nog Toms broer, die in de winter weduwnaar wordt en dan maar een paar daagjes bij Tom en Gerri komt logeren. Vrijwel allemaal komen ze te zitten op die ene, rode bank in de woonkamer, telkens gefilmd vanuit hetzelfde standpunt in de gang – alsof de camera wil zien welk triest leven nu weer in huis is gehaald.



Maar dat klinkt als een oordeel dat regisseur-scenarist Mike Leigh nooit rechtstreeks over zijn personages velt; daarvoor is het van seizoen naar seizoen glijdende scenario veel te los en open van structuur. Met lange takes en overzichtelijke groepsportretten geeft Leigh je alle kans om zelf tot een mening te komen over al die in en uit het verhaal glippende personages, zonder dat hij de teugels helemaal laat vieren: het zijn juist de kleine, bijna onopvallende details die je gedachtegang voorzichtig doorprikken en weer een andere kant opsturen.



Mooi, bijvoorbeeld, dat Tom en Gerri zo aandachtig luisteren naar de zwaar alcoholistische Ken, en als het moet een arm om hem heen slaan – maar waarom blijven ze hem maar blikjes bier in de hand duwen? En praat Gerri niet eerder als een therapeute dan als een vriendin tegen Mary?



Ook het beeld dat je van Mary hebt, kantelt zo langzaam en subtiel dat je het bijna niet doorhebt. Van haar eerste scène tot de allerlaatste, ontluisterende close-up die Leigh van haar gezicht toont – zoals hij ook met een extreem close up van Janets gezicht begon – verandert ze eigenlijk weinig in haar onhandige, zenuwachtige gedrag. Toch zie je aan het begin van de film vooral een gek mens, maar aan het einde een tot op het bot ontredderde vrouw die onmogelijk kan opboksen tegen Tom en Gerri’s breed geëtaleerde geluk. En hoe méér je je met haar vereenzelvigt, hoe killer en beperkter Tom en Gerri in hun gastvrijheid lijken te worden.



Wat is dan nog de betekenis van vriendschap? Waar leg je de grens tussen jezelf en de ander, als je je eigen geluk per se schoon en intact wilt houden? Leigh laat steeds meer van zulke vragen opborrelen, tot je ze ook op je eigen leven gaat betrekken, alsof alle personages stukjes van een spiegel zijn. Die versplinterde, alsmaar verschuivende identificatie met al die verschillende mensen maakt van Another Year een ontroerende, ontluisterende en uiteindelijk ook ronduit verheffende ervaring – lastig te verwoorden, maar des te sterker te voelen; je zou zomaar als

een (net iets) ander mens de zaal uit kunnen stappen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.