PostuumLee Konitz (1927-2020)

Altsaxofonist Lee Konitz was met een volstrekt eigen sound een van de allergrootsten

Konitz in het Bimhuis in Amsterdam in 1982.Beeld Getty

Lee Konitz was een van de allergrootste naoorlogse altsaxofonisten. Zijn carrière begon in de jaren veertig, en hij is tot het laatst toe blijven spelen. Acht decennia lang tourde hij de wereld over met een spel dat alleen al opviel omdat het nu eens níét geïnspireerd was door dat van Charlie Parker, het grote voorbeeld voor altsaxofonisten. Konitz overleed woensdag op 92-jarige leeftijd aan de gevolgen van het coronavirus. 

De mentor die de 15-jarige Konitz wegwijs zou maken in de jazz was pianist Lennie Tristano. Konitz schermde zich al dan niet bewust af van de beboprevolutie die zich in jazz voltrok. Onder de hoede van Tristano ontwikkelde hij zijn volstrekt originele, uit duizenden herkenbare wat dunne vibratoloze toon die op tientallen platen domineert.

Een van de eerste en tevens beroemdste platen waarop Konitz schittert, is Birth Of the Cool, die Miles Davis in 1949 opnam met zijn nonet. In 1952 ging Konitz met het orkest van Stan Kenton op wereldtournee en deed hij voor het eerst ook Nederland aan, waar hij veel en graag zou blijven komen.

Konitz speelde op plaat en op podia in duo’s, trio’s, kwintetten, nonetten en orkesten, als hij maar even de ruimte kreeg om binnen zijn geliefde repertoire van standards te improviseren. Improviseren, dat was voor hem de kern van jazz. Maar anders dan bijvoorbeeld in de freejazz gebruikelijk was, bleef de melodie voor Konitz heilig. Improviseren betekende voor hem vooral goed luisteren naar de muzikanten om hem heen. Hoe beter die speelden, hoe mooier Konitz zelf zijn lange lyrische melodielijnen kon uitleggen in standards of eigen composities, zoals het fraaie Kary’s Trance (1956).

Zijn beste platen maakte Konitz dan ook met een superieur spelende ritmesectie. Platen als Motion (1961) waarop zijn onderkoelde spel fraai contrasteert met dat van de hyperactieve drummer Elvin Jones of het 35 jaar later live opgenomen trio-album Alone Together met pianist Brad Mehldau en bassist Charlie Haden.

Toen het blazen voor Konitz, eenmaal de 80 gepasseerd, fysiek steeds moeilijker werd, nam hij de sax midden in een nummer gewoon uit de mond en zong de gewenste melodie woordloos verder. Hij was niet altijd even toonvast, maar het had beslist iets ontroerends toen Konitz in het Amsterdamse Bimhuis, in juni 2015, zo zijn onmacht wist te verbloemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden