InterviewAngela Missoni

Angela Missoni: ‘We moeten in de mode langzamer aan gaan doen’

Beeld Juergen Teller

Angela Missoni runt het Italiaanse familiebedrijf Missoni, dat is gebouwd op de beroemde breisels, en probeert ook nog tijdens een pandemie de overspannen mode-industrie te hervormen. 

Het eerste wat opvalt is het schrootjesplafond. Daaronder: het charmante hoofd met de lange donkere lokken van Angela Missoni, de grote baas van het Italiaanse modehuis met dezelfde familienaam. IJdel is ze niet, haar telefoon staat tijdens het videogesprek via Whatsapp gewoon onflatteus schuin, en van een strategisch geplaatst spotje of uitgekiende maquillage is geen sprake. Op de achtergrond: rad Italiaans gebabbel van Angela's moeder Rosita, want het is in haar ouderlijk huis dat ze de Volkskrant te woord staat.

Angela, vriendelijk maar beslist: ‘Nu even niet mama, ik heb een interview.’

Toch even over die ouders, eerst, voor we het interview laten beginnen. Want het is met moeder Rosita en vader Ottavio dat het allemaal ooit begon en hun verhaal is te mooi om niet te vertellen. Hij was olympisch atleet en kwam, getooid in wollen trainingspakken die hij zelf met een kameraad voor de Italiaanse equipe had gefabriceerd, uit op de spelen van 1948. Op de dag dat hij met zijn team de 400 meter horden won, ontmoette hij de 17-jarige Rosita Jelmini. Zij was tien jaar jonger dan hij en opgegroeid naast de fabriek van haar grootouders, waar sjaals werden gemaakt. Ze werden verliefd, trouwden en begonnen in 1953 hun eigen breifabriekje, Maglificio Jolly, in de kelder van hun huis. Hij ging over de techniek en de garens, zij over de creaties. Tussen 1954 en 1958 werden zonen Vittorio en Luca en dochter Angela geboren. 

Rosita en Ottavio ontwikkelden een eigen stijl met typische kleurencombinaties en kenmerkende ‘fiammata’-patronen – die laatste met dank aan de speciale Raschel-machine, die zigzag kon breien. Hun kleurrijke breisels waren verfrissend anders, een tikje hippie, maar tegelijkertijd geraffineerd en glamoureus. Begin jaren zestig kregen ook de Italiaanse modebladen lucht van hun creaties en werden de Missoni’s met hulp van de modejournalist Anna Piaggi wereldberoemd. De Missoni’s werden de belichaming van Italiaans vakmanschap én jetsetglamour. Ze lieten zich fotograferen op feesten en bij modeshows en droegen het bedrijf zoetjesaan over aan de kinderen. Zoon Vittorio werd marketingdirecteur, zoon Luca stortte zich eerst op de mannenkleding en later op het beheer van het familiearchief en dochter Angela, inmiddels zelf moeder van drie fotogenieke kinderen, nam in 1997 de creatieve leiding over van Rosita. 

Het assortiment werd gestaag uitgebreid met badmode, interieurartikelen en geuren. Bij de feestelijke lancering van het parfum Acqua in 2007 werd een handjevol journalisten uitgenodigd – waaronder uw stijlredacteur als enige Nederlandse. De vrolijke Vittorio gaf een rondleiding in de fabriek in Sumirago, we spraken Angela en haar beeldschone dochter Margherita in hun appartement in Venetië en aten ’s avonds met alle Missoni’s aan boord van hun opgeknapte trekschuit, de Timoteo. Toen men er lucht van kreeg dat ik die dag jarig was werd er spontaan gezongen, ook door Vittorio en vader Ottavio. Beide mannen hadden toen – al kon niemand dat bevroeden – allebei nog maar zes jaar te leven, maar daarover later.  

Inmiddels is een minderheid van het bedrijf in handen van het Italiaanse private equity-fonds FSI, de meerderheid is nog steeds van de familie. Afgelopen mei werd de van Armani afkomstige Livio Proli aangesteld als ceo en twee jaar geleden is ook Angela’s dochter Margherita in het bedrijf komen werken, voor de jongere lijn M Missoni. 

Nu Margherita ook aan boord is zien we qua opvolging een duidelijk patroon ontstaan.

‘Zeker! Onze familie telt al vijf generaties vrouwen die leiding geven bij Missoni. Mijn overgrootmoeder werkte aan de zijde van mijn overgrootvader, en datzelfde geldt voor mijn grootmoeder. Maar: mannen zijn ook heel belangrijk in ons bedrijf, vergeet dat niet. Mijn vader was natuurlijk een onmisbare factor, al was hij zonder mijn moeder nooit mode gaan maken.’

Wat is de belangrijkste les die je geleerd hebt van je moeder?

‘Onafhankelijk zijn. Ze heeft me dat niet met zoveel woorden verteld, maar het was zo klaar als een klontje. Ik ben mijn moeder dankbaar dat ze met mijn vader is getrouwd – een onafhankelijke geest, een vrije denker. Ik ben opgegroeid in een heel ruimdenkende familie, omringd door de bijzondere vrienden van mijn ouders, kunstenaars en journalisten. Nu realiseer ik me: het waren allemaal feministen, werkende vrouwen die vochten voor gelijke rechten. Als kind vond ik dat vanzelfsprekend. Toen ik in de twintig was ontdekte ik dat er niets vanzelfsprekend is. Dat is wat ik mijn dochters heb geleerd.’

Hoe kwam je erachter dat het niet vanzelfsprekend is?

‘Door mijn ogen te openen en rond te kijken in onze fabriek, waar voornamelijk vrouwen werkten. Ik zag dat het leven moeilijker was voor hen dan voor mannen, hoe veel vrouwen dóén in hun leven. Het punt is dat we dat normaal vinden. Ik heb het altijd vanzelfsprekend gevonden om voor mijn kinderen te zorgen en mezelf daarbij ook nog op te laden voor werk en alle verantwoordelijkheden die daarbij horen. En dan de salarissen... vrouwen kregen minder betaald voor hetzelfde werk. En op de topposities zaten louter mannen.’

Inmiddels is Angela Missoni niet alleen creatief directeur en hoofdontwerper, maar ook bestuursvoorzitter van het bedrijf. Vanuit die positie kan ze Missoni profileren als modern bedrijf, dat meegaat met de tijd en weet wat er speelt – ook buiten de catwalks en de modesteden. Op 25 februari 2017, aan het einde van haar najaarsmodeshow, kort na de Women’s Marches in New York, sloot ze haar catwalkshow af met een finale van modellen die stuk voor stuk een gebreide roze Missoni-muts droegen. Pussy hats, symbolen van protest en vrouwensolidariteit. Ook voor alle aanwezigen, die konden aansluiten in de stoet, lag op de stoelen zo’n mutsje klaar. Bij de modeshow voor najaar 2019 stonden duurzaamheid en zonne-energie centraal: in de finale droegen alle modellen een zonnelampje van Olafur Eliasson en alle aanwezigen kregen er ook een uitgedeeld.

Slim natuurlijk, om in een bedrijfstak die bekendstaat als vrouwonvriendelijk en milieuvervuilend critici een stap voor te zijn en statements te maken die niet alleen politiek correct zijn, maar ook fotogeniek en sympathiek, niet drammerig, maar licht en vrolijk. Bovendien zijn het onderwerpen die zo actueel zijn, zeker ook in de mode, dat je je er als baas van een modehuis wel over móét uitspreken, wil je nog serieus worden genomen in de pers.

Is de wereld veranderd na het pussy hat-protest en de Women’s Marches?

‘Ja, toch wel. Er is meer aandacht, voor feminisme, voor duurzaamheid. En er is nu wereldwijd aandacht voor de oorzaken van de Black Lives Matter-protesten in de Verenigde Staten. Er komt een moment dat je niet langer je mond kunt houden en de straat op moet.’

De huidige familie Missoni in het Modemuseum in Londen, 2016.Beeld WireImage

Nu we het toch over hete hangijzers hebben: hoe staat Missoni in het diversiteitsdebat?

‘We hebben altijd al een heel diverse casting gehad wat betreft modellen voor shows en campagnes. In de jaren zeventig vonden we het al heel normaal om onze kleding te tonen op gekleurde modellen. We hadden klanten uit de hele wereld, dan is het ook niet meer dan logisch. Sinds kort wordt het ook echt opgemerkt, ik denk dat mensen er tegenwoordig gevoeliger voor zijn. Twee winters geleden schreef Anna Wintour al hoe goed ze onze casting vond. Aan de andere kant was er onlangs een heel negatief stuk in The New York Times over het gebrek aan diversiteit in de Milanese mode-industrie. Ik denk dat dat een vrij oppervlakkige analyse betrof. Italië is niet zoals Frankrijk, niet als Groot-Brittannië, wij hadden geen koloniën. De immigrantenstroom is een kwestie van de afgelopen vijftien jaar; wij hebben gewoon niet zo’n diverse bevolking als Frankrijk of Amerika. Dat is logisch als je de geschiedenisboeken erop naslaat. Zeker, er studeren mensen vanuit de hele wereld mode in Milaan, en misschien blijven ze ook hier hangen omwille van de mode. Maar er zijn weinig geboren Italianen van kleur, ze zijn bijzonder zeldzaam, in mijn omgeving kan ik ze op een hand tellen.’

Missoni is vurig in haar betoog, zó vurig dat ik begin te twijfelen aan mijn weggezakte historische kennis over Italiaanse koloniën in Afrika. Die waren er wel degelijk, zie ik als ik het na het interview tóch even opzoek – te laat voor een weerwoord. Behalve vurig is Missoni ook overtuigend en charmant; ze wekt de indruk oprecht en open te zijn, al zijn haar antwoorden op vragen over duurzaamheid ook een tikje dun.

Wat duurzaamheid betreft: mode is een van de vervuilendste industrieën ter wereld. Is Missoni ermee bezig om minder vervuilend te produceren?

‘We zijn voortdurend op zoek naar nieuwe materialen, ik ben daar altijd heel nieuwsgierig naar geweest. In elke afdeling van de fabriek is iemand verantwoordelijk voor duurzaamheid, en elke seizoen proberen we beter te presteren: de manier waarop, de garens die we gebruiken. We moeten echt door die duurzaamheidsbril kijken en hem niet meer afzetten. Dit is de toekomst en daar is geen discussie over mogelijk. Tegelijkertijd is er nog veel onduidelijk over welke garens écht duurzaam zijn. Er is veel verwarring over wat wel of niet kan en mag. Maar wat voor soort draad je ook gebruikt, massaproductie is het grootste probleem, zoals het dat voor voedsel ook is. Hoe gaan we dat oplossen? We kunnen garens maken van gerecycled plastic, we kunnen vezels maken van schillen en resten van groente en fruit, viscose bijvoorbeeld, maar dat is heel duur. We krijgen ook de nodige e-mails. Laatst nog, van iemand die schreef dat we pas echt duurzaam waren als we volledig veganistisch zouden opereren. Kun je je dat voorstellen? Een breifabriek!’

Wol, een van jullie belangrijkste grondstoffen als breimerk, ligt behoorlijk onder vuur. Hoe gaan jullie daarmee om?

‘Natuurlijk denk ik goed na over de herkomst van de hoogwaardige wol die we gebruiken. Ik weet dat kasjmiergeiten niet erg duurzaam zijn, omdat ze het platteland van Mongolië uitdrogen. Doordat ze het gras uittrekken en niet afsnijden met hun tanden, en omdat ze de grond hard aanstampen met hun hoeven. Ik ben naar Peru gegaan om me daar in een alpacawolfabriek te laten informeren. Alpaca’s zijn duurzamer dan kasjmiergeiten omdat ze het gras snijden met hun tanden en de bodem niet aandrukken omdat ze op hun tenen lopen. Fantastisch! Maar toen kreeg ik weer een brief waarin stond: gebruik alsjeblieft geen alpacawol want alpaca’s worden mishandeld in de Peruaanse wolindustrie. Niet in de fabriek die ik bezocht, ik heb daar zelf gezien hoe goed ze werden behandeld, maar wie weet wordt driekwart van de alpaca’s wel slecht verzorgd. Wat ik bedoel is: je moet je ogen en oren voortdurend openhouden, je uitgebreid laten informeren en checken, checken en nog eens checken. Dat is een hoop werk.’

Hebben jullie een duurzaamheidsmeerjarenplan?

‘Dat hebben we zeker. Tijdens de epidemie hebben we niet stilletjes zitten treuren, maar kritisch naar de toekomst en onze bedrijfsvoering gekeken. We hebben een nieuwe ceo aangesteld, en zijn eerste klus is een duurzaamheidsproject met de Camera Della Moda, de overkoepelende Italiaanse modeautoriteit. Zij gaan in zeven stappen van draad tot verpakkingen en bezorging bekijken of en hoe het duurzamer kan. Los daarvan is het onze filosofie om te hergebruiken, en niet alleen in materiële zin. M Missoni, onze tweede lijn die wordt gerund door mijn dochter Margherita, hergebruikt oude partijen van Missoni – en oude ideeën. We hebben na 65 jaar een enorm archief, vol ideeën waarvan mensen niet eens wisten dat ze al bedacht waren. Margherita blaast ze nieuw leven in.’

Met het recyclen en revampen van hun eigen oude collecties zitten de Missoni’s boven op de tijdgeest. Een ander steeds populairder standpunt is dat er sowieso minder nieuwe kleding geproduceerd moet worden, dat er minder shows moeten worden georganiseerd (want minder vliegreizen) en dat de overspannen modekalender wel een tandje minder druk kan. In mei, het holst van de lockdown, ondertekenden de Missoni’s daarom het manifest #rewiringfashion, waarin een groep internationale ontwerpers een voorstel deed voor een nieuwe modekalender. 

Ottavio Missoni aan het einde van een modeshow met zijn vrouw Rosita in 1984.Beeld Getty

Je hebt het #rewiringfashion-manifest ondertekend. Denk je dat het kan, de snelheid van de mode afremmen?

‘Daar waren we al mee bezig. Twee jaar geleden zijn we begonnen met het samenvoegen van de mannen- en vrouwenshows, zodat we niet meer vier shows per jaar hoeven te organiseren. Wat de modeweken betreft geloof ik nog steeds dat de vier grote modeweken in New York, Londen, Milaan en Parijs nodig zijn, om te presenteren wat je hebt gemaakt. Maar let wel: met presenteren bedoel ik niet per se een show geven, het kan op allerlei manieren. Juist voor de kleinere labels is het belangrijk dat er inkopers en pers in de stad zijn om alle collecties te bekijken. De belangrijkste kwestie is nu: voor wie showen we? Tuurlijk, van origine zijn de shows bedoeld voor inkopers en pers. De laatste jaren is het anders geworden, want door sociale media is het moment van showen ook het moment dat het grote publiek ziet wat je hebt gemaakt. Stel je voor: eind september showen we de collectie voor de volgende zomer, maar hangt in de winkel de collectie voor de aankomende winter, en proberen we die te promoten. Maar door sociale media komen dan al de beelden voor komende zomer naar buiten. Dat is desoriënterend voor het publiek. Ik weet niet hoe we dat op moeten lossen, want als je je show alleen toont aan inkopers, en helemaal niets meer laat zien aan de pers, hebben zij weer niets om zich op te baseren en door te laten inspireren.

We zijn nog steeds aan het onderzoeken wat het ideale moment is om de nieuwe collectie aan het grote publiek te tonen. We moeten hoe dan ook langzamer aan gaan doen en niet al de wintercollectie in mei in de winkel hangen en de zomeruitverkoop laten beginnen vóór de zomer überhaupt is begonnen, dat is foute boel. Tegelijkertijd kunnen we de winkeliers niet verbieden om in de uitverkoop te gaan, ze doen wat ze denken dat goed voor ze is. Na de coronacrisis zit iedere leverancier en winkelier tot in z’n nek in de spullen, iedereen wil er snel vanaf. En consumenten zíjn al zo gewend aan de sale. Het is bijna het hele jaar door uitverkoop! Terwijl: mensen moeten leren begrijpen wat de echte waarde van kleding is. De liefde die we erin stoppen, het vakmanschap. We zouden het grootste deel van het jaar betere prijzen moeten kunnen rekenen, en de spullen ook langer in de winkel moeten houden in het juiste seizoen. Ik hoop dat door corona een nieuwe gevoeligheid is ontstaan voor wat je allemaal met je handen kunt doen. Al die mensen die brood gingen bakken! Iets uit je handen zien komen is zo bevredigend. Helemaal als je het met een heel team doet.’

Kun je eigenlijk zelf breien met pennen?

‘Op een heel basaal niveau, toen ik klein was deed ik het. En borduren en haken ook.’

Wordt alles in jullie eigen fabriek in Sumirago gemaakt?

‘Elk idee begint hier, we ontwikkelen de catwalkcollectie hier en een deel van de productie. De rest besteden we uit aan gespecialiseerde fabrieken, met name hier in Noord-Italië.’

Hoe kan het dat Missoni-kleding niet ouderwets wordt?

‘Ik weet het ook niet, maar ik zie het met mijn eigen ogen. Mijn ouders hebben een eigen stijl ontwikkeld, en dat is heel, héél zeldzaam in de mode. Daar komt nog bij dat Missoni kwalitatief heel goed is, en ook dat is uiterst zeldzaam. Door de coronacrisis zijn mensen zich meer bewust geworden van hoe ze hun geld uitgeven en waaraan. Wij hebben de kwaliteit om uitzonderlijk te zijn. Ons product stáát, en het blijft. Generatie na generatie kan het dragen.’

Ben je liever ontwerper, creatief directeur of bestuursvoorzitter?

‘Lastig kiezen. Ik hou echt van spelden in kleren steken en ontwerpen zién ontstaan. Ik ben ook dol op shows organiseren en beelden creëren, en het strategische deel van de organisatie ligt me ook goed. Ik ben blij dat mijn bedrijf zo klein is dat ik al die velden kan belopen, en gaandeweg kan leren. Maar wat ik ook doe: ik duik er diep in. Ik heb mezelf altijd gezien als een fixer. Een beetje zoals Lucy uit de strip Peanuts, achter haar helpdesk.’

Je kijkt niet graag terug, waarom niet?

‘Vooruitkijken zit in mijn aard, hoezeer ik mijn afkomst ook apprecieer. Ik heb geen tijd om terug te kijken, maar het is natuurlijk prima om het wel te doen, om te begrijpen wat er gebeurd is en waarom. De geschiedenis maakt je sterker om vooruit te gaan. Maar ik heb niet het gevoel dat mijn geschiedenis mijn anker is. Het is eerder een propeller die me vooruit helpt.’

Hoe heeft jouw omgeving de corona-epidemie doorstaan?

‘Veel beter dan in het nabijgelegen Milaan en Bergamo. We hadden in Varese in totaal vierduizend gevallen, maar goddank geen een in de fabriek en maar een paar gevallen in heel Sumirago. Een paar oude mensen die in slechte conditie waren zijn gestorven.’

Dat klinkt, zeker voor een Italiaanse, behoorlijk nuchter, maar wat afscheid en verlies betreft is Missoni ook wel wat gewend. In één jaar tijd verloor ze twee dierbare gezinsleden: broer Vittorio en vader Ottavio. Die laatste stierf in mei 2013 van ouderdom (hij werd 92), en misschien wel van verdriet om de vermissing van zijn zoon (58) en diens geliefde Maurizia, wier privévliegtuig op 4 januari van dat jaar van de radar verdween voor de kust van Venezuela. In juni werd het wrak gevonden, 960 meter onder water.

Je bent, door het verlies van je broer en vader in één jaar, gepokt en gemazeld door verdriet. Hoe ga je daarmee om?

‘Het verlies zal altijd bij me blijven, maar hoe ik ermee omga is door te dóén, te handelen. Door voor anderen te zorgen en hun pijn te sussen. In eerste instantie, toen mijn broer vermist werd, wás er ook heel veel te doen: we moesten hem allereerst traceren, achterhalen of hij nog leefde, onze ouders ondersteunen. Dat is wat me erdoorheen heeft gesleept: blijven handelen en voor anderen zorgen. Ik moet het idee hebben dat ik op een missie ben.’

En dan rinkelt Missoni’s telefoon loeihard – zo kan het gaan tijdens een whatsappgesprek – en blijkt de afgesproken tijd er sowieso al op te zitten. Eén vraag kan ze nog beantwoorden, en dan moet ze verder. 

Als er één recept is uit The Missoni Family Cookbook van je zoon Francesco dat jullie familie typeert, welk recept is dat dan?

Missoni glimlacht breed, staat op en pakt het boek dat even verderop ligt erbij. Bladert erdoor, twijfelt, zucht, bladert verder en overlegt in het Italiaans met de onzichtbare mama Rosita. Roept dan, alsnog beslist: coda di rospo alla catalana. Zeeduivel op Catalaanse wijze. Een Sardijns recept. Lékker!’

Ottavio Missoni en Rosita Jelmini met hun kinderen Vittorio, Luca en Angela in de jaren negentig.Beeld Getty

CV Angela Missoni 

1958 Geboren in Milaan als derde kind van Ottavio en Rosita Missoni

1982 Huwelijk met Marco Maccapani, de vader van haar kinderen Margherita, Francesco en Theresa

1989 Scheiding van Maccapani

1993 Begint een eigen label

1997 Opvolging van moeder Rosita als creative director van het familiebedrijf

Jaren nul tot nu Ontwikkeling en uitbreiding van spin-offs als Missoni Home, M Missoni, badkleding, herenkleding, geuren, een resort in Miami en samenwerkingen met onder meer Valentino, Converse, Havaianas, Poldo hondencouture en Bugaboo

2011 Mode- en wooncollectie voor de Amerikaanse megastore Target. De collectie was binnen 24 uur uitverkocht

2011 Rodeo Drive Walk of Style Award

2013 Broer Vittorio verongelukt met zijn vliegtuig, vader Ottavio overlijdt datzelfde jaar

2014 Eredoctoraat aan the School of Fashion aan de Academy of Art University in San Francisco

2016 Design award van het Museum of Arts and Design in New York

2017 Fashion Group International of Dallas (FGI) Lifetime Achievement Award en Amfar’s Award of Courage

Angela Missoni woont afwisselend in Milaan, Venetië en Sardinië met haar partner Bruno Ragazzi, verantwoordelijk voor de zakelijke kant van Versace interieur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden