'Als puber heb je nog een soort fysieke spontaniteit'

Regisseur André Téchiné maakte al vaker coming of agefilms. Nu overtreft hij zichzelf, op 73-jarige leeftijd, met een film die de kern van de puberteit vat.

Kacey Mottet Klein als Damien en Corentin Fila als Thomas in de film Quand on a 17 ans.

Het lijkt uit het niets te komen. Damien steekt plotseling zijn been uit, zodat zijn klasgenoot Tom languit tussen de schoolbankjes valt. Tom slaat Damien ineens voor zijn hoofd. De 17-jarige jongens, beiden buitenbeentjes op een middelbare school in een Frans stadje, lijken wel twee jonge stieren die af en toe moeten botsen zonder zelf te snappen waarom.

In Quand on a 17 ans maakt Damians moeder, die niets weet van de spanning tussen de jongens, alles onbedoeld nog ingewikkelder. Damians vader is op militaire missie in het buitenland en zij vraagt Tom, die elke dag lang onderweg naar school is, of hij tijdelijk bij haar en Damien in huis wil. En zo veranderen de gevoelens van de jongens langzaam van vijandelijk naar vriendschappelijk naar verliefdheid - al weten ze dat laatste niet helemaal zeker of durven ze dat niet toe te geven.

Dat soort dingen gebeurt als je 17 jaar bent, in het niemandsland tussen puberteit en volwassenheid, met een lichaam dat soms eerder dingen weet dan het hoofd.

De vrijheid zoeken

André Téchiné debuteerde in 1970 met Pauline s'en va. Hij merkt dat het steeds moeilijker is geworden zelfgeschreven scripts te verfilmen. 'Tussen Les temoins (2007, red.) - mijn laatste film met een zelfverzonnen verhaal - en deze maakte ik door producenten aangedragen films, mainstream. Experimentelere films en auteurscinema zijn moeilijker te financieren. Ik pas me aan. Ik maak eigen films als ik de kans krijg en maak de films in opdracht minder doorsnee dan iedereen verwacht.'

Filmveteraan André Téchiné (Les temoins, Impardonnables) weet de verwarring en de opwinding van die leeftijd prachtig te vangen. De regisseur mag 73 zijn, schreef vakblad Variety na de première in Berlijn, maar Quand on a 17 ans is zijn jeugdigste film ooit.

Heeft hij er nog zulke scherpe herinneringen aan, aan die leeftijd? Zo gek anders was het destijds niet, zegt Téchiné peinzend - donker pak, donkere bril - in een hotelkamer tijdens de Berlinale. 'Natuurlijk was het een andere tijd. De maatschappij was anders, de oorlog waarin Frankrijk toen verwikkeld was - Algerije - was anders dan die in Syrië nu. Maar die levensfase blijft voor iedereen hetzelfde.'

In Quand on a 17 ans wilde hij vooral laten zien hoe twee adolescenten leren omgaan met de wereld waarin ze leven, zegt hij. Vandaar dat hij de film opdeelde in drie stukken, de trimesters van hun laatste schooljaar. 'In de eerste twee ontwaken ze emotioneel en seksueel. Daarna dringt door een dramatische gebeurtenis de volwassen wereld hun leven binnen: een wereld in oorlog, waarin echte doden vallen, die ver afstaat van de vechtpartijtjes van de jongens aan het begin.'

Voor Quand on a 17 ans zocht Téchiné samenwerking met de 37-jarige Céline Sciamma, die zich de afgelopen jaren ontpopte als de puberspecialist van de Franse cinema. Haar veelgeprezen Water Lilies (2007), Tomboy (2011) en Girlhood (2014) zijn verfrissende films over tieners die zich seksueel niet in hokjes laten stoppen en stevig geworteld zijn in de maatschappij van nu. Met haar schreef Téchiné het script.

'Ik vind het belangrijk samen te werken met een nieuwe lichting filmmakers. Je moet je nooit distantiëren van een nieuwe generatie. Ik koos Céline omdat ik haar blik op de puberteit interessant vind. Daarbij: meestal krijg ik van scriptschrijvers een berg materiaal waarin ik moet snijden. Céline is juist minimalistisch en gefocust op de verhaallijn. Dat gaf mij de ruimte dingen toe te voegen.'

In Quand on a 17 ans zijn woorden ondergeschikt aan handelingen. Alles wat de jongens doen, of het nu een vechtpartij is of een liefkozing, lijkt hen te overvallen. Ze doen voordat ze denken en dat vond Téchiné essentieel. 'We wilden laten zien dat je als puber nog een soort fysieke spontaniteit hebt, die je kwijtraakt als je volwassen bent. Dan krijgen alle handelingen iets functioneels. Het is alsof deze jongens de woorden voor hun gevoelens niet kunnen vinden en daarom maar hun lichaam gebruiken. Alsof ze een nieuw universum moeten ontdekken via hun lijf.'

De 73-jarige regisseur André Téchiné.

Het maakte de casting van de jonge acteurs extra belangrijk. Téchiné koos twee jongens die visueel elkaars tegenpolen zijn: de blonde, wat bonkige Kacey Mottet Klein en de donkere Corentin Fila, met sensuele lippen en vierkante kaaklijn. 'Ik heb ze echt als duo gecast. Het ging me er niet om dat er seksuele spanning tussen die twee hing; ze moesten goed op elkaar reageren. Het sterke fysieke contrast vond ik ook mooi: het personage Damien (Klein) zit niet goed in zijn vel - hij traint om zijn spieren te ontwikkelen. Thomas (Fila) is juist zelfverzekerd, knap en aantrekkelijk.'

Téchiné maakte al eerder een coming of agefilm over pubers die twijfelen over hun geaardheid: Les roseaux sauvages (1994) was een periodefilm over de jaren zeventig, gebaseerd op zijn eigen jeugdjaren. Wie de films tegenover elkaar zet, ziet duidelijjk verschil tussen twee tijdperken.

'Een cruciaal verschil is de manier waarop de films vrouwen portretteren', zegt Téchiné. 'In Les roseaux sauvages is het belangrijkste vrouwelijke personage een tienermeisje op wie een van de hoofdrolspelers verliefd denkt te zijn, tot hij zich realiseert dat hij homoseksueel is. Ouders spelen geen rol van betekenis.

'In Quand on a 17 ans is een belangrijke rol weggelegd voor de moeder van Damien - een volwassen vrouw. Daarmee wil ik iets zeggen over de maatschappij van nu, waarin we meer waarde hechten aan ouder-kindrelaties dan toen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden