Filmmaker Mascha Halberstad (rechts) en producent Marleen Slot van animatiestudio Holy Motion.

InterviewFilmmaker Mascha Halberstad en producent Marleen Slot

Animatiestudio Holy Motion werd geopend toen Nederland op slot ging

Filmmaker Mascha Halberstad (rechts) en producent Marleen Slot van animatiestudio Holy Motion.Beeld Annabel Miedema

Legt corona de hele filmproductie lam? Nee, in een verbouwde garage in Arnhem wordt hard gewerkt aan de animatiefilm De wraak van Knor.

Mascha Halberstad wil de Action-supermarkt niet al te zeer aanprijzen: toch een beetje een foute winkelkolos. Maar als stop-motionfilmer komt ze er graag. ‘Je vindt er dingen waar je nooit eerder in je leven aan dacht. O, dit neem ik mee en dat. En het kost ook niks. Ik kom er op ideeën.’

De niet zo heel lange, vrolijk springerige 47-jarige filmmaker (‘Wil je een roze koek? Wil je een paasei? Wil je een rondleiding?’) voert het bezoek door haar werkplaats in Arnhem, knielt bij een plastic bak met door ijzerdraad verbonden twijgjes, elk tien  centimeter lang. ‘Kijk, dat ligt daar dan gewoon in het schap. En voor wie?! Geen idee. Maar van die takjes maken wij straks de schutting.’

Hier, in een betonnen ruimte aan de Rosendaalsestraat, waar het Duitse leger gedurende WO II zijn pantserwagens stalde, worden de miniatuursets opgetrokken voor De wraak van Knor, Halberstads eerste poppenanimatieproductie op speelfilmlengte. Beeldje voor beeldje (stop-motion) te filmen, met 2,5 miljoen euro aan budget. Het pand is omgedoopt tot Holy Motion, de nog deels in aanbouw verkerende animatiestudio van Halberstad en haar producent Marleen Slot (38), die een tweede hypotheek op haar huis nam en geld van vrienden en familie leende om het project te kunnen realiseren. Precies een dag na premier Rutte’s eerste corona-toespraak opende hun filmbedrijf de deuren. ‘We moeten meteen weer dicht’, was Slots eerste, naar later bleek al te fatalistische, gedachte.

‘Ik was zó verdrietig’, zegt Halberstad. ‘Gepiep, natuurlijk. Mensen hebben wel ergere problemen. Maar we hadden echt keihard gewerkt om dit te bereiken.’

Ze belegde een vergadering met alle medewerkers aan de film. Een van de propmakers (bouwers van de miniatuurrekwisieten) doorbrak de somberte: waarom proberen we het niet een week? De eerste periode was spannend: bij elke kuch of snotter gingen de medewerkers in isolatie, maar nu blijkt de anderhalvemeterdoctrine toch werkbaar. ‘Onze speelfilm is een van de weinige die, ofschoon met ietwat vertraging, momenteel nog in productie is’, zegt Slot, die vorig jaar het Gouden Kalf voor beste film won met Sacha Polaks Dirty God. De propmakers (zeven mannen en vrouw) wisselen elkaar af en lunchen in aparte ploegjes. Tweemaal daags wordt hun gereedschap ontsmet. Wat scheelt: anders dan acteurs mogen poppen op de set nog wel in innig contact verkeren.

Miniatuur moestuin in De Wraak van Knor. Beeld Annabel Miedema

Op een flink formaat tafelblad in de werkplaats prijkt de eerste afgeronde set: een miniatuurtuin, schaal 1 op 8. Alles erop en eraan: zonnebloemen, pompoenen, esdoorn, vleugelnootboom met vrucht, trosjes tomaten, bonenstruik, rabarber, kroppen sla, vers omwoelde aarde, tuinsetje met oranje stoeltjes en het varkenshok van Knor – over wie later meer.

 De bebladering voor de esdoorn komt van Ikea; plukjes van een namaakbuxus. Voor de zonnebloempjes begaf Halberstad zich op haar favoriete website Alibaba, (‘soms heb je al iets voor één eurocent’). En alles wat onvindbaar is of aanpassing behoeft  wordt vervaardigd door haar team propmakers; handvaardigheidsgenieën die van wat crêpepapier, ijzerdraad en verf de meest getrouwe rabarberstronk of  bonenplant vervaardigen. Complete ministraten bouwen ze ook, vol huizen met bedrieglijk echt aandoende dakpannetjes van schuimrubber. ‘Elk ervan moet ingegraveerd worden’, zegt de regisseur.  ‘Monnikenwerk, eigenlijk niets voor mij. Ik ben de meest ongeduldige persoon die er is.’

Stop-motion, een van de oudste filmtechnieken, geldt als uiterst tijdrovend. ‘Een enorme contradictie tussen mij en mijn vak, ja. Die pannetjes bijvoorbeeld moet je  ook nog agen – zo noemen we dat, het ouder maken. Ik sla er dan op met een staalborstel, beetje krassen en zo.’

Halberstads omgang met de miniaturen maakt haar propmakers wel een beetje nerveus. Schuldige blik: ‘Ik mag de props niet meer zomaar vasthouden van ze. Ik heb een paar keer iets laten vallen.’

De originelen van de figuren in haar films creëert ze zelf, waarna gespecialiseerde poppenmakers van het Nederlandse bedrijf Pedri Animation mallen maken, er latexversies van gieten en ze voorzien van buigzame metalen skeletjes. Soms mopperen die vaklui een beetje op Halberstads typische, wat rafelige stijl – zelf werken ze perfectionistischer. Maar ze weten ook: juist de onvolkomenheden maken Halberstads poppenpersonages zo bezield. ‘Ik denk met mijn handen’, zegt ze er zelf over. ‘Ik maak mijn poppen heel snel.’

Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema

Ze klimt op een tafel en trekt een paar plastic bakken uit een stellage. Hier, zie dat fragiele meisje met de starende blik en haar roodogige konijn, uit Halberstads ultrakorte film Trailer. Of – de filmmaker houdt een onthoofde eland op – de uiteengereten dieren uit de wonderlijke videoclip (Wild Frontier, 2015) die ze maakte voor de Britse muziekformatie The Prodigy. Tot voor kort werkte ze vanuit haar privéwoning, een verbouwde slagerij te Arnhem. De in haar voorkamer en tuinhuis vervaardigde korte films (onder andere Munya in mij, Zwanger) gingen de wereld over. De wraak van Knor is al voor de draaiperiode aangekocht door een vooraanstaande Franse distributeur.

Het plan voor de film werd concreet toen Halberstad op een dag de kinderboekenwinkel in Arnhem binnenliep. ‘Ik wil een speelfilm maken’, zei ik. ‘Heb je een Roald Dahl-achtig boek?’ 

Een échte Dahl verfilmen paste niet in de begroting, ontdekte producent Slot al vlot. (Netflix betaalde in 2018 1 miljard dollar voor de filmrechten op Dahls kinderverhalen). De winkelier, een kenner, trok een alternatief uit de kast: De wraak van Knor, een jeugdboek uit 2010 over een meisje en haar boze opa die prijswinnende worstjes wil draaien van haar biggetje Knor. Geschreven door Tosca Menten, bekend van de Dummie de Mummie-reeks.

Beeld Annabel Miedema

‘Het is niet zo politiek correct’, zegt de producent. ‘Dat maakt het verhaal extra leuk.’

‘Die opa is écht  slecht’, zegt Halberstad. ‘Een lul, dat zie je meteen. Toch kun je hem leuk vinden - een poosje.’

Vandaag is het stil in de studio. Als een keukenkastje van de wand valt in een van de miniatuurinterieurs, kun je dat goed horen: plók. Halberstad drukt de boel met ferme hand vast, als een Poolse reuzenklusser. ‘Zo.’

Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema

Dat ze halverwege de jaren negentig stop-motion ontdekte, kwam mede door een docent aan de Arnhemse kunstopleiding die haar schilderkunst afkraakte (‘Ik dacht, nou laat maar zitten dan’). Nu hebben de makers van de legendarische Tsjechische stop-motionserie Buurman & Buurman al laten weten dat ze graag eens in Arnhem komen kijken, zodra het virus dit weer toelaat.

Producent Slot wijst op de niet minder vermaarde Britse stop-motionstudio Aardman, van de makers van Wallace & Gromit en Shaun het Schaap. ‘Die zitten in Bristol, hebben daar een heel imperium gebouwd. Zoiets willen wij ook, hier in Arnhem.’

De Holy Motion-studio zal naast de toekomstige films van Halberstad (er ligt al een plan voor een tweede speelfilm) ook producties van andere filmmakers huisvesten, mogelijk ook buitenlandse titels. ‘En we denken aan workshops en werkplekken voor beginnende filmmakers.’

De vraag naar stop-motion neemt toe, mede dankzij de successen van Aardman en de Amerikaanse regisseur Wes Anderson, die met zijn Fantastic Mr. Fox (2009) en Isle of Dogs (2018) een volwassen publiek won voor de vaak bij jeugdfilms gebruikte opnametechniek. Tegelijk met De wraak van Knor produceert Slot een 12-delige animatieserie (Kop op, voor de VPRO) van de in 2015  voor een Oscar genomineerde Utrechtse animatiestudio Job, Joris & Marieke. ‘Daar werkt iedereen nu vanuit huis. Niet makkelijk, maar vergeleken met de rest van de filmindustrie is animatie nog goed af.’

In Ankeveen, waar de poppen worden afgewerkt in het atelier van Pedri Animation, wordt ook gewoon doorgewerkt, op corona-afstand. De Knor-bestellijst hangt aan de muur: filmfiguurtjes in diverse uitvoeringen, van een vijftal opa’s tot tien slakken voor in de tuin. ‘Er zit een sjoelscène in de film’, zegt een medewerker. ‘Mét die slakken.’

De milde frustraties van het werken met regisseur Halberstad worden liefdevol benoemd. Die laat wel eens een pop uit haar handen vallen, ja. ‘En het is allemaal zo klein. Waarom zo fucking klein? Dat roepen we hier iedere dag wel.’

Bij Pedri Animation zijn ze poppen van dertig centimeter gewend: de standaard stop-motionmaat. Die van Halberstad komen slechts tot de helft. Als thuisfilmer was ze gewend rekening te houden met de beperkte ruimte, nu wil ze niet anders meer.

Beeld Annabel Miedema
Beeld Annabel Miedema

Als de quarantaineregels niet strenger worden, beginnen de daadwerkelijke opnamen van De wraak van Knor in augustus. De opnamen zullen ruim een jaar in beslag nemen, met gemiddeld vijf seconden per dag per animator (er zijn er straks vier), die de poppen onder toeziend oog van de regisseur in juiste posities plaatsen.

In zekere zin is de stop-motionregisseur een God, nog net iets meer dan de gewone regisseur, die afhankelijk is van acteurs van vlees en bloed. ‘Je wekt iets tot leven, bepaalt daarbij alles. Ja, wat zegt dat over mij? Hmm. Dan ben ik een lieve kleine god.’

Corona is geen thema in haar film. ‘Nee, totaal niet. Geen poppen op anderhalve meter poppenafstand.’

Mascha Halberstad

Ook wie de naam Mascha Halberstad niets zegt, zal werk van de Arnhemse stop-motionfilmer kennen. Ze maakte naast korte en middellange animatiefilms (De grote Hummimummi Kerstspecial) ook animaties voor VPRO-programma’s (Viagraman, Villa Achterwerk), de cabaretier Micha Wertheim (Voor de zoveelste keer), de Britse muziekformatie Prodigy (Wild Frontier) en reclamefilms, onder meer voor sauzen van Unilever. 

De Nederlandse pandemie-animatiefilm Sad Beauty

‘Deze productie dateert van voor de uitbraak van covid-19’, luidt een waarschuwing aan de kijkers van Sad Beauty. ‘Overeenkomsten met de actualiteit betreffen een onfortuinlijke toevalligheid’.

Filmmaker Arjan Brentjes (48) heeft de tekst op het allerlaatst toegevoegd aan zijn fraaie, tien minuten lange animatiefilm.

In de jugendstilachtig getekende film wordt de toch al ecologisch gekwelde wereld getroffen door een pandemie en ontwaren we aan een nare hoest bezwijkende mensen, die verstopt achter mondkapjes over straat gaan. Ook is er een jonge door de schoonheid van (uitgestorven) dieren gefascineerde vrouw, nog ongewis van het feit dat haar soort – de mens – ook op weg is naar de uitgang.

Brentjes bedacht het allemaal in 2018, toen corona toesloeg was zijn film al bijna af. ‘Ik heb me de eerste weken wel wat zorgen gemaakt : is mijn film straks achterhaald? Nu denk ik dat niet meer. Ik wil alleen voorkomen dat kijkers denken dat ik even snel inhaak, zoals wel meer filmmakers nu doen. Zo werk ik helemaal niet.’

Anders dan bij corona is de veroorzaker van de pandemie in Sad Beauty geen virus maar een bacterie. ‘Een groot verschil, denk ik. Een virus is minder hoopvol. Bacteriën zijn levensvormen, ze stonden aan de basis van al het leven. Die hebben een zekere schoonheid. ’

Brentjes, al eens genomineerd voor een Gouden Kalf met Zand, ging uit van een première op het aanstaande Nederlands Film Festival, in september. Of dat nog doorgaat is onbekend. Sad Beauty is ‘troostend’ bedoeld, benadrukt de maker. ‘Het idee dat we als mens slechts een tijdelijk stipje zijn van het leven op aarde. Ook na ons gaat het door.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden