Ambachtelijke acteurs zetten karakters neer, geen clichémannetjes

De Twaalf Gezworenen van Reginald Rose door het Noord Nederlands Toneel, regie André van den Heuvel. In Stadsschouwburg Groningen, 14 december....

Als ik beroepshalve in Groningen een voorstelling bezoek, probeer ik altijd een uurtje eerder in de stad te zijn om nog even snel iets te kunnen eten in eetcafé De Opera. Net toen ik wilde bestellen was een andere man uitgegeten. Hij trok zijn jas aan, knikte vriendelijk en liep de deur uit. Het was Wim van den Heuvel, een acteur die al sinds mensenheugenis toneelspeelt, meestal in bijrollen.

Wim van den Heuvel zat hier dus in z'n eentje te eten, terwijl hij over een uur even verderop in de stad première had: De Twaalf Gezworenen bij het Noord Nederlands Toneel. Moest hij niet allang in de kleedkamer zitten, opgewonden doen met de collega's, met deuren smijten vanwege premièrezenuwen? Nee, Wim van den Heuvel at zijn bord leeg, betaalde de rekening en stiefelde richting schouwburg.

De acteur als bescheiden ambachtsman. Toen ik hem om kwart over acht uit de coulissen zag komen, liepen er nog elf van dat soort acteurs rond. Allemaal een beetje Wim van den Heuvel, want nooit op de voorgrond en in een enkel geval misschien zelfs al bijna vergeten als deze voorstelling er niet was geweest. John Leddy, Rients Gratama, Michiel Kerbosch, Manfred de Graaf, je ziet ze nog wel eens langs flitsen in een of andere tv-serie, maar nu mogen ze weer toneelspelen, omdat regisseur André van den Heuvel ze gevraagd heeft.

Met zijn regie van De Twaalf Gezworenen heeft André van den Heuvel een daad willen stellen. Zijn voorstelling is een pleidooi voor het ambachtelijk acteren, voor hecht ensemblespel. Alle aandacht is voor de tekst - geen fratsen, geen overrompelende techniek. In De Twaalf Gezworenen van Reginald Rose zien we een vergaderruimte, een lange tafel, twaalf stoelen en twaalf mannen. Meer niet.

Die mannen vormen de jury die moet oordelen of een zestienjarige jongen al dan niet schuldig is aan de moord op zijn vader. Die schuld staat onomstotelijk vast, vinden elf juryleden, eentje twijfelt. In de twee uur die het stuk duurt is het publiek getuige van een spannend debat waarin standpunten voortdurend wisselen.

Iedereen kent het verhaal van de film Twelve Angry Men, maar in deze nieuwe bewerking van Rose zelf is het stuk opvallend actueel. Behalve over de schuldvraag gaat het ook over onverdraagzaamheid, over oordelen en vooroordelen, over sluimerend racisme. Tussen het grote debat door schetst Rose een paar knappe miniatuurportretjes van individuele juryleden, en daaruit blijkt een groot inzicht in sociale verhoudingen.

De acteurs van het NNT maken geen clichémannetjes van de juryleden, maar echte karakters met mooi uitgespeelde details. De nerveuze gebaartjes van Kees Coolen, het vettige broekophalen van Edmond Classen, de verbale toeren van Frederik de Groot die de twijfelaar speelt - het zijn prachtige momenten die niet op zichzelf staan, maar onderdeel zijn van een warmkloppende voorstelling. Er werd veel gelachen en aan het eind ook gesnikt, tekenen van een grote publieksinleving. Ik had die emoties niet, maar zat wel met bewondering te kijken naar al die acteurs die hier zo op hun plaats zijn. De Twaalf Gezworenen richt zich op een groot publiek, zonder het te willen behagen.

Intussen ontwikkelt het Noord Nederlands Toneel zich steeds meer tot hét reisgezelschap van het land. Volgend seizoen reist de groep met Les Liaisons Dangereuses en The Importance of Being Earnest. Ik mag hopen dat Wim van den Heuvel tegen die tijd opnieuw eetcafé De Opera bezoekt.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden