Anniko van Santen: 'Ik ben door Opsporing Verzocht wel hysterisch bezorgd over mijn kinderen'

'Ik maak een programma over rare mensen'

Anniko van Santen presenteert al twaalf jaar het tv-programma Opsporing Verzocht, maar ze wil zich niet verdiepen in de criminele wereld.

Foto NO CANDY

Als je al twaalf jaar Opsporing Verzocht maakt en week in, week uit wordt geconfronteerd met geweld, moord, doodslag, berovingen, overvallen - het lelijkste, het donkerste van de mens, dan ligt de afstomping op de loer, het risico niet meer geraakt te kunnen worden en daarmee onverschillig te raken. Maar Anniko van Santen (46) hoeft niet lang na te denken over wat haar het afgelopen jaar het meest aangreep. In juni werd in Loosduinen het lichaam van de 85-jarige Ans van der Meer in haar woning gevonden. Van der Meer, 'altijd gezellig en optimistisch' zoals het AD optekende, was om het leven gekomen door grof geweld. De daders namen een ring, manchetknopen en munten mee uit haar woning. Later bleek dat een van de daders bij drie banken geld had opgenomen met Van der Meers bankpas. 'Die mevrouw is doodmishandeld', zegt Van Santen, 'om geld'. Ze zit aan een tafel in een Hilversums café op het Marktplein. Op de achtergrond het gekletter van kopjes en schoteltjes, uit de speakers klinken kerstklassiekers. 'Soms komen zaken extra hard aan als er triviale details in zitten', gaat Van Santen verder. 'Deze mevrouw schreef alles in een boekje op. Alles: 'kippenpootjes gebraden, de vloer gedweild', zo had ze haar hele leven gedocumenteerd. Beeldende details, bijna alsof ze de eigen tijdlijn van haar dood heeft bijgehouden. Dat vond ik een naar verhaal. Je kunt je daar niets bij voorstellen: een mevrouw van 85 doodmaken voor een beetje geld.'

Opsporing Verzocht bestaat dit jaar 35 jaar. Week na week trekt het ruim een miljoen kijkers en is daarmee een van de populairste televisieprogramma's in Nederland. Nou ja, 'televisieprogramma'. Van Santen: 'Het is eigenlijk een opsporingsbericht van drie kwartier, vermomd als tv-programma. De politie bepaalt wat er in de uitzending komt.'

Ik had verwacht dat je de zaak van Anne Faber zou noemen.

'Ja, als mens heeft me dat erg aangegrepen. Omdat ze hier vlak in de buurt woonde. Maar als programma hebben we daar niet zo veel aan hoeven bijdragen. Dit is echt een nachtmerriescenario. Je gelooft het gewoon niet. Dit is iets wat in een thriller gebeurt, waarvan je denkt: gelukkig gebeurt dat soort dingen niet in Nederland. De laatste foto van haar was gemaakt in Baarn, op die straathoek. Die foto zag je voortdurend. Dat is vlak bij mij in de buurt. Ik ken dat hoekje, ik voel dat hoekje bijna als ik die foto zie. Het is een degelijk stukje Nederland, op steenworp afstand van paleis Soestdijk. Dat vond ik er zo eng aan. Zelf heb ik een dochter van 16. Ik denk dat iedereen die kinderen heeft of zelf wel eens een flink stuk fietst, dacht: het kan dus gebeuren. Je kunt dus de verkeerde tegenkomen.'

Het is die willekeur die het vaak zo angstaanjagend en gruwelijk maakt, zegt Van Santen. Ze noemt de zaak van Djordy Latumahina, de 31-jarige dj die vorig jaar oktober in een parkeergarage in Amsterdam-West in bijzijn van zijn vriendin en hun 2-jarige dochter werd doodgeschoten. Het bleek om een vergissing te gaan; de daders hadden de verkeerde op het oog. 'Het blijft bizar dat je op beveiligingsbeelden ziet dat, een half uur nadat ze de verkeerde hebben doodgeschoten, die drie mannen ergens in Hoofddorp wandelen. Weet je, alsof het leven gewoon doorgaat.' Die verwondering moet je blijven houden, vindt Van Santen. 'Op het moment dat je daar niet meer van schrikt, moet je ook stoppen met het maken van Opsporing Verzocht. Ik ben geen misdaadjournalist. Ik zit niet in die wereld. Ik wil er naar kijken zoals iemand thuis er naar kijkt.'

CV Anniko Elisabeth van Santen

17 april 1971 Geboren in Zwolle.

1989 Presentatrice bij RTL Véronique.

1992 Telekids (RTL4).

1993 Cartoon Express (RTL4).

2000 Wereld Natuur Nieuws (TROS).

2000 Anniko's Wilde Wereldreizen (TROS en AVRO).

2001 Alle Dieren Tellen Mee (AVRO).

Vanaf 2005 Opsporing Verzocht (AVRO).

2012 Gastrol in FlikkenMaastricht

Anniko van Santen is getrouwd en heeft een dochter en een zoon.

Je verbaast je dus nog steeds, na twaalf jaar?

'Ja, ook omdat ik mezelf verplicht er als die buitenstaander naar te kijken. Ik heb een tijdje psychologie gestudeerd; ik vind het nog steeds het leukste om te kijken naar bewakingsbeelden en te bedenken van: wat gaat er door je hoofd dat je dit doet? Je ziet soms ook duidelijk de rolverdeling tussen daders; wie de baas is en wie het lulletje. En als je een heftige zaak hebt zoals die van Latumahina, dan kan het fijn zijn als je daarna even een inbreker hebt die over zijn eigen voeten struikelt, verschrikt kijkt en zijn bivakmuts van zijn hoofd trekt omdat hij vergeten is dat hij niet gefilmd mag worden. Ik probeer daar in de opbouw van het programma ook op te letten: dat je het draaglijk houdt.'

Omdat ze een buitenstaander wil blijven en zich niet te veel wil verdiepen in de criminele wereld, zegt Van Santen de afgelopen jaren niet veel wijzer te zijn geworden van de criminele geest. Wel is ze argwanender geworden. 'Maar je hebt van die mensen die bij elke auto die langzaam door de straat rijdt de politie bellen. Dat heb ik niet. Omdat ik ook op een obstinaat-koppige manier niet bang wil zijn. Ik wil niet bang zijn en ik ga me pas zorgen maken als er echt iets mis gaat.'

Foto NO CANDY

Maar ben je wel eens bang?

'Het gekke is dat ik niet zo'n deurafsluiter ben. Ook omdat ik bijna een fatalistisch instelling heb dat als mensen echt kwaad willen, ze dat toch wel doen. Maar ik ben door het programma wel hysterisch bezorgd over mijn kinderen. En ik ben op mijn hoede, ook als presentator. Ik maak een programma over rare mensen. En ik ga ervan uit dat ze slim genoeg zijn om te weten dat als ik er niet meer ben, er volgende week iemand anders staat. Maar het zijn over het algemeen toch een beetje rare geesten die wij zoeken. Daarom wil ik geen interviews bij mij thuis. En ik zit ook niet op sociale media. Omdat ik zie hoeveel stukjes van je leven je weggeeft zonder dat je het zelf door hebt. En misschien zou ik, als ik Opsporing Verzocht niet had gepresenteerd, daar ook wel terughoudend in zijn. Er is de tv-Anniko en er is ook een heel stuk Anniko waar de rest van de wereld geen reet mee te maken heeft.'

Foto NO CANDY

Toen ik een collega vertelde dat ik je ging interviewen, zei ze dat haar moeder, omdat ze zoveel naar Opsporing Verzocht kijkt, een camera bij haar deur heeft laten installeren. Maken jullie mensen niet onnodig bang?

'Tja, wat is onnodig? Er is nu eenmaal criminaliteit. Moet je het dan niet laten zien? Mensen die een beetje bang zijn aangelegd kijken graag naar onze programma's om hun vermoedens bevestigd te zien: zie je, het gaat helemaal niet goed in Nederland. Terwijl ik me bewust ben van de cijfers: het gaat erg goed in Nederland. Maar ik denk dat mensen vooral alles moeten doen wat ze kunnen om zich veiliger te voelen. Als je daardoor rustiger slaapt: hang zo'n camera op en gebruik die buurt-app.

'Als Opsporing Verzocht zijn wij super-, superneutraal. Dat is belangrijk. Drie jaar geleden kwam de Nieuwe Revu met een kulverhaal. Ze schreven dat we de opdracht hadden gekregen van de NPO om minder aandacht te besteden aan mensen met een Marokkaanse achtergrond. Daar zijn we erg boos over geweest want dat kan niet. De NPO bepaalt niet wat er in de uitzending komt. We proberen als programma boven de discussie te staan. De stelregel is dat het bij ons niet gaat om wie je bent, maar wat je hebt gedaan.'

Geert Wilders twitterde eens na een uitzending: 'Opnieuw weinig Zweden en Canadezen in Opsporing Verzocht vanavond...'

Ze balt haar vuisten. 'Ik lees dat en dan is mijn eerste reactie om iets boos terug te sturen. We moeten hier op reageren. Maar gelukkig heb je dan altijd mensen in je omgeving die je eraan herinneren dat we een neutraal programma zijn en boven die discussie moeten staan. Dus dat doe ik dan.'

De Anniko van Santen in dit Hilversumse café is een heel andere Anniko van Santen dan die elke dinsdag het programma presenteert. Ze heeft een blauw-zwart geruit houthakkershemd aan, draagt haar haar in een knot en is nauwelijks opgemaakt. Die alledaagsheid draagt er ook aan bij dat ze relatief weinig aanspraak heeft op straat. Heerlijk vindt ze dat. Tegelijkertijd heeft ze iets kwetsbaars, iets zachts - het zullen restjes zijn van het beeld uit de tijd dat ze nog programma's maakte voor het Wereld Natuur Fonds en Cartoon Express en Telekids presenteerde.'

Hoe ga je om met al die gruwelijkheden die je elke dag krijgt voorgeschoteld?

'Ik denk dat ik goed ben in dingen wegrationaliseren. Dat doet iedereen bij ons op de redactie. Het is een overlevingsmechanisme. Het is gewoon werk en dat doe je zo goed mogelijk. Ik zet die narigheid om in een enorme drive. Die trein gaat rijden en die gaat hard ook. Maar van dit programma word ik niet vrolijker. Als ik langer dan een uur in een auto rijd en er komen zielige liedjes voorbij, dan ga ik huilen.'

Praat je thuis vaak over je werk?

'Mijn man werkt ook bij de televisie, bij SBS nu. Ik had aanvankelijk de neiging bij het presenteren van Opsporing Verzocht boos te kijken, om te laten zien dat het een ernstig programma was. Mijn man zei tegen mij dat ik dat niet moest doen. Dat mensen dat niet fijn vinden, omdat ze heus wel weten dat het allemaal heel erg is. Hij zei toen dat het niet hielp als ik ook nog eens met een rotkop ging staan kijken. Je hoeft nou ook weer niet te doen alsof het amusement is, maar kijk in ieder geval vriendelijk. Dat heb ik van hem geleerd. Dus we hebben het thuis wel over tv, maar niet over de inhoud van de zaken. Vooral omdat mijn man en kinderen daar niets over willen horen. Als ik bijvoorbeeld vertel dat ik chagrijnig ben vanwege 'iets met een kind en misbruik', zegt mijn man: 'oh, dat hoef ik niet te weten'. En dat hoeft hij ook helemaal niet te weten, laat mij daar maar mee zitten.'

Foto NO CANDY

Heb je wel een ventiel?

'Dat is de redactie. Wij hebben een leuk team en allemaal de mentaliteit van: niet lullen maar poetsen. Je moet aan de ene kant emotioneel zijn omdat je moet snappen wat de elementen zijn in een zaak waar je de kijker mee kunt emotioneren. Daar moet je goede voelsprieten voor hebben. Tegelijkertijd moet je ook rete-rationeel iets kunnen afsluiten en daarna weer doorgaan.'

Gaan jullie dan de kroeg in met z'n allen?

'We hebben altijd op donderdag een redactievergadering. Als je ons niet kent, denk je: wat is dit voor katholieke-plattelandsvrouwenbijeenkomst? Want dan heeft iemand weer wat gebakken, en er wordt veel gelachen. Maar dat is afreageren. De materie is zo ellendig, laten wij het dan maar leuk met elkaar hebben.'

Haar voorganger Nelleke van der Krogt stopte na tien jaar mede omdat ze de narigheid niet meer aankon. Bij Van Santen is daar voorlopig nog geen sprake van. 'Als er één term is die mij definieert, dan is dat 'taai'. Ik ga door tot het gaatje en dan pas val ik om. Ik doe niet aan pijntjes, ik ben tough.'

Wanneer val je dan om?

'Natuurlijk lig ik 's avonds ook wel eens te huilen in mijn bed. Dan wil ik het liefst een week in bed blijven liggen, niemand zien, iedereen is stom. Maar iedere keer als ik 's ochtends opsta denk ik: oké, diep ademhalen, daar gaan we weer. Want het moet af. Ken je dat nummer van Eminem, Lose Yourself? Dat vind ik een fantastisch nummer. Daar zit de zin in: 'failure is not an option'. Dat is wel een beetje mijn motto.'

Lose Yourself is nou niet bepaald de soundtrack van Anniko van Santen die ik had verwacht had.

'Ja. Er is een buitenkant die lief, aardig en leuk is. Ik kan vrij goed de aansluiting vinden met andere mensen, en mensen vertellen me vaak dingen. Maar ik ben erg op mezelf. Als het niet hoeft, wil ik het liefst niemand zien. Laat mij lekker met rust. Ik ben niet misantroop en ik vind mensen ook niet vervelend ofzo, maar er gebeurt al zoveel in mijn hoofd. En ja, ik hou dus erg van harde rap. Dat vind ik tof. Ik loop nu twintig jaar achter. Maar bijvoorbeeld Niggaz Wit Attitudes, zo die waren boos! Ik heb een lieve uitstraling waardoor mensen denken dat ik thuis James Blunt luister. Nee! James Blunt, die moeten ze al zijn muziek afpakken, die mag nooit meer een studio in. Mannen met een mutsje die 'You're beautiful' zingen: ga weg, rot op.'

2017 was het jaar van #MeToo. Hilversum, de mediawereld, wordt ook wel het Gooise Matras genoemd. Jij werkt sinds 1989 in Hilversum, ben je zelf wel eens in zo'n situatie terecht gekomen?

'Nee, totaal niet. Wat ik nu alleen zelf erg vertroebelend vind, is dat #MeToo over dwang en machtsmisbruik gaat en dat is wat anders dan traditionele viespeukerij. Weet je, er is hier in Hilversum vroeger ook enorm veel gehoerd en gesloerd. Is dat #MeToo? Nee, maar die dingen gaan nu wel in elkaar overlopen. Als je de verhalen hoort over Harvey Weinstein, dat is gruwelijk. Maar nu wordt gedaan alsof dat veel gebeurt in de mediawereld. Weinstein was een man die vrouwen verkrachtte, ze onder valse voorwendselen dingen liet doen die ze niet wilden en ook dreigde met fysiek geweld.

Dat is echt wat anders dan een oude viespeuk die aan je vraagt of je zin hebt om vanavond met hem mee te gaan en dat jij denkt dat dat normaal is in het wereldje. Misschien hebben mensen in Hilversum vroeger hun grenzen wel meer verlegd omdat ze dachten dat het zo hoorde, maar dat is wat anders. Door de vertroebelde discussie durven de slachtoffers van misbruik - waarbij sprake is van dwang, machtsverschil, dreiging - nog moeilijker hun verhaal te doen, zeker als het losbandige hoeren en sloeren óók als #MeToo wordt gezien.'

Meer over