'Als je zo lang langs de rand van het ravijn loopt, verlies je je hoogtevrees'

Neem nou Être et avoir, over die leraar op het Franse platteland. Zo'n film belandt niet zomaar in de Nederlandse bioscopen. Een eigenzinnige distributeur moet er heil in zien. Het jubilerende Contact Film dus.

De harde kern van Contact Film. Van links naar rechts: Gerard Huisman, Flavieke de Coninck en Nick Muijs.Beeld Io Cooman

Eerst opwinding, dan gewetensstrijd. Zo gaat het vaak als Gerard Huisman (64), de man achter Nederlands eigenzinnigste filmdistributeur, Contact Film, een film wil aankopen. Neem vorig jaar, toen hij op het filmfestival van Venetië Desde allá zag. Het thriller-achtige drama, rond een man die aanpapt met een agressieve straatjongen, greep hem direct: knappe spanningsopbouw, fantastisch acteerwerk en een uitgekiende cameravoering, die zich volledig concentreert op de hoofdpersonages en de buitenwereld vaak letterlijk onscherp houdt. Precies het soort cinema waarvan Huisman houdt. Hij wist zeker dat hij Desde allá in Nederland wilde uitbrengen, al voor de film de Gouden Leeuw won en een stuk duurder werd.

Vervolgens kwamen de twijfels. 'Dan denk ik: shit, heb ik me weer laten meeslepen, had ik niet een lager bod moeten doen? Ja maar hallo, schiet er vervolgens door mijn hoofd, het is toch echt heel erg goed gedaan. Vind je het niet belangrijk dat zo'n film ook in Nederland te zien is? Ja, Huisman, natuurlijk. Maar hoe ga je genoeg publiek trekken om uit de kosten te komen?'

Vertrouwde dilemma's voor Huisman, die dit jaar met Contact Film zijn 25-jarig jubileum viert. Als filmdistributeur heeft hij een belangrijke publieke taak ('We proberen filmkunst uit te dragen en hopen ook anderen daarmee een plezier te doen'), maar probeert hij tegelijkertijd zijn eigen smaak en gevoel te volgen. Bij de ruim tweehonderd titels die hij tot dusver uitbracht, liet hij zich niet afremmen door potentieel slechte bezoekcijfers, hoe obscuur of ontoegankelijk een film ook mocht zijn. Een typische Contact-film durft rigide keuzes te maken: eindeloos lange takes, bijvoorbeeld, minimalistisch acteerwerk of een plot die veel (zo niet alles) aan de interpretatie van de toeschouwer overlaat.

The High Sun (Dalibor Matanic, 2015)Beeld RV

Huismans honger naar avontuurlijke films bracht hem als eerste op het spoor van filmmakers als de Belgische gebroeders Dardenne, de Rus Andrej Zvjagintsev, de Mexicaan Carlos Reygadas en de Turk Nuri Bilge Ceylan, destijds onbekende regisseurs die nu tot de top van de wereldcinema behoren. En behalve Huisman zou waarschijnlijk niemand zich hebben gewaagd aan een drie uur durend Russisch SF-epos in zwart-wit (Aleksei Germans Hard to Be a God) of een klassieker uit de Tsjechische nouvelle vague (Madeliefjes), om enkele recente Contacttitels te noemen. Niet alles wat Huisman uitbrengt is briljant, maar wie zich in de bioscoopstoel graag laat uitdagen, kan niet om Contact Film heen.

Geen wonder dat het altijd sappelen is geweest. 'We lopen continu langs de rand van het ravijn', vat Huisman de geschiedenis van Contact Film samen, in het monumentale, met filmkopieën, dvd's en posters volgestouwde Arnhemse schoolgebouw dat al snel de thuisbasis werd. Huisman, die een kunstenaarsopleiding volgde maar in zijn abstracte schilderijen geen toekomst zag, debuteerde in 1991 als distributeur. Zijn eerste films waren Winckelmans Reisen (tragikomedie over een shampoovertegenwoordiger) en Paris is Burning (een inmiddels klassieke docu over de LGBT-subcultuur in Harlem). Aanvankelijk deed hij alles alleen, daarna met zijn toenmalige echtgenote Lenneke de Coninck: hij de aankopen, zij de publiciteit. Samen vochten ze voor het voortbestaan van Contact Film. Werd het bedrijf niet bedreigd door het wegvallen van subsidies, dan wel door de opkomst van dvd en video on demand of de in Huismans ogen te veel op bezoekcijfers gerichte filmtheaters. Hartstochtelijke jeremiades kan hij erover afsteken.

Lees verder onder de foto.

La promesse (Jean-Pierre en Luc Dardenne, 1996).Beeld RV
The Return (Andrej Zvjagintsev, 2003)Beeld RV

Maar vraag naar zijn filmliefde en zijn humeur klaart meteen op. 'Ik hou ontzettend van films die louter via de beelden hun verhaal vertellen. Cineasten die dat voor elkaar krijgen, zoals de eigenzinnige Fransman Bruno Dumont, steun ik graag van begin af aan. Bruno koppelt een fascinatie voor de grens tussen mystiek en werkelijkheid aan een uitgebeende, krachtige stijl. Dat bevalt me zeer. Je moet zulke cinema alleen wel op het grote doek zien. Een lang aangehouden shot of precieze mise-en-scène verliest anders zijn effect.'

Als filmdistributeur is Huisman de schakel tussen de sales agent (degene die een film namens de productiemaatschappij verkoopt) en het filmtheater. Dat neemt niet weg dat hij met de filmmakers zelf een persoonlijke band kan opbouwen. Met Bruno Dumont raakte hij vanaf diens debuut La vie de Jésus (1997) bevriend en die vriendschap blijft, ook nu de wereldwijd gelauwerde Fransman financieel buiten zijn bereik ligt. Hoewel: Dumonts laatste film, Ma Loute, een bizarre klucht met een schmierende Juliette Binoche, trok hier zo weinig bezoekers dat Jeannette, de volgende Dumont, misschien weer goedkoper wordt. 'Die nieuwe film is een musical over Jeanne d'Arc, gezongen, gecomponeerd en geacteerd door scholieren. Voor zo'n idee loop ik helemaal warm. Vanwege onze verstandhouding en omdat hij weet hoezeer wij ons inzetten voor zijn films, wil Bruno dat ik deze weer doe. Graag, maar dan niet voor de 100.000 euro die ze voor Ma Loute vroegen. Gelukkig wordt Jeannette door een andere sales agent vertegenwoordigd en ligt qua prijs alles open.'

De moeilijkste periode voor Huisman en Contact Film begon in 2008, toen zijn vrouw Lenneke hoorde dat ze ongeneeslijk ziek was. 'Ze had nog acht maanden te leven en die tijd wilde ik volledig aan haar en haar verzorging besteden', aldus Huisman. 'De films die nog uitgebracht moesten worden, liet ik over aan een bevriende distributeur. Ik had er de energie niet voor.'

Na Lenneke's dood, in 2009, overwoog Huisman definitief te stoppen. Maar dan moest eerst het kantoor worden opgeruimd: de faxen rolden uit de machine, de post stapelde zich op. Huisman dwong zichzelf orde op zaken te stellen, en zo kreeg hij de smaak toch weer te pakken. 'Ik beantwoordde een mail, nam een telefoontje aan en dacht: een paar films doen, waarom ook niet. Maar dan niet in mijn eentje.'

Soy Cuba (Mikhail Kalatozov, 1964).Beeld RV

Dus kwam Lenneke's zus Flavieke de Coninck (54) aan boord, als voormalig programmeur van het Utrechtse filmtheater 't Hoogt vertrouwd met het wereldje. En Nick Muijs (50), die tot dat moment in het Amsterdamse filmtheater Rialto werkte als programmeur en operateur. Inmiddels vormen de drie een hecht team zonder noemenswaardige hiërarchie of taakverdeling. Terwijl Huisman nog steeds geldt als het gezicht van Contact Film, had hij het zonder De Coninck en Muijs niet gered. 'Zij geven me weer lol in mijn werk. Ik sta er daardoor relaxter in.'

Inhoudelijk laat Huisman de teugels soms ook vieren. Iedere week verschijnen in Nederland zeven tot elf films; een Contacttitel raakt dan gemakkelijk in de verdrukking. 'Ons grootste commerciële succes, Nicolas Philiberts schooldocumentaire Être et avoir (2002), draaide in Rialto twee jaar aan één stuk. Iets wat nu, met het overstelpende bioscoopaanbod, echt onmogelijk is. Daarom kiezen we af en toe een film die misschien niet helemaal binnen ons plaatje past, maar wel veel bezoekers trekt. Zo hadden we Compostella, een documentaire over de pelgrims van het Jacobspad. Een goed gemaakte en niet te dure doelgroepenfilm, zoals we dat noemen, waar veel belangstelling voor is. Vergeet niet dat we een toko moeten runnen.'

Die toko laat Huisman steeds makkelijker over aan De Coninck en Muijs. Regelmatig reist hij af naar zijn huidige echtgenote in Parijs. 'Het is mijn tweede thuis geworden, met veel nieuwe vrienden. Heerlijk om bij mijn vrouw achter op de motor te zitten en ik bezoek ook zo veel mogelijk tentoonstellingen.' Soms krijgt hij weer zin om te gaan schilderen, maar rentenieren ziet hij niet zitten. 'In Cannes vertelde Dumont me dat hij een voor zijn doen commerciële film als Ma Loute puur maakte om in zijn oude dag te voorzien. Zo gaat dat met kunstenaars: niemand heeft een fatsoenlijke pensioenregeling. Ik ook niet. Ik blijf gewoon doorwerken.'

Er valt genoeg te doen. Zo denkt Huisman dat hij schrijver Michel Houellebecq en rockster Iggy Pop naar Nederland kan halen, in verband met hun optredens in de nog uit te brengen documentaire To Stay Alive - A Method van Erik Lieshout. Huisman en zijn collega's zijn ook druk bezig met de release van de bijna drie uur lange fantasy-horror The Wailing, over lugubere moordtoestanden in een Zuid-Koreaans dorpje. Huisman: 'Een waanzinnige film en in Zuid-Korea een enorm kassucces. De filmtheaters en de critici zullen vast niet snappen waarom nou net ik deze uitbreng.'

Once Upon A Time in AnatoliaBeeld RV

Het kan hem weinig schelen. 'Als je zo lang langs de rand van het ravijn loopt, verlies je je hoogtevrees.'

Desde allá draait vanaf vandaag in de filmtheaters.

Divadrol

Aan zijn vijfentwintig jaar als filmdistributeur heeft Gerard Huisman mooie anekdotes overgehouden. Zoals toen hij in 1993 een Pier Paolo Pasolini-retrospectief organiseerde en Pasolini's muze Laura Betti (1927-2004) uitnodigde. Huisman meende Betti een plezier te doen door haar onder te brengen in een keurig hotel aan het Amsterdamse Vondelpark, maar tot haar ongenoegen was het daar niet mogelijk midden in de nacht haar jurk te laten strijken of een hamburger te bestellen. Nadat de in haar diva-schap gekrenkte Betti de volgende ochtend had uitgecheckt, vond het personeel in het midden van de kamer haar afrekening: een vers gedraaide drol. Huisman: 'Ze was ontzettend lastig, maar ik mocht haar wel.'

Beeld x

1 Soy Cuba (Mikhail Kalatozov, 1964) Gerard Huisman was de eerste die deze in het Westen lange tijd onbekende film naar Nederland haalde. De communistische propaganda is soms lastig te verteren; weergaloos zijn de woest virtuoze camerabewegingen waarin Kalatozov zijn ode aan Cuba en Castro's revolutie giet.

2 La promesse (Jean-Pierre en Luc Dardenne, 1996) Ontzagwekkend drama over de zoon van een man die een hostel voor illegale immigranten runt. Wanneer een van de illegalen verongelukt, komt de jongen in gewetensnood. Meesterlijke doorbraak van de gebroeders Dardenne.

3 The Return (Andrej Zvjagintsev, 2003) Tarkovski-achtige roadmovie-thriller over een vader die zijn tienerzoons, na jaren afwezigheid, meeneemt naar een afgelegen eiland. De film werd op aanraden van Huisman naar het Filmfestival van Venetië gestuurd, waar hij de Gouden Leeuw won. Sindsdien is Zvjagintsevs roem snel gestegen.

4 Once Upon A Time in Anatolia (Nuri Bilge Ceylan, 2011) Magistrale filosofische thriller rond de speurtocht naar een lijk. Ceylan geldt als de belangrijkste Turkse regisseur van dit moment, en Contact Film volgde hem sinds zijn debuut Kasaba (1997). Nadat Once Upon... in Cannes met de Grand Prix was bekroond, werd Ceylan te duur voor Contact Film.

5 The High Sun (Dalibor Matanic, 2015) Een van Huismans favorieten onder zijn recente aankopen. Drie ingenieus met elkaar verweven liefdesverhalen tegen de achtergrond van de Balkanoorlogen; de drie paartjes worden steeds door dezelfde acteurs gespeeld.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden