profiel Amsterdam Fringe Festival

Amsterdam Fringe Festival: diverser, bizarder en (bij vlagen) genialer wordt het niet

‘Het Fringe’ is een beetje Russische roulette: de ene keer tref je iets wat finaal is mislukt, de andere keer heb je een ervaring voor je leven. Volkskrant-recensent Vincent Kouters brengt een ode aan het leukste en spannendste theaterfestival van Nederland.

Pouch van Céline Timmerman. Beeld Koen Broos / K2

Op een donderdagmiddag in september 2013 stond ik met een groepje andere geïnteresseerden voor de ingang van erotische club Sameplace aan de Nassaukade in Amsterdam-West. Een jong meisje met een iPad scande de kaartjes. Binnen was het donker, er waren veel gangen en kamers. Aarzelend gingen we op de met rood leer beklede banken zitten wachten op het begin van de voorstelling.

Voor de duidelijkheid: we waren bezoekers van het Fringe Festival Amsterdam. Al sinds jaren (2005, om precies te zijn) het spannendste en leukste theaterfestival van Nederland. Eveneens het festival met steevast de hoogste concentratie theatermakers waarvan je zeker weten nog nóóit hebt gehoord. Er is geen jury of programmeur. Iedereen met een geschift (maar redelijkerwijs uitvoerbaar) plan mag er zijn gang gaan. Ideaal dus voor theateravonturiers, of anderszins nieuwsgierig publiek. Donderdag begint het weer, op dertig locaties in Amsterdam.

Unique selling points

Dit jaar zijn er maar liefst meer dan 70 voorstellingen te zien. Omdat geen enkele Fringeperformer kan stoelen op enige reputatie of een bekende naam, doen ze altijd hard hun best om andere unique selling points te vinden. Vaak is dat een bijzondere speelplek.

Dus daar stonden we dan, in club Sameplace, onze ogen uit te kijken. Twee acteurs speelden een dialoog. Iets met een zakenvrouw en een gigolo die allebei op zoek waren naar genegenheid in deze verharde maatschappij. Ik weet het niet meer precies. Wat ik me nog wel in geuren en kleuren voor de geest kan halen: de kijkgaten, de afwasbare bedden, de bescheiden bdsm-kelder met gynaecologenstoel en neukschommel.

En zo heb ik de afgelopen jaren meer onvergetelijke ervaringen opgedaan op het Fringe. Ik zat in een rondvaartboot op de Amsterdamse grachten, terwijl acteurs een echtelijke ruzie uitvochten. Uiteindelijk trapte hij haar, onder het toeziend oog van verbijsterde voorbijgangers, genadeloos van de boot af. Op een ponton in het IJ zag ik surrealistisch muziektheater over de dood. Doden werden in bootjes in het schemerdonker over het IJ (in de rol van de rivier Styx) naar het dodenrijk vervoerd. Het was prachtig.

'In A Galaxy Far Far Away’. Beeld K2 - Hendrik Kegel

Divers, bizar, geniaal

Ik bezocht garages en galeries. Ik zat in nachtclubs en darkrooms. Allemaal in naam van het theater.

Dat is waar het Fringe zich onderscheidt van de vele andere theaterfestivals die dit land rijk is. Diverser en dus bizarder en (bij vlagen) genialer wordt het niet. Door de beperkte middelen waar de jonge makers het voor doen (velen spelen voor niks, met geluk halen ze de onkosten eruit), worden ze gedwongen creatief te zijn. Hun ongebreidelde experimenteerdrift levert soms pareltjes van voorstellingen op.

En soms ook niet. Dat houdt het spannend. Voorstellingen kiezen uit het overvolle aanbod is een beetje als Russisch roulette spelen: de ene keer tref je iets wat finaal is mislukt, de andere keer heb je een ervaring voor het leven. Je kunt het Fringe het beste zien als een laboratorium en als zodanig heeft het een belangrijk functie voor het Nederlandse theaterlandschap.

Dat was destijds ook het idee van bedenker en oprichter Jeffrey Meulman. Meulman is directeur van het Nederlands Theater Festival (dat donderdag eveneens van start gaat), waar elk jaar de beste voorstellingen van het voorgaande seizoen opnieuw te zien zijn, geselecteerd door een kundige jury. Naast dat keurige programma wilde Meulman een randprogrammering hebben, waarin hij ook eens vóóruit kon kijken, naar een nieuwe generatie makers. Dat werd het Amsterdam Fringe Festival, gebaseerd op de Edinburgh Festival Fringe.

Gummiberen in wodka

Meulman maakte Anneke Jansen artistiek directeur. Dankzij Jansens licht anarchistische inslag groeide het festival onder haar leiding tussen 2005 en 2015 uit tot de theatrale viering van de vrijheid die het nu is. Nu succesvolle theatergroepen als Circus Treurdier en Club Gewalt zetten er hun eerste stappen. ‘Theatermakers leren hier om hun shit op orde krijgen’, zei Jansen in 2014 in de Volkskrant. ‘Rijk worden ze er niet van, maar alles mag. Als je het maar kan regelen.’

Acteur Abdelhadi Baaddi regelde in 2016 op eigen kosten een gammel Mercedesbusje. Acht man publiek konden per voorstelling meerijden. ‘Wil iedereen wel even zijn eigen opklapstoeltje inladen?’ Onderweg speelde Baaddi zijn autobiografische monoloog Ik ga op reis en ik neem mee…, over de reis naar Tanger, Marokko, die hij met zijn vader maakte. Wij maakten de reis met hen mee. Het busje denderde ondertussen door de straten van Amsterdam-Noord. ‘Kijk, de Arc de Triomphe’, riep hij tijdens een rondje over een rotonde.

Puur ervaringstheater was het. En dat is het vaak op het Fringe. Zelfs al staat een voorstelling in een regulier theater, dan nog kan het gebeuren dat een speler een arm om je heen slaat, je mee naar buiten sleurt en daar een lied voor je zingt. Als toeschouwer kun je nooit achterover leunen in die stoel (als die er al is). Nee, je moet mee op pad, aan de slag. Hup, die bus, boot of taxi in met de acteurs. Proef die dertig jaar oude lemon pickle (My home at the intersection, 2018). Zuig op die in wodka gedrenkte gummiberen (Karaoke Kanye, 2016). En sta niet gek te kijken als je even later staat te dansen tussen de acteurs of toeschouwers. Het verschil tussen die twee is op het Fringe nog maar moeilijk te zien.

3 tips voor Fringe 2019

In A Galaxy Far Far Away, Hendrik Kegels. De songteksten van alle 269 nummers van David Bowie bewerkt tot een hallucinante pop-spaceopera van een half uur.

Pouch, van Céline Timmerman. Jonge Vlaamse theatermaker biedt ‘een frisse blik op de relatie tussen moeder en kind.’ Op het podium: vijf kinderen en een reusachtige vagina.

De Ai van Ajax, Sietse Remmers. ‘Een Griekse tragedie met hits van Dolly Parton’, aldus de website. In de buitenlucht gespeeld, bij het aan het water gelegen café De Ceuvel in Amsterdam-Noord.

Fringe Festival Amsterdam, 5 t/m 15 september in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden