Amsterdam betaalt restaurator Goldreyer afkoopsom

De gemeente Amsterdam heeft een schikking getroffen met de Amerikaanse restaurator Daniel Goldreyer over de omstreden restauratie van een schilderij van Barnett Newman....

Van onze verslaggever

AMSTERDAM

Daarmee is de affaire van de twee miljoen stipjes geëindigd in de affaire van twee miljoen gulden. Want zoveel geld heeft het opknappen van het schilderij, dat elf jaar geleden in het Stedelijk Museum werd vernield, uiteindelijk gekost. Goldreyer zal de schadeclaims wegens beschadiging van zijn reputatie, 215 miljoen gulden, laten vallen. De gemeente op haar beurt trekt de claim van tien miljoen gulden wegens wanprestatie tegen Goldreyer in.

Noch het Stedelijk Museum, noch de gemeente wenst een waardeoordeel uit te spreken over de uitkomst van deze al vijf jaar slepende procedure die in de VS is gevoerd. Gezien de ontevredenheid over Goldreyers restauratie-aanpak - het museum is 'schaamteloos te grazen genomen', zei kunsthistoricus E. van de Wetering in 1991 - is het niet waarschijnlijk dat de uitslag van de onderhandelingen met gejuich is begroet.

Voortzetten van de procedures zou veel tijd en geld hebben gekost, zegt een woordvoerster van de gemeente. Amsterdam heeft al een tot anderhalf miljoen gulden aan kosten gemaakt. Opgeteld bij Goldreyers rekening voor de restauratie, acht ton, en de schikkingskosten, is er nu al ruim twee miljoen uitgegeven. Goldreyer had naast de gemeente, ook ex-directeur W. Beeren van het Stedelijk, restaurator L. Bracht en Van de Wetering in zijn schadeclaim betrokken. Deze drie hebben het schikkingsvoorstel mede ondertekend.

Who's afraid of Red, Yellow and Blue III wordt gezien als een van de belangrijkste colourfield-paintings van Newman (1905-1970). Het meet 5,5 bij 2,5 meter en bestaat uit drie verticale kleurvlakken waarvan rood het leeuwendeel vormt. In 1986 sneed een vandaal met een stanleymes het doek aan repen - tegen de abstracte kunst en een eerbetoon aan Carel Willink, verklaarde hij zijn daad.

Toen het schilderij in 1991 terugkwam uit Goldreyers restauratie-atelier uit New York, bleek dat het doek in zijn geheel was overschilderd, vermoedelijk met een verfroller suggereerde het laboratoriumonderzoek. De restaurator heeft dat altijd ontkend. Hij zegt dat hij met een penseel twee miljoen stipjes heeft gezet, analoog aan Newmans werkwijze. Kunsthistoricus Van de Wetering sprak van 'een karikatuur van het oorspronkelijke schilderij' en zei: 'Het museum is bedrogen'. In de restauratiewereld geldt de code dat het herstelwerk wordt beperkt tot de beschadigde delen, iets wat Goldreyer niet heeft gedaan.

Als antwoord op de beschuldigingen kwamen er torenhoge schadeclaims uit de VS. De Amsterdamse wethouder M. Baak van cultuur moest aftreden en het Stedelijk zelf hulde zich angstvallig in stilzwijgen, uit vrees voor meer claims. Ook nu wenst niemand openlijk te verklaren dat Goldreyer het verkeerd heeft aangepakt, terwijl de kritiek op zijn werk door veel restauratoren wordt onderschreven. 'Het Stedelijk heeft uit de VS een ander doek teruggekregen', zegt conservator H. Steenbruggen van het Groninger Museum. 'De diepte in het rode vlak en het karakter is eruit verdwenen.'

In de overeenkomst die nu met Goldreyers advocaten is bereikt, is vastgelegd dat het Stedelijk zich wel in wetenschappelijke context mag uitlaten over de restauratiewijze. Dat is verheugend, vindt de huidige museumdirecteur R. Fuchs. Bovendien is het Stedelijk 'heel blij' dat dankzij de schikking de 'donderwolk' die boven dit schilderij hing is weggetrokken.

'Dit is de affaire-Goldreyer gaan heten', zegt een museumwoordvoerster, 'maar het is natuurlijk begonnen bij de vernieling in 1986. Dat moet niet het uit oog worden verloren.'

Musea blijven kwetsbaar voor vandalen. Dat bleek vorig weekeinde nog toen een Rus in het Stedelijk op een schilderij van Kazimir Malevitsj een groen dollarteken spoot.

Who's afraid is nu niet te zien in het Stedelijk. Fuchs overweegt een expositie in te richten met de verschillende versies die Newman indertijd van het doek heeft gemaakt.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden