Als Mies Bouwman (1929 - 2018) presenteerde, stapte ze de huiskamer van de kijkers binnen

Het woord 'lief' werd door haar en over haar het meest gebezigd. Mies Bouwman, keizerin van de beeldbuis, was vanaf de jaren zestig een warm bad voor miljoenen televisiekijkers.

Mies BouwmanBeeld anp

De vrolijke keizerin van de Nederlandse televisie, de charismatische Amsterdamse die het medium een ongekende impuls gaf en wier levenslust en energie van het scherm afspatte, Mies, stond vorig jaar de krant een interview toe. Het werd een prachtig, maar droevig gesprek.

Voor wie haar, lang geleden, onvermoeibaar had zien bruisen in Eén van de acht, de grote spelshow waarmee ze eind jaren zestig alle Nederlandse gezinnen naar zich toe lokte, was het even slikken. Mies Bouwman was 87 jaar en keek terug op haar leven.

Opnieuw bleek hoe verwoestend de dood voor haar was geweest van haar man, Leen Timp. Hij overleed in 2013. Zestig jaar lang waren ze samen. Ze kregen vier kinderen.

Over het alleen zijn zei ze: 'Nou, het is een beetje gruwelijk, vind ik. Zo van: het einde nadert. Dus ik heb nu de televisie maar de hele dag aan staan, dan is er geluid. Slaat ook nergens op, maar dat is mijn remedie tegen de stilte.'

Gelukkig was er veel meer dan dat: 'Verder heb ik ongelooflijk veel aanloop van de kinderen, kleinkinderen, van vrienden. Het is vaak te veel, maar erg lief. Een warm bad van liefde en genegenheid. Dat klinkt een beetje hysterisch, maar het is wel zo. Ze zijn er, ze vergeten me niet.'

Mies BouwmanBeeld anp

Het is onmogelijk om Mies Bouwman een warm bad van liefde en genegenheid te misgunnen en onmogelijk om haar te vergeten. Daarvoor was haar loopbaan te lang en haar oeuvre als tv-maakster te omvangrijk. Met het gemak van een natuurtalent bewoog ze zich vrolijk tussen uitersten; tussen nieuws en amusement en tussen satire en spelshows.

Ook de bewondering die haar ten deel viel was uiteenlopend. Ze is in haar leven zowel bijna goddelijk als bijna duivels verklaard, zei een goede vriend over haar, cabaretier Freek de Jonge. Deels had dat te maken met haar linkse imago. De Vara, jarenlang haar werkgever, was in die jaren niet bij iedereen geliefd.

De publiekslieveling van Open Het Dorp, een sensationele, 23 uur durende inzamelingsactie uit 1962, schoof later aan bij het team van Zo is het toevallig ook nog eens een keer. De goedlachse presentator zette in het geruchtmakende satirische programma van de Vara iedereen op het verkeerde been. Dit was een andere Mies Bouwman.

Onze Vader

Na de sketch die later Beeldreligie werd genoemd, met onder meer een persiflage op het Onze Vader, werd Bouwman massaal bedreigd. Ook in dat opzicht schreef ze televisiegeschiedenis. Noodgedwongen stopte ze met het programma; niet omdat ze zelf bang was, maar vanwege aanwijzingen dat er plannen waren om haar oudste kind te ontvoeren.

Ze kreeg een dreigbrief met de plattegrond van haar huis, met de kamers van de kinderen. De kinderen gingen onder politiebewaking naar school. Het maakte diepe indruk. Uit het interview in de Volkskrant: 'Daarna ben ik gestopt. Ja, natuurlijk. Het slaat nergens op dat soort risico's te nemen, het moet wel aardig blijven allemaal. Oh god, als ik er nu aan denk, krijg ik er haast weer de koude rillingen van.'

In de talkshow Mies en Scène maakte ze in 1965 een overtuigende comeback en ging ze onbevreesd de concurrentie aan met die andere grote mediapersoonlijkheid uit die jaren, Willem Duys, de presentator van Voor de vuist weg. Het presenteren leek haar makkelijk af te gaan.

Haar natuurlijke souplesse was fenomenaal. Als ze presenteerde, stapte ze de huiskamer van de kijkers binnen. Ze werd Mies, de vriendin die geen achternaam meer nodig had. Van zenuwen had ze geen last. 'Je moest me alleen een uur voor de uitzending niet meer lastigvallen.'

Om zichzelf op te peppen nam ze, zei ze in Het Parool, vlak voor de show 'een stukje Kips leverworst en een rum-cola'. Later verruilde ze de rum-cola voor een wijntje, vanwege 'het boeren'. Mies Bouwman was óók een vrouw die dit soort bekentenissen probleemloos deed.

Beeld anp

Tv-maken was decennialang haar leven. In de Volkskrant: 'Ik vond alleen de opkomst altijd eng, maar daarna voelde ik me als een vis in het water. Je reageerde gewoon op wat er gebeurde. Ik herinner me nog dat de weerman opeens niet kwam opdagen omdat hij ziek was en dan zei ik tegen de kijkers: 'Eens even kijken hoe het weer is.' Dan deed ik de buitendeur open die vlakbij was en zei: 't Is mooi!' En dan gingen we door.'

Je reageerde gewoon op wat er gebeurde - beter had ze haar talent niet onder woorden kunnen brengen. Het was nergens beter te zien dan in de eerste grote spelshow op de Nederlandse televisie, Eén van de acht dat ze van 1969 tot 1973 presenteerde; zonder autocue, zoals ze later opvolgers en opvolgsters vaak zou inpeperen, en met een aanstekelijke spontaniteit.

Het waren, voor televisiekijkers, overzichtelijke tijden, met slechts twee netten en omroepen met een religieuze of politieke signatuur die in eerste instantie hun eigen achterban bedienden. Bouwman was in een verzuilde samenleving de magneet die iederéén aantrok, links en rechts, gelovig en niet-gelovig en jong en oud.

Mies Bouwman als tafeldame naast Matthijs van Nieuwkerk bij De Wereld Draait Door.Beeld ANP

Koelkast!

Ook vanwege de overdaad van de prijzen (een wasmachine! een koelkast!) werd Een van de acht een krachtig en beklijvend symbool. Nederland was herrezen en keek op zaterdagavond massaal - acht tot negen miljoen mensen, op een bevolking van dertien miljoen - naar de presentator, de acht bloednerveuze quizkandidaten, de liedjes en de sketches.

De spelshow was grotendeels door Bouwman zelf bedacht, nadat Vara-medewerker Theo Uittenbogaard een ruw voorstel voor het programma had gedaan. Nadrukkelijk bemoeide ze zich ook inhoudelijk met het programma. Voor een presentator was dat een noviteit. De lijn tussen Mies Bouwman en bijvoorbeeld Sonja Barend, Willem Ruis, Linda de Mol en Matthijs van Nieuwkerk is daardoor kaarsrecht. Allemaal zijn ze schatplichtig aan haar.

Bij alle facetten van het programma had ze een stem. Ze hielp mee bij de selectie van de kandidaten en kocht zelf de cadeaus voor op de lopende band. Dat deed ze bij de Bijenkorf in Amsterdam, op maandagochtend als de winkel gesloten was. Legendarisch was haar opkomst, het 'Lieve, lieve mensen' met die onweerstaanbare lach. Het 'licht uit, spot aan' voor de kandidaat in dé stoel werd een gevleugelde kreet.

De zogenaamde lopende band was voor de miljoenen kijkers het eindstation van een avontuurlijke zaterdagavond. De winnaars kregen cadeaus te zien en moesten, als de band werd stopgezet, zeggen wat ze hadden gezien om ze te winnen. (Nederland massaal: 'Doos met een vraagteken!'). Onvergetelijk was de scène met de lopende band in 1971 toen mevrouw Van Dooren, een moeder van dertien kinderen, bijna alle artikelen bleek te hebben onthouden.

En zo was Mies Bouwman betrokken bij talloze momenten die de tv-geschiedenis kleur hebben gegeven, ook in de jaren tachtig en negentig toen ze excelleerde in programma's als Mies en In de hoofdrol. Nadien bleef ze, buiten beeld, haar mening geven over televisiemaken, kritisch, onafhankelijk en met professionele inzichten - en zonder het verleden te verheerlijken.

Om de roem was het haar nooit te doen, integendeel. Haar 'heiligverklaring' na de inzamelactie Open Het Dorp verbijsterde haar. 'Daar word je bloednerveus van. Ik mocht eigenlijk niks meer. Mensen keken je aan in adoratie en vonden je gewéldig. Een normaal woord kwam er niet meer uit. Dat is even aardig, maar na een paar weken denk je toch: kom, we gaan door met het normale leven.'

Het was Mies Bouwman ten voeten uit. 'Verschrikkelijk positief ingesteld', noemde ze zichzelf vorig jaar, enigszins misprijzend, maar het waren juist haar optimisme en vrolijkheid die haar loopbaan zo veel kleur hebben gegeven. Het is mooi geweest, zei ze ook. Mooi, dat was het zeker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden