stedenbouw noorse lessen

Amsterdam en Rotterdam, kijk naar Oslo als het aankomt op duurzaamheid. Zelfs de pont is daar elektrisch

Oslo is de Groene Hoofdstad van Europa 2019. Elektrisch rijden is de norm en het nieuwe museum én het nieuwe operahuis zijn gebouwd met gerecycled staal en beton. Welke lessen kan Nederland leren van de Noren? 

Als je in Oslo uit de trein stapt en je de Groene Hoofdstad van Europa 2019 inloopt, valt meteen op dat het centrum vrijwel geheel autovrij is. Noren gebruiken in de binnenstad bij voorkeur de benenwagen, al is de fiets in opkomst en rijden er veel bussen en trams, aangevuld met – elektrische – taxi’s.

Het nieuwe waterfront, waar een vervuilde haven was, met op de achtergrond het Operahuis, het nieuwe icoon van Oslo. Beeld Geir Anders Rybakken Ørslien

Wat ook in het oog springt: het gigantische, uit marmer opgetrokken Operahuis dat aan de voormalige overslaghaven achter het station ligt. Twintig jaar geleden was dit een zwaar vervuild industriegebied, dat met een vierbaans snelweg langs de oevers van de stad was afgesloten. Nu is het dé plek waar jongeren samenkomen om vanaf de kades het – inmiddels gezuiverde - zeewater in duiken, waar joggers over de waterpromenade rennen en waar ’s ochtends tai chi wordt beoefend op het schuin oplopende dak van de concertzaal, dat ook dient als plein. Ernaast wordt de laatste hand gelegd aan de nieuwe openbare bibliotheek en het Munch Museum, energiezuinige gebouwen die grotendeels met gerecycled beton en staal zijn gebouwd en fraaie publieke interieurs aan de stad toevoegen.

Vorige week werd dit alles gevierd en getoond tijdens het Urban Future-congres, met drieduizend bezoekers wereldwijd het grootste evenement voor duurzame stedenmakers. V ging erheen om te zien wat Nederland van Oslo kan leren.

Klimaatbudget

‘Het belangrijkste van duurzaamheidsambities is dat je ze waar maakt’, zegt Hanna Marcussen, wethouder in Oslo voor stedelijke ontwikkeling (Groene Partij). ‘Ons doel is om de broeikasgasuitstoot met 95 procent te reduceren voor 2030, en daarvoor hebben we een klimaatbudget. CO2 tellen we op dezelfde manier als geld, waarbij we naar elke sector kijken: transport, bouw, maar ook gezondheid. Luchtvervuiling brengt kosten met zich mee omdat mensen gezondheidsklachten krijgen.’

Hoe je burgers meekrijgt bij maatregelen als het schrappen van zevenhonderd parkeerplaatsen in het centrum? ‘Praat in termen van winst, over de wandelstraten en speelruimte die ontstaan. Door de havenindustrie uit de binnenstad te verplaatsen, zijn er nu geweldige stadsstranden.’ Voor dat laatste bedacht de stad een slimme financiële strategie: de nieuwe haven werd bekostigd door stapsgewijs grond in het oude havengebied te verkopen, waarbij ontwikkelaars verplicht werden om – naast woningen – autotunnels, parken en kunstwerken in de openbare ruimte te realiseren. ‘Zo maak je van de stad een fijnere plek om te leven, en dat is wat uiteindelijk iedereen wil.’

Denk in ruimtelijke kwaliteit

Wat congresganger Joost van Faassen, stedenbouwkundige bij de gemeente Utrecht, inspireert aan de Groene Hoofdstad, is ‘de verbondenheid met de natuur’. Hij noemt als voorbeeld de metrolijn naar de bergen. ‘In Nederland wordt een metro vooral gezien als een verbinding tussen werk en wonen, hier brengt hij je ook naar wandelgebied.’ Wat hem verder opvalt, is dat Oslo (650 duizend inwoners) net als Nederlandse steden flink verdicht om het buitengebied te sparen en het woon-werkverkeer te beperken. Maar in Oslo ligt de nadruk op het bewerkstelligen van ruimtelijke kwaliteit. ‘In Amsterdam worden de IJ-oevers dichtgebouwd met appartementengebouwen. Oslo heeft van de voormalige haven een centraal ‘waterplein’ gemaakt door hier grote publieke gebouwen te plaatsen. Iedereen gaat ernaartoe, iedereen kan ervan mee genieten. Dat vind ik ijzersterk gedaan.’

Bouw voorbeeldig

Oslo wil de vervuilende bouwindustrie hervormen en daarbij zelf het goede voorbeeld geven. Tien jaar geleden werd hiertoe de organisatie Future Built opgericht, die de afgelopen tien jaar vijftig ultraduurzame voorbeeldprojecten realiseerde, waaronder de nieuwe bibliotheek, het Munch Museum en het – energieneutrale – logistieke gebouw dat koning Harald en koningin Sonja bij het koninklijk paleis laten bouwen. Future Built-projecten moeten minimaal 50 procent reductie in CO2-uitstoot bewerkstelligen (ten opzichte van reguliere bouwmethoden) met betrekking tot materiaal, energieverbruik en transport.

Weer de auto, ga elektrisch

In 1992 besloot Oslo tolwegen rond de stad aan te leggen om de auto uit de stad te weren, de opbrengst is consequent geïnvesteerd in het openbaar vervoer. Tegelijk wisten politici burgers te overtuigen hun benzine- en dieselauto’s in te ruilen voor elektrische exemplaren; 70 procent van de verkochte auto’s in Oslo is nu elektrisch. ‘Omdat de overheid geen bpm of btw rekent, betaal je voor een elektrische auto dezelfde prijs als voor een gewone’, legt gemeentelijk adviseur e-mobiliteit Paal Mork uit. ‘Belangrijk is vervolgens dat je voldoende laadpunten hebt.’ Hij toont een enorme parkeergarage in een voormalige bunker onder het Akershus fort, met 86 laadpunten. Terwijl gewone auto’s niet meer in de stad mogen parkeren, zijn er 1.300 gratis plekken voor elektrische auto’s, en betalen ze geen tol. Nog niet, althans; plannen voor een – bescheiden – bijdrage zijn in de maak.

Sinds deze maand rijden de eerste elektrische bussen in Oslo en in de zomer komen er elektrische ponten. De energie om al die voertuigen op te laden komt uit waterkrachtcentrales; de olie en gas waar Noorwegen rijk aan is, worden vooral gewonnen voor de export. Op de grotere schaal is dat niet duurzaam. ‘Een complexe kwestie’, erkent wethouder Marcussen. ‘Het is de vraag of we niet een datum moeten vaststellen waarop we stoppen met de winning van fossiele brandstoffen.’

Groene Hoofdstad

Door de trek vanuit het platteland woont inmiddels ruim tweederde van de Europeanen in steden. Daar spelen dus de grootste uitdagingen op het gebied van klimaat, maar je vindt er ook de kennis en motivatie om deze kwesties op te lossen. Met de European Green Capital Award wil de Europese Commissie deze innovatie promoten en belonen. De eerste winnaar in 2010 was Stockholm, daarna volgden onder anderen Hamburg, Nantes, Kopenhagen en vorig jaar Nijmegen. Europese steden vanaf honderdduizend inwoners komen in aanmerking voor de prijs, voor kleinere steden is er sinds 2015 de Green Leaf Award.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden