Recensie Boeken

Anne Eekhout sleurt je mee in deze originele verbeelding van de ondergang van het Avondland (vier sterren)

cover besproken boek Beeld rv

Je hoeft het niet te durven, je hoeft het alleen maar te doen. Dat zou superheld ‘de Adelaar’ zeggen wanneer moed vereist is. Of: Er is altijd hoop. De 8-jarige Nicolas, om wie het draait in de derde roman van Anne Eekhout (1981), is hongerig naar dit soort raad en verslindt aldus de stripboeken over de Adelaar. Zeker nu hij zélf in een stripachtige noodsituatie is beland: officiële instanties hebben bevestigd dat de aarde binnen een paar maanden zal verdwijnen in een supermassive black hole. Nicolas, die verborgen superkrachten bij zichzelf vermoedt, besluit de wereld te gaan redden.

Klinkt als een spannend begin van een jeugdboek en het vertelperspectief van de 8-jarige, met veel mama-dit en papa-dat, versterkt de kinderlijke toets. Maar al gauw neemt Nicolas en de verdwijning van de wereld een paar afslagen die voor de tere kinderziel te grimmig zouden zijn. Die mama blijkt een junkie die midden in de nacht aan het bed van haar zoontje gaat zitten om naar hem te staren, wat hem nachtmerries van heksen met metalen puntvingers oplevert. Papa is bijna altijd weg om te werken. Onder zijn bed bewaart Nicolas een kistje met een aansteker, een naald, schuurpapier en een scheermes. Als hij zichzelf daarmee verwondt, voelt hij energie door zijn lijf stromen, en wordt hij sterker, zoals ook de Adelaar zijn krachten heeft gekregen na langdurige martelingen. Met schoolvriendje Joachim wordt de superkrachttraining voortgezet door elkaar flink in het gezicht te stompen. ‘Heftige tijden vragen om heftige maatregelen’, stelt Nicolas plechtig.

En heftig zijn de tijden. Vanwege het naderende einde van de wereld zijn voedsel, water en energie schaars geworden. Vuilnis wordt niet meer opgehaald, scholen gaan dicht, niemand werkt meer, zelfmoord is aan de orde van de dag. De mensheid wendt zijn laatste maanden niet aan om het leven te vieren of om humaniteit nog één keer te laten triomferen maar vervalt in barbarij. Plunderingen, gewapende overvallen, verkrachting en moord. De roman die begon als een avontuurlijk kinderverhaal doet inmiddels denken aan de duistere passages uit De stad der blinden (1995) van José Saramago, waarin mensen worden overvallen door een blindmakende epidemie. Uit deze klassieker spreekt nadrukkelijk dat beschaving slechts een flinterdun laagje is, dat bij een catastrofe wegsmelt als sneeuw voor de zon. Dat juist een kind in het boek van Eekhout de meeste veerkracht en deugd toont, zegt wel iets over het vertrouwen van de schrijver in het fatsoen van de volwassen mens.

Schrijven vanuit het perspectief van een kind is niet gemakkelijk. Al gauw is de stijl overdreven infantiel of juist te volwassen. Ook Nicolas doet soms uitspraken die niet bij zijn leeftijd passen. En 8 jaar is ook wel erg jong voor veel van wat hij doet: zijn babyzusje verzorgen, de hele nacht over straat zwerven, voor alle buren water halen, een bevalling begeleiden, zijn eigen wonden verbinden. Dat doet de wenkbrauwen af en toe optrekken: wérkelijk?

Los daarvan sleurt Eekhout je mee in deze originele verbeelding van de ondergang van het Avondland, op zo’n overtuigende manier dat je haast verbaasd bent de wereld als vanouds aan te treffen zodra je het boek weglegt. Juist omdat Nicolas als kind niet alles kan overzien of verklaren, maken de dingen op hem – en dus ook op de lezer – een heel directe indruk. Alles is zoals het is: eng, leuk, gruwelijk, verdrietig. Er is geen volwassen reflectie die de overrompelende werking van die primaire emoties in de weg staat. Nicolas’ onbevangen blik op zijn vervuilde omgeving levert bovendien échte wijsheid op: ‘Alles wat nog mooi is, is van de wereld. Alle zooi is van de mensen.’

Anne Eekhout: Nicolas en de verdwijning van de wereld. De Arbeiderspers; 251 pagina’s; € 19,99.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden