Recensie Am Königsweg

Am Königsweg demonstreert hoe expressie verward wordt met chaos ★★☆☆☆

Jelinek rijgt enkel de ene primaire emotie aan de volgende apocalyptische associatie.

Benny Claessens in Am Königsweg. Beeld Foto Arno Declair

Een geflipte freakshow, dat is de voorstelling Am Königsweg van het Deutsches Schauspielhaus Hamburg. Denk: exuberante pruiken, poppenspel, griezelige maskers, neptieten, een reusachtig gouden paard, Ku Klux Klan-puntmutsen, hysterische videobeelden van oorlog en porno, en Kermit de Kikker en Miss Piggy met elk een kalasjnikov. Terwijl ondertussen de Oostenrijkse Nobelprijswinnaar Elfriede Jelinek onafgebroken doordrenst over hyperkapitalisme, rechtspopulisme en volkerenmoord. Althans, dat doen de acht acteurs namens haar. Het Duitse theatervakblad Theater Heute verkoos deze voorstelling in 2017 tot beste van het jaar en dat illustreert maar weer hoe bij onze buren kunstzinnige expressie soms wordt verward met vormeloze, lawaaiige chaos. Die krankzinnige overdaad slaat dood en irriteert bovendien: het is choquerend noch diepzinnig om de Muppet Show op toneel te koppelen aan de Shoah. Televisievermaak leidt tot de kampen! Op de een of andere manier zijn dat soort statements even clichématig als ridicuul.

Natuurlijk kun je interessante observaties doen over hoe hersenloos entertainment heersers als Donald Trump in het zadel helpt. Alleen: Jelinek doet dat niet. Zij rijgt enkel de ene primaire emotie aan de volgende apocalyptische associatie. Hysterische verwijzingen naar Hitler, boze Publikumsbeschimpfung en veel getob over de blinde linkse elite, gekruid met Griekse tragedie. Een schuimbekkend schotschrift is het, aangevuurd door verbijstering na de verkiezing van Trump. Kort samengevat: ethiek en moraal zijn dood, waarheid en democratie onvindbaar, en links staat erbij en kijkt ernaar. Regisseur Falk Richter doet in drieënhalf uur toneel niets anders dan deze weinig verrassende inzichten tot vervelens toe herhalen en met bizarre beelden van uitroeptekens voorzien.

Benny Claessens (tweede van rechts) in Am Königsweg. Beeld Foto Arno Declair

Soms lijkt het alsof Richter zijn copieuze theaterkermis vooral heeft opgetuigd om de magere inhoud te maskeren. Niettemin leidt dat sporadisch tot zinnenprikkelende absurdistische horror in de stijl van Tim Burton en Aphex Twin. Als Kermit de Kikker hoog in de nok van het decor woest heen en weer zwiept aan een kroonluchter formaat zeppelin, krijg je de sensatie van een theatrale lsd-trip.

Hypnotiserend is ook de Vlaamse Benny Claessens in de rol van stampvoetende kindkoning die Trump voorstelt. Claessens is een uniek acteur, excessief en teugelloos. Hier is hij in zijn element als dreinend, hebberig kind, met roze slobberkousen en de wereldbol als skippybal. In joyeuze improvisaties becommentarieert hij niet alleen dit stuk (‘Het is niet grappig! Het is Jelinek!’), maar en passant ook het hele Nederlandse theater. Met zijn vitale voordracht – pesterig, jengelend, klaaglijk of furieus – tilt hij de tekst op, brengt die tot leven, maakt er muziek van (ook letterlijk: in een paar ijzersterk gezongen nummers.) Zijn scènes zijn een verademing. Naast Claessens treedt de Duitse theaterlegende Ilse Ritter aangrijpend op in bezonken momenten en zorgt komiek Idil Baydar voor even vrolijke als vileine interactie met de zaal.

Maar al met al mist al deze exuberante theaterspektakelshow het gewicht om echt te beklijven.

Am Königsweg van Elfriede Jelinek

Theater

★★☆☆☆

Door Deutsches Schauspielhaus Hamburg. Regie Falk Richter

26/11, Internationaal Theater Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden