'Anne mag niet worden beschadigd'

Interview..

AMSTERDAM Meral Polat doet hem aan Anne Frank denken. Beiden donker, slank. ‘Anne was jonger, natuurlijk. Dunner.’

Buddy Elias (84), de laatste nog levende directe verwant van de in Bergen Belsen omgekomen bewoonster van Het Achterhuis, heeft in een hotel in Amsterdam plaatsgenomen naast de Nederlandse actrice met Turks-Koerdische ouders. Op dezelfde bank zit haar collega Victor Löw. Later zou Elias opmerken: ‘Nationaliteit, geloof, het maakt niks uit. Ik weet niet of ze moslim is. Het zou des te beter zijn.’

Het is een korte kennismaking van Annes neef met de cast van Anne en Goebbels: een confrontatie, een toneelproductie die volgende maand in regie van Eddy Habbema in première gaat. Polat en Löw lezen fragmenten voor uit de dagboeken van Anne Frank en de nazi-propagandist, in het licht van oorlogsbeelden en opnames van de verkleurende kastanjeboom waar Anne als onderduikster zicht op had. In Duitsland liep enkele jaren geleden een versie die was gebaseerd op hetzelfde idee.

Elias, voorzitter van het Anne Frank Fonds in Bazel dat de auteursrechten op het dagboek bezit, heeft het script gelezen. ‘Het is een interessante visie. De humanistische Anne wordt tegenover de moorddadige Goebbels gezet.’ Nee, hij vreest niet dat het gedachtegoed van de nazi’s zo letterlijk een podium krijgt. ‘Het is belangrijk te tonen hoe inhumaan hij was. Zeker de jongere generatie weet er weinig van. Nazi’s zijn er nog altijd. Maar die zullen hier niet naar toe gaan. Dit zal een publiek trekken met een open blik.’

Het verblijf in Nederland van de sinds het begin van de jaren dertig in Zwitserland wonende Elias en zijn vrouw Gerti duurt langer dan voorzien. Ze willen de begrafenis bijwonen van Miep Gies, de redder van het dagboek, die eerder deze week overleed. Voor de ontmoeting met de acteurs was er nog de presentatie van het boek Groeten en liefs aan allen van de Duitse schrijfster Mirjam Pressler over de familie Frank.

De instemming van Elias, zelf een voormalige acteur, telt. Het fonds schuwt de confrontatie niet. Met de Anne Frank Stichting in Amsterdam werd gebakkeleid over het merkenrecht. Twee jaar geleden wierp Elias’ gramschap over een Anne Frankmusical in Spanje een schaduw over de voorstelling. Hij is het nog niet vergeten. Dat de kritieken uiteindelijk van een integere aanpak spraken, heeft hem niet overtuigd; gezien heeft hij de musical nog steeds niet. ‘Maar zo’n tragedie leent zich niet voor light entertainment.’

In Bazel belanden nog met regelmaat concepten voor artistieke producties op het bureau. Theaterstukken, filmscenario’s, boeken, strips. Niet alle makers, zegt Elias, hoeven royalty’s te betalen. ‘Als de boodschap van Anne duidelijk is, zien we er soms vanaf.’ Bij de beoordeling geldt maar één criterium: ‘Anne en haar idealen mogen op geen enkele wijze beschadigd worden.’

De producent van Anne en Goebbels: een confrontatie, Pim Bentinck, werd gevraagd om een ‘heel beperkte’ bijdrage in een fonds voor medische verzorging aan vroegere helpers van onderduikers; hij besloot als geste een deel van de recette te zullen afstaan.

Volgens Elias besteedt het fonds jaarlijks ruim een half miljoen euro aan charitatieve doelen; iets minder dan er aan rechten binnenkomt. Schattingen dat het fonds tientallen miljoenen bezit – ze komen de beheerder van de nalatenschap soms op het verwijt te staan karig te zijn met giften – noemt hij zwaar overtrokken. ‘We hebben slechts enkele miljoenen. Door de financiële crisis is er ook verloren op beleggingen.’

Een nieuwe aderlating dient zich aan. In 2015, zeventig jaar na Annes overlijden, vervallen de rechten op haar werk. Maar dat geldt dan weer niet voor de enige geautoriseerde versie van Het Achterhuis, bezorgd door Mirjam Pressler. ‘Misschien dat uitgevers ook na 2015 nog bereid zijn iets te betalen.’

Heeft Elias een verklaring voor de niet aflatende artistieke belangstelling voor Anne Frank? ‘Er zit ook een negatief aspect aan: Anne is business. In Spanje wilde een bedrijf spijkerbroeken maken met haar naam. Een handelsfirma in Singapore noemde zich Anne Frank import- en export. De ABC-productie The Diary of Anne Frank was moneymaking. Er is niet om de rechten gevraagd, het script had niets te maken met het dagboek. Maar bij mij overheerst nog steeds het gevoel dat de interesse vooral de positieve kant van het verhaal betreft: haar geloof in vrede en tolerantie.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden