Amerikaans 'terrorisme'

DE AANSLAGEN van 11 september hebben in de media geleid tot een onafzienbare en nog lang niet opgedroogde stroom van deskundigen met meningen en analyses....

Bovendien blinken de media niet altijd uit in, zeg maar, het duiden van de duiders. Een helder overzicht van de verschillende standpunten en hun representanten wordt, vooral op de televisie, node gemist. Men prefereert interviews - met hun kortstondige illusie van duidelijkheid - boven een intelligente documentaire die de complexiteit van '11 september' juist benadrukt.

Meer dan drie maanden na die dag verschijnen nu de eerste boeken over de aanslagen op de markt. Weten die beter de weg te wijzen in de meningendoolhof? Tot nu toe valt dat tegen.

De Arbeiderspers heeft ervoor gekozen om een heel boek aan één mening te wijden. 11 September - Vragen en antwoorden bevat de geredigeerde teksten van een serie interviews die journalisten tussen 18 september en 5 oktober hielden met de Amerikaanse taalkundige en politiek activist Noam Chomsky. Dat is om verschillende redenen te veel van het goede.

Chomsky is een man van duidelijke en controversiële, maar niet echt genuanceerde standpunten. Bovendien zijn die bij het grote publiek algemeen bekend.

Chomsky ageert al jaren tegen de buitenlandse politiek van de Verenigde Staten, die in zijn ogen beheerst wordt door het 'militair-industriële complex' en die gespeend zou zijn van elke vorm van rechtvaardigheidsgevoel.

In de interviewbundel is het niet anders. Wie de aanslagen van 11 september wil begrijpen, moet volgens Chomsky allereerst beseffen dat de Vernigde Staten zelf een terroristische staat zijn. Het land is immers, zo beweert hij, wegens terrorisme door het Internationaal Gerechtshof veroordeeld en heeft over de hele wereld (Vietnam, Nicaragua, Irak, Kosovo) wandaden begaan of ze ondersteund. Bovendien steunt het de dictatoriale regimes in het Midden-Oosten.

Geen wonder dus dat er in die regio 'een stuwmeer aan verbittering en woede' is ontstaan waaruit Bin Laden kon putten, aldus Chomsky. De enige manier om meer aanslagen te vermijden, is de beëindiging van het Amerikaanse 'terrorisme'. En Bin Laden moet langs juridische weg aangepakt worden, en niet met een oorlog (de interviews dateren alle van vóór de eerste bombardementen).

Zo klinkt het liedje dat Chomsky keer op keer zingt. Het is duidelijk, maar ook eentonig. Na twee, drie interviews beginnen zijn tirades behoorlijk te vervelen. Het lijkt er sterk op dat dit boekje in elkaar is geflanst om munt te slaan uit de hernieuwde aandacht die Chomsky de laatste tijd heeft gekregen als godfather van de anti-globalistische beweging.

Wie op de hoogte wil raken van het standpunt van Chomsky, kan wat dat betreft net zo goed het boek 11 September - Het keerpunt van de VPRO-journalist Stan van Houcke lezen. Daarin staat één interview met de taalkundige en dat bevat net zo veel stof als het hele boek van Chomsky zelf.

Bovendien krijg je er in dat boek een paar degelijke gesprekken met interessante figuren bij: Robert Fisk, correspondent van The Independent en bekend als 'de journalist die Bin Laden heeft gesproken', islam-deskundige Karen Armstrong, politicoloog en schrijver van het boek Jihad vs. McWorld Benjamin Barber en de kernfysicus Frank Barnaby. Van Houcke sprak ze oorspronkelijk voor het VPRO-radioprogramma Madiwodo.

Toch is ook op dit boek het een en ander aan te merken. De geïnterviewden zijn om te beginnen net als Chomsky allemaal aanhanger van de koekje-van-eigen-deeg-theorie. De Verenigde Staten hebben de aanslagen aan zichzelf te danken, omdat ze onverschillig staan tegenover de problemen van de bevolking in het Midden-Oosten, omdat ze de Irakezen uithongeren, omdat ze Israël steunen en omdat ze de plaatselijke regimes in het zadel houden. Ieder zegt het in zijn of haar eigen woorden, maar het komt steeds op hetzelfde neer.

Op de helft van het boek ga je daarom naar een ander soort mening verlangen. Van iemand die de Afghaanse veldtocht verdedigt, bijvoorbeeld. Gewoon, om eens iets anders te horen.

Maar dan blijkt dat Van Houcke niet zozeer een journalist, alswel een activist wil zijn. Het tweede deel van zijn boek gaat geheel op aan het dagboek dat Van Houcke sinds 11 september heeft bijgehouden.

Op pathetische en moralistische toon herhaalt hij hierin nog eens wat de lezer net heeft gelezen. Verder wordt zo ongeveer de hele westerse samenleving, en in het bijzonder de Nederlandse media, ter verantwoording geroepen voor het niet onderkennen van de waarheid omtrent het Midden-Oosten.

Het is pijnlijke lectuur, emotioneel en verongelijkt. Blijkbaar is het nog even wachten op een boek waarin wel met distantie over 11 september wordt geschreven.

Noam Chomsky: 11 sept. - Vragen en antwoorden.
De Arbeiderspers; 119 pagina's; ¿ 12,96.
ISBN 90 295 0969 4.

Stan van Houcke: 11 september - Het keerpunt.
Atlas: 197 pagina's; ¿ 9,95.
ISBN 90 450 0922 6.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden