Nieuws

Amsterdam wil op de Zuidas een nieuw particulier museum voor hedendaagse kunst

Mogelijk verrijst op de Zuidas in Amsterdam in de toekomst een gloednieuw ‘toonaangevend internationaal museum voor hedendaagse kunst’. Dat is het plan van de Hartwig Art Foundation, zo blijkt uit documenten die half september worden beoordeeld door de gemeenteraad. Het museum zou in de oude (deels) monumentale rechtbank aan de Parnassusweg moeten komen.

Aan de Zuidas staan nu nog voornamelijk kantoren, mogelijk in de toekomst een nieuw museum. Beeld ANP
Aan de Zuidas staan nu nog voornamelijk kantoren, mogelijk in de toekomst een nieuw museum.Beeld ANP

Al twee jaar is de gemeente in gesprek met de Hartwig Art Foundation. Het plan dat binnenkort aan de raad wordt voorgelegd is dat de gemeente de oude rechtbank koopt en vervolgens verhuurt aan de stichting van zakenman en mecenas Rob Defares. Hij bestuurt deze stichting samen met Beatrix Ruf, die tussen 2014 en 2017 directeur was van Stedelijk Museum Amsterdam.

Wie is Rob Defares?

Rob Defares (60) was in 1989 mede-oprichter van beurshandelshuis IMC, dat inmiddels wereldwijd op de financiële markt opereert en hoofdkantoren heeft in Amsterdam, Sydney en Chicago. Defares’ vermogen wordt geschat op 1,5 miljard euro. Hij is actief als weldoener: zo is er een IMC Weekendschool voor kinderen uit sociaal-economisch achtergestelde wijken en steunt de Hartwig Foundation naast kunst, cultuur en onderwijs ook medisch onderzoek (vorig jaar met 11 miljoen euro).

Op de nieuwe kunstplek op de Zuidas zouden expositieruimten (onder meer in de voormalige zittingszalen) komen en daarbij kunstenaarsverblijven, horeca, een auditorium, een foodlab, een bibliotheek en een sociëteit. De exploitatie komt voor rekening van de stichting en zal geen gebruik maken van (gemeente)subsidies.

Het plan voor het nieuwe ‘Museum of Contemporary Art’ (een werktitel, aldus de stukken) heeft inmiddels de steun van het college. Cultuurwethouder Touria Meliani en wethouder Zuidas Victor Everhardt lieten de gemeenteraad per brief weten dat zij het plan beschouwen als een ‘cadeau aan de stad’.

Zeer goede relatie

Ook de Amsterdamse Kunstraad heeft positief geadviseerd over het nieuwe museum en noemt het ‘in potentie een geweldige verrijking voor de stad’. Wel werden enige vragen gesteld over mogelijke concurrentie met het Stedelijk Museum Amsterdam. En de raad drong erop aan af te zien van de naam ‘Museum of Contemporary Art’ om verwarring met het Stedelijk te voorkomen. De Hartwig Art Foundation liet de Kunstraad weten ‘een zeer goede relatie’ met het Stedelijk Museum te hebben.

Beide bestuurders van de Hartwig Art Foundation hebben een geschiedenis bij het Stedelijk. Ruf verliet haar directeurspost in 2017 na berichten over mogelijke belangenverstrengeling. Defares zat in de raad van toezicht op het moment dat Ruf werd aangenomen. Bovendien is hij begunstiger van het museum: het Stedelijk heeft op de bovenverdieping een R.H. Defares-zaal. De erezaal van het museum is bovendien vernoemd naar Defares’ bedrijf IMC, sinds een grote donatie van IMC in 2009 het museum hielp overeind te blijven.

Collectieloos

Hoewel Defares zelf kunst verzamelt, is het volgens de plannen niet de bedoeling het museum rond deze collectie in te richten. Sterker nog, het wordt een ‘collectieloos' museum. De kunst die in opdracht van de particuliere instelling wordt geproduceerd zal worden geschonken aan Collectie Nederland en daarmee in gedeeld eigenaarschap van Nederlandse musea komen.

Om zulke kunstopdrachten te verstrekken is vorig jaar al het Hartwig Art Production | Collection Fund opgericht, dat vijf jonge curatoren vijftien kunstenaars liet uitkiezen die kunst maken voor Collectie Nederland. Daarvoor werkt de stichting samen met presentatie-instellingen en post-academische instellingen in Nederland. Binnenkort is in dit kader een expositie te zien van kunstenaar Neo Matloga bij Stroom in Den Haag.

Wanneer de omvangrijke kunstruimte in Amsterdam wil openen en wie haar gaat leiden, is nog niet bekend. De Hartwig Art Foundation laat desgevraagd weten de plannen nader uit te werken nadat de gemeenteraad het besluit over de aankoop van de voormalige rechtbank heeft genomen. Het gaat om een investering van 26.825.000 euro. Uit de raadsbrief blijkt dat de gemeente verwacht dat, wanneer de plannen doorgaan, per 1 december 2022 huur kan worden geïnd bij de Hartwig Art Foundation.

Hoe kijkt de directeur van het Stedelijk Museum naar de plannen?

Kort na zijn aantreden in 2019 hoorde Rein Wolfs over het beoogde ‘Museum of Contemporary Art’ op de Zuidas: ‘Het leek me meteen interessant. Amsterdam is groot genoeg om belangrijke spelers te herbergen. Er is hier bijvoorbeeld nog geen internationaal opererende grote kunsthal die hedendaagse kunst laat zien, ik denk dat de Hartwig Art Foundation in dat gat kan stappen.’ En moet de plek dan wel ‘museum’ gaan heten? ‘Ik wil me daar niet al te veel in mengen. Laat ik het zo zeggen: het begrip museum is geen beschermde titel, maar voor mijn gevoel heeft het begrip ook met collectioneren van doen. En wij zijn natuurlijk het museum in Amsterdam voor moderne en hedendaagse kunst, die positie vind ik van belang.’ Is het niet vreemd dat de twee initiatiefnemers eerder bij het Stedelijk betrokken waren? ‘We hebben heel positief contact. Ik zie dat Rob Defares en Beatrix Ruf zich bewust zijn van het belang van het Stedelijk. Daarom zullen we ook geen concurrenten worden. Wij hebben een andere manier van werken als museum met een collectie. We zullen complementair zijn.’ Wolfs verwacht dat de nieuwe kunstplek op de Zuidas de positie van Amsterdam als internationale kunststad kan versterken: ‘Als deze plek een extra reden vormt voor internationale kunstenaars om hier in Amsterdam te blijven, dan kan Amsterdam echt een centrum voor hedendaagse kunst in Europa worden, zoals Berlijn.’

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden