Review

American Sniper raakt gevoelige snaar

American Sniper, over de impopulare strijd van de Amerikanen in Irak, verbrak in de Verenigde Staten records aan de kassa. Clint Eastwood regisseert met vaste hand, Bradley Coopers spel stijgt tot grote hoogten.

Bradley Cooper (L) in American Sniper.

Clint Eastwood moet een gevoelige snaar hebben geraakt met zijn portret van de Amerikaanse oorlogsheld Chris Kyle: in eigen land, waar films over de strijd in Irak weinig populair waren, brak American Sniper records aan de kassa.

De status van het onderwerp speelt mee, uiteraard. Kyle is de militair met de meeste 'confirmed kills' op zijn naam: 160. Een gewezen rodeocowboy, die als scherpschutter van een elite-eenheid over de grondsoldaten waakte en zich na vier tours, terug in Texas, ontfermde over getraumatiseerde ex-militairen en ze schietles gaf. Tot er een Kyle doodschoot.

Het is de tragische geschiedenis van een man die alles gaf voor zijn land. Een film vol nationalistische gevoelens en zinderende gevechtscènes, waarin de vijand zich gereduceerd ziet tot haar meest barbaarse voorkomen; jihadisten die gaten in kinderen boren, moeders die kinderen aansporen tot zelfmoordaanslagen.

American Sniper begint met een verhoogde hartslag, dum-dum, dum-dum. Dan horen we 'Allahoe akbar', vervolgens rolt een tank voorbij, in Fallujah, Irak. Op een plat dak ligt scherpschutter Kyle (Bradley Cooper), turend door zijn vizier terwijl voetsoldaten een wijk uitkammen. Wat als dat kind op straat een granaat draagt? Wat als jij de enige bent die dat ziet? 'Your call', klinkt het commando door Kyle's radio: jouw beslissing.

Clint Eastwood en Bradley Cooper bij de Oscars. Beeld afp

Persoonlijk duel

Eastwood smeert het moment vol effect uit over zijn film: voor de trekker wel of niet wordt overgehaald, zwiepen we naar de jeugd van de scherpschutter, diep in dat hartland van Amerika. Vader die zoon leert hoe je herten schiet en mensen categoriseert: schapen, wolven, en diegenen die de schapen beschermen tegen wolven.

Eastwood, inmiddels 84, regisseert met vaste hand. Ongeveer zoals de Amerikaanse militairen Iraakse deuren intrappen en woningen controleren: economisch, met een coördinatie en beheersing die lange training verraadt. De overdreven beeldlyriek in American Sniper blijft beperkt tot een enkel moment - de kogel die even vertraagd door het beeld suist. Eastwood kneedt de oorlogsstrijd tot een spannend persoonlijk duel: Kyle is de beste schutter van de Amerikanen, maar Al-Qaida beschikt over de grimmige Syriër Mustafa, ooit olympisch kampioen.

Cooper is ideaal voor de rol: de steracteur kwam wat aan en oogt nu juist dat benodigde tikje sullig, een gewone man. Zodra Kyle hinder ondervindt van zijn oorlogsgruwelen, stijgt zijn spel tot grote hoogte: die alerte, opengesperde ogen, de nervositeit, het is precies genoeg.

Eastwood simplificeert de grote lijnen in zijn oorlogsdrama: Kyle reist naar Irak om die brute daders van 11/9 te doden, zo eenvoudig ligt dat. Dat is problematisch, of minstens ongemakkelijk, maar ook nadrukkelijk de zienswijze van het hoofdpersonage.

American Sniper is genuanceerder waar het de impact van dat geweld betreft op Kyle. Hij raakt verdwaasd, verliest zichzelf, reageert onredelijk als doorgewinterde strijdmakkers hun twijfels uitten. Mogelijk heeft zijn echtgenote, een vlakke doch effectieve rol van Sienna Miller, gelijk als ze stelt dat hij opoffering verwart met egoïsme. Eastwood laat ruimte voor twijfel, wat American Sniper tot meer maakt dan enkel ongebreideld patriottisme.

American Sniper. Regie: Clint Eastwood 134 min., in 76 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden