'Alsof ik als Mata Hari AIVD'ers runde'

Tien man stoven het huis van verslaggeefster Jolande van der Graaf binnen. Op zoek naar gelekte staatsgeheimen. Ze vonden niets....

Jolande van der Graaf (46), misdaadverslaggeefster van De Telegraaf, publiceerde in het voorjaar van 2009 twee verhalen over de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst AIVD, die de geheime dienst op scherp zetten.

In het stuk met de kop ‘AIVD faalde rond Irak’, beschreef ze samen met collega Joost de Haas dat de dienst ‘klakkeloos’ rapporten van de Britse MI6 had overgeschreven waarin de suggestie werd gewekt dat Irak massavernietigingswapens had. Die meldingen lagen mede ten grondslag aan de politieke steun van Nederland aan de inval in Irak.

In het tweede verhaal onthulde ze met collega Hans Kuitert dat er dreiging was gesignaleerd uit Chinese hoek, tegen de in Nederland op bezoek zijnde dalai lama, waarop de beveiliging was opgeschroefd.

Wat Van der Graaf op dat moment niet wist, was dat ze werd afgeluisterd en geobserveerd. Twee weken na het verhaal over de dalai lama kreeg Van der Graaf onverwacht en ongewenst massaal herenbezoek. Een stel van wie de man ex-AIVD’er was en de vrouw nog bij de dienst werkt, werd opgepakt. Ze zijn nog steeds verdacht. De zaak tegen Van der Graaf werd afgelopen week geseponeerd.

Wat gebeurde er op 18 juni vorig jaar?

‘Ik had gedoucht en de bel ging, dus ik schoot gauw wat kleding aan om de deur open te kunnen doen. De voordeur heeft een lang smal raam, er stond een man brutaal en intimiderend naar binnen te kijken. Ik ben naar de deur gelopen en heb door de brievenbus met hem gepraat. De rijksrechercheur vertelde dat ik verdacht werd van het bezit van staatsgeheimen en er was een huiszoekingsbevel. Ik kon maar beter meewerken, anders zou het heel vervelend worden, zei hij.’

Gelukkig had u net het hele huis gestofzuigd.

‘Alleen de badkamer moest nog schoongemaakt worden, maar dat kon me allemaal niets schelen. Drie telefoontjes wilde ik doen: de krant, mijn advocaat en mijn ouders. Gedurende de liefst 6,5 uur durende huiszoeking moest ik in de woonkamer blijven. Tien man stoven naar binnen. Ze gingen meteen naar de werkkamer op de tweede verdieping.’

De staat waakt over het welzijn van haar burgers. Wat voor gezicht hebt u die dag van de staat gezien?

‘Ik kreeg een flash back. Kort na de Val van de Muur was ik veel in Roemenië, waar de toenmalige geheime dienst Securitate nog volop zijn gang ging. De Nederlandse staat trok een lelijk gezicht met een onrechtmatige schending van mijn journalistieke brongeheim en van mijn privacy. Zoiets went niet. Ik ben geen misdadiger, maar een journalist die gewoon haar werk doet. Ze zijn met een stofkam door het huis gegaan, alles is van zijn plaats geweest, tot aan de Donald Duck-jes en Suske en Wiskes van mijn zoon toe. ’

Hebt u gemerkt dat u werd gevolgd?

‘Nee. De mensen die dat deden zijn top of the bill, dat merk je niet. Waarschijnlijk is er kort na de publicatie over Irak heimelijk een peilzender onder mijn auto geplaatst, zodat ze me op afstand konden volgen. Tijdens de huiszoeking in juni is mijn auto namelijk tien minuten door ze meegenomen. Vermoedelijk hebben ze die peilzender er toen weer onderuit gehaald.’

Na zo’n inval merkt u dat u deel uitmaakt van de Telegraaf-familie.

‘Dat kon ik wel gebruiken, al die bemoedigende reacties. Het mooiste was de reactie van een crimineel uit mijn netwerk. Hij sloeg me op de schouder en zei: nou wijffie, dan weet je ook eens hoe het is.’

Minister Ter Horst van Binnenlandse Zaken heeft haar handtekening gezet om u te laten afluisteren.

‘De PvdA moet zich de ogen uit zijn kop schamen met een minister die de rechten van journalisten zo zwaar schaadt. Op het moment dat het strafrechtelijk onderzoek tegen mij nog in volle gang was, vond ze het kennelijk ook nodig de zaak te beïnvloeden. Ter Horst schreef toen aan de Kamer dat ik weloverwogen bezig was geweest binnen de AIVD een informatiepositie te verwerven om staatsgeheimen te bemachtigen. Alsof ik als een Mata Hari AIVD’ers runde. Een minister hoort zich niet met onderzoeken tegen verdachten te bemoeien en mag daar ook helemaal geen uitspraken over doen. Maar ze is door het gerechtshof en de commissie van toezicht op de vingers getikt.’

Hebt u het idee dat de AIVD de lat hoog legt bij het aanmerken van wat staatsgeheim is?

‘Nee. Ze geven dat stempel bij het minste of geringste zodat er niets wordt onthuld en ze de gelederen gesloten kunnen houden. Met de onthulling dat de AIVD in de aanloop naar de Irak-oorlog zonder verificatie Britse rapporten overschreef, hebben wij dit land niet in gevaar gebracht. Dat constateerde het hof. ’

Wat zou u de volgende keer anders doen?

‘Niets. Ik ben altijd al heel voorzichtig. In mijn contacten met de misdaad spreek je criminelen en advocaten, dan word je in Nederland dus getapt en gebruik je bijvoorbeeld prepaid telefoons. Het zwakste moment zit in het begin van het contact. Dat kan vaak later nog getraceerd worden. Ik ben wel bang dat deze affaire mij schade heeft berokkend. Dat bepaalde bronnen niet gauw meer contact durven zoeken. Aan de andere kant: het trekt ook juist weer nieuwe bronnen aan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden