tv-recensieArno Haijtema

Andere tijden laat mooi zien hoe de hunkering naar de kansel werd verslagen door die naar de koopgoot

null Beeld

Als Andere Tijden een verleden behandelt waaraan je zelf nog actieve herinneringen hebt, word je oud. Het was dus met een diepe zucht dat ik woensdag de kijkbuis afstemde op Nederland 2 voor de uitzending die het geschiedenismagazine wijdde aan de invoering van de Winkeltijdenwet, 25 jaar geleden.

Mijn humeur knapte danig op van de aflevering ‘De klant is koning’, want wat voelde ik me plots eigentijds en relevant. De ingrediënten van mijn verse maaltijd waren bezorgd, PostNL bezorgde halverwege de avond nog een pakketje. Kortom, ik was een hedendaagse consument die niet anders dan vertederd en zonder nostalgie kon terugkijken naar 1996. Dat was het jaar waarin het eerste paarse kabinet Nederland op zijn grondvesten deed schudden door een streep te halen door de vaste openingstijden van winkels en hun verplichte zondagssluiting.

Werknemers en middenstanders keerden zich destijds luidruchtig tegen de verruiming van de winkeltijden. Religieuze bezwaren, zoals een verstoorde kerkgang en zondagsrust, vlogen over en weer. Uitholling van het privéleven en financiële uitbuiting – wél flexibele werktijden, geen extra vergoeding voor onregelmatige arbeid – werden gevreesd. Een doem hing over het land, nu het CDA niet langer de sleutel van de winkelpui in handen had, maar het neoliberale trio van PvdA, VVD en D66 die overdroeg aan de winkeliers zelf.

Het AH TV-journaal in De klant is koning. Beeld
Het AH TV-journaal in De klant is koning.

Ze kwamen in Andere Tijden allemaal aan het woord. Vakbondslieden die vreesden dat het winkelpersoneel de dupe zou worden van deregulering, een Drents familiebedrijf dat verkruimelde omdat twee broers wel op zondag open wilden, maar de derde niet. Liever werd hij ontslagen, want: ‘Ik heb een machtige Heiland.’ Een werknemer van Albert Heijn, met ‘blauw bloed’ in de aderen, die desalniettemin staakte tegen verruimde openingstijden van zijn supermarkt, omdat hij ’s avonds, heel gek, nog een privéleven wenste. De baas die in het AH TV-Journaal de gemoederen suste en beloofde dat niemand zou worden gedwongen tot langer werken.

Een hoofdrol was voor D66’er Hans Wijers, als minister van Economische Zaken destijds verantwoordelijk voor de Winkeltijdenwet. Hij is nog steeds zichtbaar tevreden met zijn toenmalige daadkracht, die voortvloeide uit het besef dat het winkelbedrijf moest meegaan met de tijd en de 24-uurseconomie, ‘anders besta je straks niet meer’. Zijn beleid had diepe emoties opgeroepen, ‘er waren bedreigingen met geweren, en ik kon niet meer zonder bewaking mijn hondje uitlaten’. Een verhitte middenstander hing een pop die Wijers heette aan een strop in de hoogste boom.

Intussen is de strijd gestreden, de winnaars zijn bekend, zoet is de wraak van het neoliberalisme op christelijke benepenheid en de gestaalde vakbondskaders. De lokroep van de kansel heeft het op zondag allang afgelegd tegen de hunkering naar de koopgoot. Ik zal de volgende koerier die ’s avonds aanbelt toch eens vragen of die flexibele arbeidsmarkt nog een beetje bevalt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden