Amsterdamse wijk krabbelt overeind

Ook verpauperde buurten kunnen mooi zijn. Een voorbeeld daarvan is het stadsdeel De Baarsjes in Amsterdam-West. Het heeft heel wat architectonisch interessante gebouwen en huizenblokken, maar dat is weinig bekend....

De wijk werd gebouwd tussen 1920 en 1940. Een deel ervan heet tegenwoordig 'Klein Istanbul'. De afgelopen jaren stond de buurt in een kwalijke reuk. Ze werd geteisterd door drugscriminaliteit, constateert Simon van Blokland in het fotoboekje 'Heerlijkheid' De Baarsjes (Stadsuitgeverij Amsterdam; * 24,95).

Het fraais dat de buurt te bieden heeft, in het bijzonder architectuur van de Amsterdamse School en de Nieuwe Zakelijkheid, wordt door het hier en daar schrikbarende verval aan het oog onttrokken. Er zijn wijken in Amsterdam die eerder in verband worden gebracht met de Amsterdamse School, zoals de Rivierenbuurt in Zuid. Architectuurliefhebbers gaan liever daarheen dan naar het rauwe stukje stad aan de westkant.

In 'Heerlijkheid' De Baarsjes wordt de pracht van de buurt met zijn vele monumentale scholen, fraaie huizenblokken (zoals aan de Jan Evertsenstraat) en kerken getoond. Er zijn pronkstukken, zoals de Hoofdwegschool en de 'Ambachtsschool' aan de Postjesweg. Niet alle kerken zijn er meer. De forse Augustinuskerk bijvoorbeeld moest weg, omdat het waterpeil werd verhoogd. De Onze Lieve Vrouw van de Altijddurende Bijstand, bijgenaamd de Baarsjes (ook wel Chassékerk), staat er nog wel.

Het boekje bevat vooral historische prenten. Een lange reeks zwart-wit foto's (afgedrukt met een blauw waas) benadrukt de landelijke sfeer van de Baarsjes. Rond 1800 was de wijk een buurtschap van de nu opgeheven gemeente Sloten. Bij de Overtoom was een sluis (een 'overhaal' of 'overtoom'), waar boten uit de polder met handkracht naar de vaarten op Amsterdams Peil in het centrum werden getrokken. Dat peil stond 1,80 meter hoger dan het polderpeil.

Hier en daar in het boekje wordt het beproefde recept gebruikt van foto's die zijn genomen op dezelfde plaats, maar met vele jaren ertussen. Het is jammer dat de samensteller daarbij wat slordig te werk is gegaan. De fotograaf uit de jaren negentig staat niet precies op dezelfde plaats als zijn collega uit de jaren dertig.

De verloedering is tot staan gebracht, dat wordt wel duidelijk uit de tekst. Een bewijs daarvan is de opknapbeurt die het Mercatorplein in het hart van De Baarsjes heeft ondergaan. De karakteristieke toren met klok, gebouwd door Berlage, is inmiddels gerestaureerd. De buurt wordt weer toonbaar.

Marc van den Broek

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden