Review

Alsmaar herhalende geschiedenis zonder uitweg in Shadow World

Shadow World is een vlijmscherp betoog over de even schimmige als innige verhouding tussen de wereldpolitiek en de wapenindustrie. Alleen al de enorme verscheidenheid aan sterke sprekers verleent de film overtuigingskracht.

In Shadow World steekt Johan Grimonprez (1962) zijn neus in de innige verhouding tussen de wereld-politiek en de wapenindustrie. Beeld Wide House

Plompverloren haalt Riccardo Privitera, een wapenhandelaar met meer kapsones dan scrupules, zijn automatisch pistool tevoorschijn. 'Dit is een Steyr 9 mm. Niet schrikken, hij is niet geladen. Prachtig wapen, Oostenrijkse makelij. Op de markt krijg je er zo'n 3.500 euro voor.'

Shadow World (****), documentaire. Regie: Johan Grimonprez. 90 min., in 16 zalen.

Onderzoeksjournalist Andrew Feinstein, niet gerustgesteld: 'Waarom heb je zoiets in huis?'

Privitera: 'Omdat ik een soldaat ben.'

Tegenwoordig zit Privitera in de gevangenis, wegens een frauduleuze wapendeal tussen Polen en Portugal. Een abject figuur, maar door zijn bijna flamboyante directheid weet je wél wat je aan hem hebt. Iets wat niet te zeggen valt van de andere zakenlui, intriganten en machthebbers die in de essayistische documentaire Shadow World worden opgevoerd.

Met Shadow World steekt de Belgische videokunstenaar Johan Grimonprez (1962) zijn neus in de even schimmige als innige verhouding tussen de wereld-politiek en de wapenindustrie. De speurtocht, gebaseerd op Feinsteins boek The Shadow World: Inside the Global Arms Trade (2011), begint bij de Britse premier Margaret Thatcher: in archiefbeelden zien we haar konkelfoezen met de Saoedische Prins Bandar bin Sultan om een miljardencontract binnen te halen voor gevechtsvliegtuigenbouwer BAE Systems. Op de soundtrack klinken nostalgische spionagemuziekjes, alsof we even moeten geloven dat de blootgelegde wanpraktijken vooral iets van het verleden zijn.

Helaas: via smeergeldsluizen, door de VS georkestreerde coupes in Zuid-Amerika, de Iran-Contra-affaire en de invasie van Irak (2003) belandt de film akelig gemakkelijk in het hier en nu. Dan heeft ook president Obama, winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede, geen schone handen meer.

Je zou wensen dat Shadow World zich liet wegzetten als tendentieuze doemdenkerij. Maar Grimonprez construeert het geheel als een vlijmscherp betoog dat nooit te paranoïde aanvoelt. Alleen al de enorme verscheidenheid aan sterke sprekers - van journalisten tot politici en militaire gezagvoerders - verleent de film overtuigingskracht.

Minstens zo belangrijk is het archiefmateriaal, net zo slim gekozen en gearrangeerd als de found footage in Grimonprez' eerdere werk Dial H-I-S-T-O-R-Y (1997) en Double Take (2009). Terwijl de winstgrafieken van de wapenfabrikanten door de constante oorlogsvoering alsmaar stijgen, toont Grimonprez onomwonden de consequenties op menselijke schaal: videobeelden van ontvoeringen, executies en bloedbaden volgen elkaar snel op. Afghaanse kinderen imiteren een drone-inslag. Een Syrisch meisje zingt een vredeslied, vlak voordat naast haar een bom ontploft. Je maag draait ervan om.

Waar het ook maar even past, laat Grimonprez zijn film uitwaaien naar beelden van een associatiever karakter, zoals het haperende zicht op de aarde vanuit een neerstortende satelliet en het ontroerende shot van een soldaat die je vanaf het WOI-front recht in de ogen kijkt. Een andere, dichterlijke laag voegt Grimonprez toe met soms vervreemdende citaten uit het werk van de Uruguyaanse auteur Eduardo Galeano (1940-2015). 'Op 20 maart in het jaar 2003 bombardeerde de luchtmacht van Irak de VS', draagt Galeano zelf voor. 'De oorlog was onvermijdelijk. De veiligheid van Irak en de hele mensheid werd door de massavernietigingswapens bedreigd.'

Het is veel wat er in Shadow World op je afkomt, heel veel. Maar met effect. Als toeschouwer waan je je een radeloze tijdreiziger, die in de zich alsmaar herhalende geschiedenis op zoek is naar een uitweg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden