Theater

Annechien de Vocht over haar Poverty Peepshow: ‘Het idee bestaat dat arme mensen verantwoordelijk zijn voor hun eigen ongeluk’

Regisseur van YoungGangsters Annechien de Vocht confronteert in The Poverty Peepshow (Over het IJ Festival) kijkers met tv-shows vol ‘armoedeporno’: ‘Die programma's bevestigen de neoliberale geluksmythe.’

Annechien de Vocht, artistiek leider van theatergroep YoungGangsters Beeld Janita Sassen
Annechien de Vocht, artistiek leider van theatergroep YoungGangstersBeeld Janita Sassen

Wie het leuk lijkt eens zelf een huisuitzetting te doen, kan vanaf dit weekend terecht op Over het IJ in Amsterdam-Noord. Op dit festival gaat theatergroep YoungGangsters – al tien jaar op de zomerfestivals aanwezig met hun ‘actietheater’ – in première met The Poverty Peepshow. Met een beetje geluk mag je zelf de deur van de wanbetaler intrappen.

Poverty porn, oftewel armoedeporno, dat is waar regisseur en artistiek leider van de groep Annechien de Vocht (40) vraagtekens bij wil plaatsen met deze satirische voorstelling. De term duidt op het uitbuiten van stereotype beelden van armoede, zoals in tv-programma’s als Een dubbeltje op z’n kant en Effe geen cent te makken, waarin bekende Nederlanders arme mensen helpen.

Volgens De Vocht doen dit soort programma’s geen recht aan het maatschappelijke probleem dat armoede is. ‘Ze geven een veel te eenduidig beeld van armoede en hebben een dubieus doel’, zegt ze. Dat zijn volgens haar de kijkcijfers en reclame-inkomsten.

‘Als je het die tv-makers vraagt, zullen ze zeggen dat ze een hoger doel voor ogen hebben: bewustwording misschien. Maar als je kijkt, zie je dat het ze vooral gaat om het voyeurisme. Ze spelen in op de aantrekkingskracht van afstotelijke beelden. Zodat het programma lekker is om naar te kijken en het dus verkoopt.’

Wat armoedeporno volgens haar doet, is armoede presenteren als individueel probleem in plaats van een maatschappelijk probleem. ‘Wat ik in mijn onderzoek ontdekte, is dat het hardnekkige idee bestaat dat arme mensen verantwoordelijk zijn voor hun eigen ongeluk. Als jij niet in staat bent je rekeningen te betalen, dan is dat je eigen schuld. Maar vaak hebben mensen domweg pech.’ Wat die programma’s doen, is juist die neoliberale geluksmythe bevestigen.

In de voorstelling wil De Vocht laten zien hoe dat in zijn werk gaat, door de clichés en aannames over armoede uit te vergroten. In de wervingstekst op de flyer klinkt dat zo: ‘In The Poverty Peepshow wordt armoede een ware belevenis. Je ruikt de schimmel in een verkrotte woning… en hoort de knorrende magen. Vergeet de kermis, Efteling of Duinrell, The Poverty Peepshow is worth your money!’

In de show volgen we het lot van de arme Barend van Egmond, verteld door de mensen en dingen (ook de dingen kunnen praten) om hem heen. De Vocht: ‘Het gaat vaak over onverstandige keuzen. Waarom koopt iemand met geldproblemen een PlayStation? Waarom eet hij ongezond? De aanname bij veel mensen is: domheid. Maar arme mensen zijn niet dom, ze hebben door de stress en zorgen vaak alleen geen ruimte meer in hun hoofd om over gezond eten na te denken.’

Tegelijk wil ze onderzoeken waarom poverty porn zo aantrekkelijk is. Want de lijst met programma’s als Uitstel van executie, Steenrijk, straatarm is lang. Het begon in 2004 met De Tokkies op SBS6, deze realityreeks over een asociale familie deed bij veel programmamakers een belletje rinkelen. ‘Zo’n programma is voor de kijkers een bevestiging van hun eigen geluk. Het doet je denken: zo erg is het bij mij niet. Dat is fijn voor mij als kijker, maar die mensen hebben daar natuurlijk niks aan.’

Ze is niet bang dat ze met haar satirische voorstelling in dezelfde val trapt als de tv-makers. ‘Hun intenties kan ik niet beoordelen. Maar het gaat mij niet om de kijkcijfers en geld verdienen. De boodschap is dat we naar onze eigen aannamen moeten kijken en daar kritisch op blijven. Uiteindelijk bepalen onze aannamen ook de blik van de politicus die beleid wil maken op armoede.’

The Poverty Peepshow, 9 t/m 18 /7, Over het IJ Festival, Amsterdam; 27/8 t/m 5/9 Theater de Veste, Delft.

Foute humor

YoungGangsters maakt al 12 jaar ‘actietheater’. De groep, opgericht door regisseurs Annechien de Vocht en Lotte Bos, is gespecialiseerd in spektakeltoneel met veel slapstickgevechten, special effects en bewust foute humor. Flyers zien eruit als posters voor jaren-tachtig-actiefilms. In 2011 brak de groep door met trailertrash-komedie When the shit hits the fan. In 2018 maakten ze Disasterlicious met Hansje Brinker als Schwarzenegger-achtige held. In hun werk willen ze foute beeldvorming bekritiseren. In 2020 is Bos gestopt en kreeg De Vocht de artistieke leiding over de groep.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden