Nieuws Rembrandt

Amsterdamse kunsthandelaar ontdekt onbekende Rembrandt

Voor het eerst in ruim veertig jaar zou een volledig onbekend schilderij van Rembrandt zijn ontdekt. De Amsterdamse kunsthandelaar Jan Six kocht het werk anderhalf jaar geleden op een veiling bij Christie’s in Londen. Portret van een jonge man werd toen toegeschreven aan ‘een schilder uit de omgeving van Rembrandt’.

Portret van een jongeman - Rembrandt- met lijst Beeld René Gerritsen/ Collectie Jan Six

De kneep zou zitten in de kraag. Het kanten kledingstuk oogt niet pietepeuterig, maar schetsmatig, losjes: een besneeuwde vulkaan waarin met vinnige toetsjes in donkergrijs en zwart de uitsparingen zijn aangebracht. Alleen Rembrandt zou een kraag in deze periode zo hebben kunnen schilderen. Voor kunsthandelaar Jan Six is het een belangrijk bewijs dat het door hem ontdekte Portret van een jonge man (olieverf op doek) van de hand van de 17de-eeuwse meester zelf is.

Het portret dateert uit circa 1634 en meet 94,5 bij 73,5 centimeter. Het toont een Amsterdamse of Leidse twintiger in zwart gewaad met suède handschoenen. Sappige lippen, het soort pony die om de zoveel tijd in trek is bij hippe meisjes. Rembrandt schilderde dit alles in dezelfde periode dat hij Maarten en Oopjen vereeuwigde. De schilder was toen ongeveer 28 jaar oud.

Six zag het portret anderhalf jaar geleden in een catalogus van Christie’s, Londen, alwaar het onder de noemer ‘circle of Rembrandt’ werd aangeboden voor een bedrag van 15 duizend pond (17 duizend euro). Het werk intrigeerde hem direct. Door jaren van kijken ontwikkelde hij een fijn afgestelde Rembrandt-radar, zegt hij – en die piepte. De indringende manier waarop de jongen hem aankeek, de zwier van de Franse kraag met zijn gevouwen hoekjes – was hierin niet de meester zelf te herkennen?

Six zocht het werk op in de Rembrandt-literatuur. Daarin was het onvindbaar. Hij legde het voor aan Ernst van de Wetering, drijvende kracht achter het Rembrandt Research Project en erkend Rembrandt-expert. Die vond het ‘promising’. Na een vergelijking met Rembrandts portret van Philip Lucas uit de National Gallery in Londen, een stilistisch treffende overeenkomst, was Six overtuigd van zijn observaties en begon hij potentiële investeerders te benaderen. Hij verwachte enkele ‘miljoenen’ nodig te hebben. Hij kocht het doek uiteindelijk voor 156 duizend euro, een koopje.

Jonkheer Jan Six (1978) is een Amsterdamse kunsthistoricus en kunsthandelaar. Hij is een telg uit een vermaarde Amsterdamse patriciërsfamilie. Hij woonde vanaf zijn 11de in een pand aan de Amstel met een beroemde collectie oude meesters, waaronder het portret uit 1654 door Rembrandt van de Amsterdamse burgemeester Jan Six. Hij was hoofd van de afdeling oude meesters bij Sotheby’s tot hij op z’n 30ste voor zichzelf begon. Six, die eerder een Rembrandt ontdekte, schreef een boek over zijn vondst, Rembrandts Portret van een jonge man. Met de ontdekking erbij staat het aantal bekende schilderijen van Rembrandt op 342.

Van de Wetering bekeek het werk in the flesh en meende dat het een werk van Rembrandt betrof – geen leerling. Ook een vijftiental collega-experts, onder wie Arthur K. Wheelock, conservator van de National Gallery of Art, Washington, Norbert Middelkoop, conservator van het Amsterdam Museum en Volker Manuth, hoogleraar (vroeg)moderne kunst aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, kon meegaan in Six zienswijze. Volker Manuth: ‘We hebben het portret hier thuis op de keukentafel gehad, en ik dacht al snel: dat we er een Rembrandt bij hebben lijkt zeer waarschijnlijk.’

Maar: dat er andere handen aan het portret hebben gewerkt valt niet uit te sluiten, zegt Marieke van de Winkel, specialist op het gebied van kledij op Rembrandts werk: ‘Het kwam tot stand in Uylenburghs werkplaats. Rembrandt had daar assistenten die zijn stijl zo dicht mogelijk benaderden.’

Rembrandts hand werd bevestigd door materiaaltechnisch onderzoek in het Restauratieatelier van het Rijksmuseum door een door Six ingeschakelde restaurator, een onderzoek dat tegelijk plaatsvond met dat naar het portret van Maarten Soolmans. Een vergelijking tussen de twee stukken bleek inzichtelijk. ‘De draadstructuur van Jonge man,’ zegt Van de Winkel, ‘kwam exact overeen met die in het portret van Soolmans.’ Ook de gebruikte pigmenten, opbouw en het handschrift klopten met Rembrandts bekende atelierpraktijk.

Fragment

De identiteit van de geportretteerde is tot op heden niet achterhaald. Een rijke Amsterdammer – daar blijft het bij. Identificatie, zegt Six, is lastig. Afgezien van de van de kraag afwijkende manchetten is weinig aan de man volstrekt uniek. Zijn kapsel, zijn handschoenen – je treft ze aan bij veel welgestelde types uit die jaren. Six: ‘Zoals hipsters in onze tijd allemaal een five o'clock shadow hebben, zo hadden die twintigers van toen allemaal van dat wollige haar.’

Het portret betreft een fragment uit een groter werk. Volgens Ernst van de Wetering werd het losgesneden uit een huwelijksportret, hetgeen zou blijken uit de zwarte kleur van de kleding, een kleur voorbehouden aan getrouwde mannen. Het origineel zou de figuren over de volle lengte hebben getoond. Het zou het spectaculairste portret zijn uit Rembrandts oeuvre.

Een deel ervan is nu in bezit van de verre achter kleinzoon van de man die in de 17de eeuw voor Rembrandt poseerde, burgemeester Jan Six I. Vanaf vandaag hangt het een maand lang in de Amstel-zaal van de Hermitage. Daarna gaat Six op zoek naar een geschikte eigenaar. Of dat een privéverzamelaar of een publieke instelling wordt is hem om het even: ‘Ik ben een handelaar.’ Wat de toekomstige eigenaar voor het portret moet gaan neertellen laat hij graag in het midden.

Hoe herken je een echte Rembrandt? Het Rijksmuseum zet zijn tekeningen opnieuw online

Alle tekeningen van Rembrandt zijn online gezet, en dat is geen oud nieuws. De herziene catalogus bevat veel toelichting over de echtheidsdiscussie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.