INTERVIEW

'Als je zoals ik een fanaticus bent, kun je álles realiseren'

Jordan Wolfson (36) levert met Female Figure, een dansende, gezichtsherkennde robot, opnieuw een spektakelstuk af, maar de Amerikaanse kunstenaar is moe van al zijn succes. 'Deze vraag put me uit.'

Het werk Female Figure (2014) van Jordan Wolfson.Beeld David Zwirner Gallery

Bij binnenkomst lijkt de persvoorlichter van het Stedelijk Museum in Amsterdam er niet helemaal gerust op. De tentoonstelling van Jordan Wolfson is in opbouw: in de bovenzaal zijn mannen bezig met het installeren van televisieschermen en projectors, op de grond liggen snoeren.

Wolfson zelf is er niet. Hij komt zo, verzekert de persvoorlichter lichtelijk nerveus. De kunstenaar blijkt de expositieruimte te hebben verlaten om in zijn hotelkamer te gaan mediteren. De persvoorlichter weet niet hoe lang dat gaat duren. Wat hij wel weet is dat Jordan vandaag zijn dag niet heeft. 'Misschien is het leuk voor je verhaal dat het Stedelijk ook op vrijdagavond open is?'

Zaterdag opende het tweede deel van de solotentoonstelling van de New Yorkse kunstenaar Jordan Wolfson (36), waarin naast twaalf films ook Female Figure (2014) te zien is, een angstaanjagende, dansende robotvrouw die is uitgerust met gezichtsherkenningssoftware en de toeschouwers echt aankijkt. Om een optimale ervaring te verzekeren, mogen er maar vier mensen tegelijk naar binnen. Ze danst op Applause van Lady Gaga, Graceland van Paul Simon en Blurred Lines van Robin Thicke - waarbij ze zichzelf op de kont slaat - en af en toe zegt ze een paar zinnetjes; de stem is die van Wolfson zelf. Met name haar handen zijn ongelooflijk: elk kootje beweegt afzonderlijk.

Het is spektakelkunst, net als deel één van de solotentoonstelling, die de afgelopen maanden in het Stedelijk te zien was: Colored Sculpture. Daarin wordt een roodharig jochie aan stalen kettingen rondgesleurd en neergesmeten, zijn bewegingen aangestuurd door computers. Het werk is in 2018 in Tate Modern in Londen te zien.

Het roodharige jochie van Colored Sculpture.

Drie kwartier na de afgesproken tijd komt Wolfson terug van zijn meditatie. 'Vandaag wil ik niet gefotografeerd worden', zegt hij tegen de fotograaf van de Volkskrant. 'Ga hem eerst maar interviewen, dan zien we straks wel verder', fluistert de persvoorlichter. Wolfson neemt plaats voor een tv waarop een van zijn videowerken wordt afgespeeld, Con Leche, met marcherende Diet Coke-flesjes in de hoofdrol. 'Ik ben heel erg moe', zegt hij.

Een vraag naar het ontstaan van het idee voor zijn robotvrouw pakt niet goed uit. Ja, hij was in Disney World, waar hij in de attractie The Hall of Presidents onder de indruk was van een Obamarobot, met name van de manier waarop diens handen bewogen. 'Maar dit is al zó vaak opgeschreven, en het is zo'n (zucht), ik heb er geen beter woord voor, stom verhaal. Je zou mij heel andere dingen moeten vragen, vind ik. Ik wil niet gemeen zijn, maar het gaat me niet lukken om deze vraag op een leuke manier te beantwoorden. Dit is een vraag die me uitput.'

Er valt een stilte, Wolfson kijkt op zijn iPhone. 'Het is niet zo dat ik over een idee ben gestruikeld en het vervolgens alleen nog maar van straat hoefde op te rapen. Nee. Dit is mijn kunst, dit werk is samengesteld uit intuïtieve flitsen, het is een creatief proces. Als het alleen maar gaat over hoe ik deze techniek zag in Disney World, bagatelliseer je mijn werk. Ik wil niet dat er op die manier over gepraat wordt.'

Om de sfeer wat te verluchtigen lijkt het een goed idee om een rondje te lopen door de expositieruimte en Wolfson stemt in. In veel van zijn werken draait het om beweging - zie daar een parallel tussen de eerdere videowerken en Female Figure. 'Alles wat je hier ziet heeft uiteindelijk geleid tot Colored Sculpture en Female Figure. Maar ik ga de betekenis van mijn werk niet uitleggen.'

Volgens Wolfson was er maar één iemand die de pop achteraf sexy vond, het masker lijkt dus te werken.Beeld David Zwirner Gallery

Waarom eigenlijk niet? 'Er ís geen boodschap, geen verhaal, er is een vórm. Iedereen kijkt anders. Een jong meisje zal misschien anders naar Female Figure kijken dan een man van middelbare leeftijd. Maar het werk gaat niet over de objectificering van vrouwen en het heeft ook niets te maken met mijn eigen voorkeuren.'

We staan naast een 16mm-projector, op de muur wordt een film geprojecteerd van tien jaar geleden, gefilmd in een bos bij Berlijn. Het was een tijd waarin hij worstelde, vertelt Wolfson. 'Ik was 25 en stond ineens in alle grote kranten. Daar kon ik niet mee omgaan. Ik was een gevangene, omdat ik niet maakte wat ik wilde, maar wat ik dacht dat de kunstwereld wilde zien. Ik haatte mezelf. Ik was constant bang dat ik ontmaskerd of veroordeeld zou worden, bang dat ze zouden zeggen dat ik ijdel of arrogant was. Dat heb ik moeten loslaten. Het ironische is: vanaf het moment dat dat lukte, zes jaar geleden, ben ik geweldig succesvol en enorm invloedrijk geworden. Gewoon omdat ik vrij ben, snap je?'

De afzonderlijk bewegende vingerkootjes zijn wonderbaarlijk levensecht.Beeld David Zwirner Gallery

Wolfson leeft ineens zichtbaar op. 'Ik stond een keer in de file. Plotseling dacht ik: 'Fuck this.' Ik ben de vluchtstrook opgereden, het kon me niet schelen of ik een boete zou krijgen. Twintig seconden later begonnen andere auto's me te volgen, eerst één, toen twee, toen drie. We showed freedom. We lieten zien dat je een lijn af en toe kunt overschrijden.'

Hij pakt een stapeltje verfrommelde A4-tjes van een stoel. 'Ik zoek nog steeds naar de envelop met mijn dagelijkse onkostenvergoeding, die ik gisteren ben kwijtgeraakt, 400 euro, geloof ik - kwijt. In ieder geval, dit werk maakte ik in 2011.'

Seksuele prikkeling

In de video Animation, Masks bladert een computergeanimeerde karikatuur van een orthodoxe jood door het tijdschrift Vogue. 'Mijn familie - we zijn zelf joods - smeekte me om het niet te maken, ze waren bang voor mijn carrière. Maar ik zei: 'Ik moet vrij zijn, als kunstenaar.' Ik wilde deze etniciteit nu eens zonder schuldgevoel, vanuit een popartperspectief benaderen.' Het was zijn tante, de feministische jarenzeventigschrijver Erica Jong (Het ritsloze nummer), die hem zei dat hij zich van hen niets moest aantrekken. 'Uiteindelijk werden er misschien een of twee mensen boos, maar die waren duidelijk inflexibel.'

Dan lopen we het zaaltje binnen waar Female Figure staat. De fotograaf van de Volkskrant is bezig de robot te fotograferen. Wolfson: 'Kun je mij alsjeblieft niet fotograferen? Nee, ook niet onherkenbaar. Ik weet hoe vervelend je het vindt, maar ik heb er geen zin in. Ik heb mijn beslissing genomen en ik wil dat die beslissing wordt gerespecteerd.'

Female Figure is gemodelleerd naar het cartoonkarakter Holli Would uit de film Cool World, vertelt hij dan. Na het zien van een clipje uit deze film, waarin Holli Would een verleidelijk dansje opvoert, ontdekte Wolfson tot zijn verbazing dat hij hier opgewonden van werd. 'Dat vond ik interessant, dat mensen blijkbaar opgewonden kunnen worden van een cartoon. Dat idee, die seksuele prikkeling, wilde ik in Female Figure ontkrachten door middel van het enge masker. Er is maar één iemand die ooit tegen me heeft gezegd dat hij Female Figure een sexy werk vond.'

Beeld David Zwirner Gallery

Animatronisch

Female Figure van Jordan Wolfson is in het Stedelijk Museum nu voor de derde keer te zien, na galerie David Zwirner in New York en kunstbeurs Art Basel. Het werk werd drie keer 'gekloond', voor de verkoop, en die drie 'animatronische sculpturen' zijn inmiddels verkocht, onder meer aan Eli Broad, een steenrijke Amerikaanse kunstverzamelaar (83) met twee eigen musea. Om Female Figure te zien, moet er in het Stedelijk een tijd worden gereserveerd. Dat kan alleen in het museum zelf, dagelijks om 10.00 uur en om 13.00 uur, voor diezelfde dag.

Om zijn robotvrouw te kunnen maken vergoedde zijn galerie, David Zwirner in New York, een half miljoen dollar aan productiekosten. Wolfson verhuisde naar Los Angeles, waar hij de hulp inriep van Spectral Motion, een van Hollywoods specialeffectsstudio's. Female Figure staat voor een spiegel en achter die spiegel huist een machinekamer met vier computers en minstens één technicus. Het haar moet elke anderhalf uur worden geborsteld om te voorkomen dat het niet in het mechaniek verstrikt raakt.

Over de productie van Female Figure, die vanwege die techniek toch niet makkelijk zal zijn geweest, wil Wolfson alleen kwijt dat het 'totaal niet moeilijk' was. 'Ik ben blij met de financiële steun die ik voor mijn werk krijg, maar dat is een compleet ander type gesprek, waar ik geen zin in heb. De kosten betekenen niets voor mij. Als je obsessief gedreven bent, een fanaticus, zoals ik, kun je álles realiseren. Ik ben niet lui of bevoorrecht. Het is niet zo dat ik, zoals sommigen suggereren, in een luie stoel limonade zit te drinken terwijl andere mensen mijn werk produceren.'

Beeld David Zwirner Gallery

Of hij met zijn spectaculaire, bewegende sculpturen het museumbezoek, meestal toch een wat verstilde ervaring, op zijn kop wil zetten? 'Totaal niet. Ik wilde deze dingen maken omdat ik ze zélf wilde zien.'

Fluisterend: 'Hoe heette je ook alweer? Sorry. Normaal ben ik echt een schatje. Ik heb niet geslapen omdat ik ruzie had met m'n vriendinnetje. Ik hoop dat je geen hekel aan me hebt. Die fotograaf, dat maakt me niet uit, het is onbelangrijk. Ik kan mijn leven niet meer laten draaien om andermans geluk.'

De tuchtiging van een kleurig mannetje in het Stedelijk
Het lawaai is luider dan verwacht, de muziek indringender, het effect ruiger. En o ja, het is een kunstwerk waar je je kinderen niet snel mee naartoe zal nemen. Lees hier meer over het eerste deel van de tentoonstelling van Jordan Wolfsons werk.

Robots doen het goed in Hollywood
De Volkskrant sprak de maker van onder meer Female Figure in dit stuk over robotfilms. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden