Als Marc-André Hamelin het niet kan spelen, wie kan het dan wel?

Er zijn veel meer meesterwerken dan wij denken. En pianist Marc-André Hamelin weet ze te vinden. De Canadees is zondag te horen in het Concertgebouw in Amsterdam.

Marc-André HamelinBeeld Sim Canetty Clarke

Ooit gehoord van de pianist en componist Samuïl Feinberg? Al was de in Odessa geboren Feinberg (1890-1962) in zijn tijd dan een van de grote spelers, weinigen kennen zijn opnamen en werken. Zeker buiten de voormalige Sovjet-Unie is hij een onbekende. Werd hij in de jaren twintig nog warm onthaald in Europa, toen de Stalinterreur uitbrak werden buitenlandse reizen hem onmogelijk gemaakt. Een doorbraak in het Westen bleef uit.

Marc-André Hamelin (piano) speelt o.a. Feinberg en Schumann. 18/3, Concertgebouw, Amsterdam.

Misschien komt die postume doorbraak er alsnog, nu de Canadese pianist Marc-André Hamelin (56) zich over Feinberg heeft ontfermd. Zondagavond speelt Hamelin de Eerste en Vierde sonates in de serie Meesterpianisten in het Amsterdamse Concertgebouw.

Waarom we deze componist zouden moeten kennen? 'Zijn harmonische taal was uniek', zegt Hamelin. 'In de eendelige Eerste sonate, een zonnig, optimistisch werk uit 1915, hoor je de invloed van Aleksandr Skrjabin. Maar vervolgens worden zijn harmonieën alleen maar donkerder. Als pianist maakte hij een van de eerste volledige opnamen van Bachs Wohltemperierte Klavier. Dat vind ik een van de beste uitvoeringen.'

Het is niet de eerste keer dat Hamelin de belangstelling aanwakkert voor een grootheid in de marge. Werp een blik op zijn ontzaglijke discografie (zelf houdt hij de tel nog bij: 79 cd's) en je ziet er namen zoals Busoni, Alkan, Kapustin, Medtner, Grainger, Scharwenka, Catoire en Ornstein. De Zuid-Duitse Bach-bewonderaar Max Reger is weliswaar niet heel onbekend, wel onbemind. Dat Pianoconcert van hem zou 'te vol' zijn: veel te veel noten. Dus nam Hamelin het op en liet horen dat er wél muziek in zit.

Hij schuwt het hypervirtuoze repertoire niet. Neem de stukken van de Pools-Amerikaanse Leopold Godowsky. Die 'comprimeerde' de al hondsmoeilijke Etudes van Chopin op zo'n manier dat je ze alleen met de linkerhand moet spelen. Het zijn totale vingerbrekers die je hooguit op een concours of als toegift hoort. Maar Hamelin voert ook de allerlastigste muziek uit met de grootst mogelijke helderheid en lyriek. De enkele keer dat een stuk onder zijn handen toch niet overtuigt, ben je geneigd te denken dat het dan toch wel een zwakke compositie moet zijn: als Hamelin het niet kan spelen, wie kan het dan wel?

Inmiddels is hij niet alleen maar de pianisten-pianist. Op zijn nieuwste album hoor je 'gewoon' Schubert. 'Zelf maak ik geen onderscheid tussen bekend en onbekend repertoire. De reden dat ik het podium op stap, is dat ik mijn ontdekkingen wil delen. Ik wil ook een gids zijn in de stukken die mensen al kennen en hoop dat ik dan toch iets nieuws uit kan lichten.'

De serie waarin Hamelin zondagavond optreedt, Meesterpianisten, staat nu juist bekend om haar conservatieve karakter. 'Geen plechtiger sfeer dan daar', schreef de Volkskrant onlangs. De componisten die op het programma staan, heten bijna altijd Mozart, Beethoven, Schubert, Chopin, Liszt of Debussy. 'Dat vind ik echt jammer', zegt Hamelin. 'Het is onze plicht als artiesten om avontuurlijk te zijn. We moeten uit ons hoofd zetten dat elke compositie die we spelen een meesterwerk moet zijn. Ook van iets kleins moet je kunnen genieten.

'Bovendien is er nog zo veel moois dat erop wacht te worden ontdekt. Een voorbeeld. De symfonieën van Gustav Mahler waren ook ooit 'obscuur'. Decennia werden ze amper gespeeld, terwijl ze nu tot het dieet behoren van ieder orkest. We doen onszelf tekort als we niet blijven graven.'

Welke stukken voor zijn instrument dan eindelijk eens als meesterwerken erkend zouden moeten worden? 'Nikolaj Medtner (1880-1951) is niet voor iedereen weggelegd, maar er zijn pianisten die hem aanbidden. Zijn Tweede pianoconcert, waanzinnig, heel bevredigend. Maar ook zo'n kleine etude als Si oiseau j'étais van Adolph von Henselt. Bijna niemand kent hem nog, maar dat stukje houdt stand tussen het beste van Chopin.'

Ondertussen componeert Hamelin zelf ook. Edition Peters, een gerenommeerde uitgeverij, brengt zijn muziek (vooral voor piano) uit. 'Ik doe het alleen als ik er langere tijd vrij voor kan maken, ik kan dat niet een kwartier per dag doen. Ik ben in de eerste plaats pianist, het is me er niet om te doen de wereld ermee te veranderen. Maar als mijn werk programma's kan verrijken, vind ik dat leuk. Ik speel en schrijf niet voor mijzelf, maar voor anderen, om daarvan te genieten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden