InterviewJochem Wertheimer en Erdal Kiran

Amsterdamse nachtclub De School gaat weer open: ‘De wonden zijn een beetje geheeld’

De Amsterdamse nachtclub De School sloot twee jaar geleden midden in coronatijd haar deuren. Dat was kort nadat er kritiek had geklonken op de directie dat de organisatie te wit was. In september heropent de club. Hoe kijken directeuren Jochem Wertheimer en Erdal Kiran terug op die roerige zomer?

Ashwant Nandram
De School in juli 2020. Beeld Matthijs Immink
De School in juli 2020.Beeld Matthijs Immink

‘Kunnen we het interview niet opnieuw doen?’

Jochem Wertheimer (38) en Erdal Kiran (39), de twee directeuren van de Amsterdamse nachtclub De School, hebben net de weerslag van het vraaggesprek met de Volkskrant gelezen. Daarin blikken ze voor het eerst uitgebreid terug op de zomer van 2020. De club in Amsterdam-West ging toen dicht door financiële problemen als gevolg van de lockdowns, maar ook na kritiek. De club zou volgens medewerkers en bezoekers te weinig inclusief zijn geweest.

Ze zijn een beetje geschrokken, klinkt het aan de telefoon. Want hun nachtclub gaat op 9 september weer open, en de toekomst, dáár moet het artikel volgens hen over gaan.

Geruchtmakende sluiting

Wertheimer en Kiran hebben behoefte aan een schone lei. Tot de sluiting gold De School als een toonaangevende nachtclub in Nederland. De technotempel in Amsterdam-West stond op nummer 39 in de ranglijst van beste clubs ter wereld van het Britse DJ Magazine – de hoogste notering voor een Nederlandse club. De School had een progressief imago en bezoekers roemden De School als safe space, een plek waar je niet wordt gediscrimineerd.

Dat imago viel kort daarna in duigen. Zes dagen nadat de zwarte Amerikaan George Floyd door politiegeweld om het leven was gekomen, berichtte de club op 31 mei via Instagram verheugd over de heropening van het café, dat toen maanden dicht was geweest vanwege corona. Maar De School liet na steun te betuigen aan de Black Lives Matter-beweging en dat leidde tot kritiek, die de weken erna toenam. Activistische bezoekers riepen De School ter verantwoording; de organisatie werd ‘te wit’ bevonden en er zouden te weinig dj's van kleur in de programmering staan. Bezoekers verwachtten een inclusievere club.

Tijdens een emotionele gespreksavond kondigde de directie, op dat moment gevormd door eigenaar Wertheimer en zijn compagnon Ernst Mertens, haar vertrek aan. De leiding zou worden overgedragen aan medewerkers. Kort daarna trokken de eigenaren evenwel de stekker uit de nachtclub, naar verluidt wegens financiële problemen.

De ondergang van De School maakte destijds veel los. Wat dit een voorbeeld van de doorgeschoten cancelcultuur in Nederland?

Heropening van de technotempel

Nu, twee jaar later, gaat de club weer open. De gemeente Amsterdam, eigenaar van het pand, heeft het huurcontract tot begin 2024 verlengd; de opknapbeurt is bijna afgerond. Op de plek waar tot twee jaar geleden wekelijks duizenden technoliefhebbers kwamen feesten, zetten medewerkers de puntjes op de i. Ze staan in verfdampen en sigarettenrook nieuwe speakers op te hangen.

Sinds 2020 heeft de Volkskrant de club gevolgd, en meerdere keren om een interview verzocht. Voor het eerst sinds de sluiting is Wertheimer daartoe nu bereid. Hij is inmiddels de enige eigenaar: Mertens heeft zijn aandelen verkocht en is niet langer verbonden aan het bedrijf. In de binnentuin van het complex wordt Wertheimer geflankeerd door de nieuw aangestelde operationeel directeur Erdal Kiran. Samen vormen zij de nieuwe directie.

Dat de nachtclub het verleden nog meezeult – en dat moeilijk krijgt afgeschud – blijkt niet alleen na afloop van het vraaggesprek. Ook tijdens het interview gaat het terugblikken niet van harte. Wertheimer: ‘Het verleden oprakelen kan opnieuw kwetsen. Er is veel werk verzet om werknemers en bezoekers weer bij elkaar te brengen, de banden te herstellen. We willen vooral laten zien wat er sindsdien is gebeurd.’ Maar vertellen over de heropening kan niet zonder de geschiedenis onder ogen te zien, beseft ook Wertheimer.

Na de achteraf desastreus gebleken Instagram-boodschap raakte de organisatie achter De School verlamd. De druk op de club, zowel van binnen als van buiten, nam alleen maar toe, zegt Wertheimer. ‘We plaatsten op Instagram posts met excuses en elke keer dachten we: nu hebben we de bodem bereikt. En dan bleek er toch weer een luikje te zitten waar we doorheen vielen.’

null Beeld Erik Smits
Beeld Erik Smits

Eind juni 2020, een maand na het bericht over de heropening, trokken medewerkers bij Wertheimer aan de bel. ‘De interne discussies zijn zo heftig, zeiden ze, we hebben hulp nodig van buitenaf.’ De club kwam uit bij een klein communicatiebureau, opgericht door een ‘zwarte activist’ en gespecialiseerd in inclusiviteit. Na verkennende gesprekken adviseerde het de directie in gesprek te gaan met de achterban, in de vorm van een gespreksavond die ook live zou moeten worden uitgezonden.

Half juli, zes weken na de Black Lives Matter-demonstratie op de Dam in Amsterdam, zat Wertheimer met twee medewerkers op het podium voor de bijeenkomst die de titel Taking Responsibility had gekregen. Het drietal, dat die avond de club vertegenwoordigde kreeg harde kritiek van de aanwezigen; de drie zouden zich schuldig hebben gemaakt aan ernstig wanbestuur.

Wertheimer: ‘We hadden van tevoren een aantal plannen bedacht die we zouden aankondigen: een ondernemingsraad, een projectteam diversiteit en inclusie, het terugtreden van de directie. Maar de emoties liepen heel hoog op. Het hielp niet om kleine, niet-veelzeggende dingen naar buiten te brengen. Het publiek zat vol vuur en op het podium zaten drie murw geslagen mensen.’

Het bedrijf dat instond voor de beveiliging van de feesten werd die avond beschuldigd van een geval van seksuele intimidatie. Een bezoeker met drugs op zak zou in ruil voor seks met de portier niet worden gerapporteerd bij de politie. Onder druk van het publiek zegde Wertheimer stante pede de samenwerking met het bedrijf op. Nu heeft hij daar spijt van: ‘Het was logisch geweest om nadien in gesprek te gaan met de beveiliging, alvorens de samenwerking te beëindigen.’ Wertheimer heeft meermaals contact gezocht met het bedrijf, maar dat heeft nooit gereageerd.

Alleen maar verliezers

Voor het kritische publiek heeft Wertheimer nog altijd begrip. ‘Men wist: er kan nu iets veranderen, want we worden gehoord.’ De activisten waren bovendien ‘niet uit op de ondergang van de club’, vult Kiran aan. ‘Zij hadden juist het beste met ons voor.’

Toch kent de avond volgens Wertheimer achteraf bezien ‘alleen maar verliezers’. Door publicaties in onder meer de Volkskrant werd de gespreksavond in brede kring bekend. Het kwam de activisten op smalende reacties te staan. Volkskrant-columnist Elma Drayer schreef over een ‘maoïstisch volkstribunaal’. Cabaretier Arjen Lubach twitterde: ‘Net een inspraakmiddag gehad bij de bakker. De eigenaren waren vergeten te twitteren over de dood van George Floyd en stappen nu op. Voelt goed. Nu kijken hoe we als klanten verder gaan met het bedrijf.’

Wertheimer kan er twee jaar later nog altijd niet om lachen. ‘Iedereen had zijn mening klaar. Maar de avond ging over serieuze zaken, kansenongelijkheid, naar mensen luisteren, dichter tot elkaar komen.’ Het is de eigenaar nu wel duidelijk wat er die zomer is gebeurd. ‘Onze achterban zei: ‘Hé, jullie hebben het altijd over gelijke rechten. Nu staat de wereld in brand en zwijgen jullie.’’

De kritiek dat de organisatie niet inclusief was, was volgens Wertheimer ‘absoluut terecht’. ‘Als er alleen witte heteroseksuele mensen aan het roer staan, mis je essentiële zaken.’

De ophef legde ook een structureler probleem bloot. ‘Er werd slecht geluisterd naar medewerkers. Het bedrijf achter de club en het aanpalende café en restaurant telde inmiddels 110 medewerkers en nog eens vijftig freelancers. Men heeft herhaaldelijk geklaagd dat het witte kantoorpersoneel geen goede afspiegeling was van de bezoekers. Dat hebben we bewust voor ons uitgeschoven. We dachten: we kunnen nu niet zomaar mensen ontslaan.’

Een ander mankement: een gebrek aan hiërarchie. ‘Toen de club in 2016 opende, waren mijn compagnon en ik hier zeven dagen per week. In de jaren daarna nam dat af. We leidden het bedrijf zoals je een café op de hoek bestiert: een platte organisatie met veel verantwoordelijkheid bij managers.’

Dat wreekte zich toen de club zulke harde kritiek kreeg. ‘We hadden een uniform antwoord nodig. Maar de een vindt dit en de ander vindt dat. Er waren te veel mensen die wilden meebeslissen. We raakten stuurloos.’ Sommige werknemers waren bovendien niet bereid tot een compromis te komen, volgens Wertheimer. ‘Je hoopt er samen uit te komen, maar er waren collega’s die zich radicaal opstelden. Die bleven aan hun eisen vasthouden. Met hen viel geen constructief gesprek te voeren.’ Concreter wil Wertheimer niet worden, uit angst om betrokkenen opnieuw tegen de haren in te strijken. ‘Mensen hebben dingen gezegd waarvan ze later spijt kregen.’

Definitieve sluiting

Veertien dagen na de gespreksavond, op 28 juli 2020, ging De School definitief dicht. Veertien medewerkers tekenden een vaststellingsovereenkomst, waarbij het arbeidscontract werd ontbonden in ruil voor een vergoeding, en verlieten het bedrijf. Ongeveer vijftien medewerkers vertrokken op eigen initiatief, ‘omdat ze ons beleid wantrouwden of niet meer voor het bedrijf wilden werken’. Alleen het café en restaurant bleven open.

Hoewel Wertheimer op dat moment vooral financiële oorzaken, als een gevolg van corona, noemde voor de sluiting, geeft hij nu toe dat de hier beschreven problemen ook een rol speelden. Sinds de sluiting was Wertheimer een tijdlang amper meer betrokken bij de organisatie. Het bedrijf wist dankzij coronasteun het hoofd boven water te houden.

In oktober 2020 beviel zijn vrouw van hun dochter. ‘Vanaf dat moment stak ik mijn kop in het zand. Ik heb gedaan alsof het gedoe niet meer bestond.’ Tot hij een half jaar later een mailtje kreeg van een oud-medewerker. ‘Hij schreef: ‘Ik heb vijf jaar voor je gewerkt, ben ontslagen en heb daarna nooit meer iets gehoord.’ Medewerkers hadden hun ziel en zaligheid in het bedrijf gestopt en werden vervolgens ontslagen. Daar hebben mensen heel veel verdriet en pijn van gehad. Een vorm van nazorg was op z’n plek geweest, en dat heb ik nagelaten.’

Wertheimer begon met het bellen van een aantal oudgedienden. Ondertussen kwam hij in mei 2021 in contact met Erdal Kiran, een trouwe bezoeker. Kiran werkte op dat moment bij een marketingbureau en was op zoek naar een nieuwe baan. Wertheimer nam hem in dienst vanwege zijn ervaring binnen het bedrijfsleven: de dertiger had daar gezien ‘hoe je een grote organisatie inricht’. Bovendien wilde Kiran ‘iets bijdragen aan de stad waar ik ben opgegroeid’.

Sinds de zomer van 2021 vormen de twee nu de directie van het bedrijf. Wertheimer gaat over de financiën, Kiran over de dagelijkse activiteiten van het café en het restaurant. De nieuw aangestelde directeur trof een organisatie aan waar de lucht nog niet was opgeklaard. Kiran: ‘Je merkte het aan de emoties: boosheid of tranen. In veel gevallen waren die gevoelens alleen maar sterker geworden. Medewerkers zeiden: ‘Als er eerder met me was gepraat, had ik me erover heen kunnen zetten.’’

Kiran schakelde ook een trainingsbureau in, dat opleidingen in onder meer teambuilding en samenwerken verzorgt. Ondertussen zocht Kiran contact met bezoekers, medewerkers en artiesten die in het verleden aan de club waren verbonden. Hij nodigde ze uit voor een ‘verzoeningsgesprek’. Ook de artiesten hadden daar behoefte aan, merkte hij. ‘Sommige dj’s traden hier met vaste regelmaat op. Zij waren sterk verbonden met de club en het raakte hun wat er speelde.’

Kiran: ‘Ik wilde weten hoe het met hen ging en ze excuses aanbieden. Ik wilde zeggen: ‘Jij bent een van onze mensen geweest en de club heeft sinds de sluiting geen contact met je gezocht. Daar sta ik niet achter.’’

De directeur sprak naar eigen zeggen meer dan honderd personen en heeft ruim vijfhonderd uur gepraat over wat voelde als ‘een familieruzie’. ‘Ik denk dat de diepe wonden inmiddels een beetje zijn geheeld.’

Licht aan het einde van de tunnel

Zodra de gemeente in maart 2022 aankondigde het huurcontract van De School te willen verlengen, gloorde er licht aan het einde van de tunnel. ‘De club is abrupt dichtgegaan en we hebben het nooit mooi kunnen afsluiten. Dus we zijn de opties gaan verkennen.’ Het resultaat is bekend: op 9 september gaat de club weer open. Tot januari 2024. Verlenging zit er volgens de gemeente daarna niet meer in; het bedrijf hoopt daarna een nieuwe ruimte te vinden.

null Beeld Erik Smits
Beeld Erik Smits

De School behoudt zijn naam, ondanks alle ophef. Dat is een bewuste keuze, zegt Kiran. ‘De School kent een pijnlijke geschiedenis. We gaan met die gebroken scherven iets nieuws maken.’ Bovendien is een school volgens Wertheimer ‘bij uitstek een plek waar je fouten maakt en leert’.

‘Geen enkele groep overheerst’

Op een kleine verbouwing na zal de argeloze clubganger weinig verandering zien. Maar achter de schermen waait een nieuwe wind. Zo is het kantoorpersoneel, dat in 2020 geen mensen van kleur kende, volgens de directie inmiddels een ‘goede afspiegeling van de bezoekers’. Kiran: ‘We hebben 25 mensen op kantoor. De genderverhoudingen zijn in balans, wat ook zo is voor onder meer afkomst en seksuele voorkeur. We laten geen enkele groep overheersend zijn.’

De organisatie heeft duidelijke klachtenregelingen, drie vertrouwenspersonen en nog een externe vertrouwenspersoon. Ook kent de organisatie een team diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusie, dat met regelmaat aanbevelingen doet aan de directie. Zelfs bezoekers moeten op den duur gaan merken dat er ruimte is voor inspraak, al is nog niet helemaal duidelijk hoe dat zal gaan.

De ondergang van De School heeft het publiek een les geleerd, zegt Wertheimer. ‘Mensen concludeerden: je moet niet te veel ingaan op kritiek over inclusiviteit. Dus doe niets en negeer het, want het kost je uiteindelijk de kop.’ Ten onrechte, vindt hij. ‘We stelden ons kwetsbaar op. Onze repliek was niet sterk, maar het luisteren was wel de juiste manier.’

Wat de dansliefhebbers straks te wachten staat is nog niet besloten, over de programmering moet het creatieve team nog beslissen. Maar Kiran is opgewekt: ‘We willen groot en nieuw talent straks opnieuw een podium bieden. En ik hoop dat bezoekers zich weer thuis gaan voelen. We hebben nog zestien maanden om samen mooie herinneringen te laten ontstaan.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden