‘Als we toegeven zijn we verloren’

Moeten musea censuur toestaan, met als gevolg dat ze een vervalst geschiedkundig beeld presenteren? De Nieuwe Kerk in Amsterdam besloot onlangs vier wetenschappelijke artikelen van Turkije-deskundigen niet te plaatsen in de catalogus bij de tentoonstelling Istanbul, omdat de Turkse autoriteiten de feiten niet aanstonden....

‘Niemand heeft dit zien aankomen. De reactie van de Turkse autoriteiten is extreem geprikkeld.’ Erik-Jan Zürcher, hoogleraar Turkse Taal en Cultuur aan de Universiteit van Leiden, was net als een van de auteurs, Turkije-deskundige Jan Schmidt, verbaasd. De ingrepen gingen verder dan alleen maatschappelijk gevoelige onderwerpen zoals het slavernijverleden en homoseksualiteit. ‘De gevoeligheden bleken enorm en velerlei. Zo mocht er niet in de teksten staan dat het Byzantijnse Rijk door de Grieken is gesticht.’

Zürcher: ‘Het komt voort uit een rare nationalistische visie die van de Osmaanse geschiedenis de Turkse geschiedenis wil maken. Natuurlijk hebben Turken reden trots te zijn op de Osmaanse cultuur. Maar het is primitief om te ontkennen dat die cultuur is ontstaan uit meerdere culturen en groepen.’

Ook Stanley Bremer, directeur van het Wereldmuseum in Rotterdam, vindt het ongepast in musea censuur toe te passen. ‘Als we hieraan gaan toegeven zijn we verloren. In de culturele sector is vrijheid van meningsuiting van het grootste belang. Juist daar kan over verschillende interpretaties van de geschiedenis worden gedebatteerd.’ Bremer maakte het zelf mee vorig jaar bij de tentoonstelling Tibet en de 14 Dalai Lama’s. Een week voor de opening kwam een delegatie van de Chinese ambassade langs, die allerlei dingen wilde veranderen. ‘Zo wilden ze dat we schreven dat China Tibet bevrijd had in plaats van veroverd. Het was heel intimiderend en bracht ons in een moeilijk parket, omdat we ook een tentoonstelling over China aan het voorbereiden zijn.’ Bremer wendde zich tot het ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Die heeft de ambassadeur uitgenodigd. Het ministerie heeft het fantastisch en snel opgelost.’

Volgens Bremer had Nieuwe Kerk-directeur Ernst Veen dat ook moeten doen. Al geeft hij wel aan aan dat ‘het lastig is, want de Nieuwe Kerk zat in een afhankelijke positie.’ De druk was groot omdat de bruiklenen van de Turkse overheid en het Topkapi Museum nog niet zwart op wit waren bevestigd.

Woordvoerder Frans van der Avert van de Nieuwe Kerk erkent dat het ‘een heel vervelende situatie was’, maar laat zich niet uit over het bruikleencontract. ‘We wisten natuurlijk dat er reacties zouden komen. De Turkse autoriteiten hebben een volledig andere interpretatie van de geschiedenis dan wij. Het is hun mening.’

Uiteindelijk besloot het museum de vier wetenschappelijke artikelen niet te plaatsen, ‘in overleg met de auteurs, en met respect voor zowel de auteurs als de Turkse overheid’.

Dat laatste is volgens Zürcher ‘ten ene male onwaar. Er is geen sprake van respect voor de auteurs. De Nieuwe Kerk is niet voor de auteurs gaan staan’. Directeur Ernst Veen was gisteren niet bereikbaar voor een reactie. Hij is in Kabul om een tentoonstelling over Afghanistan voor te bereiden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden