'Als je iets mooi vindt, gaat het vaak snel vervelen'

Voor het eerst sinds de jaren tachtig heeft architect Rem Koolhaas een bouwproject in Frankrijk afgerond: de nieuwe bibliotheek in Caen is spectaculair.

De Alexis de Tocqueville bibliotheek in Caen. Beeld Delfino Sisto Legnani

Het is starchitecture ten voeten uit. Vlak voor de officiële opening komt Rem Koolhaas binnen, ingevlogen vanuit Monaco. Een lange man, gekleed in het zwart, met de scherpe trekken van een Romeinse keizer. Hij is precies op tijd om de Franse minister van Cultuur, Audrey Azoulay, door zijn nieuwste schepping te leiden: de bibliotheek Alexis de Tocqueville in het Normandische Caen.

'Een van de mooiste bibliotheken van Frankrijk', oordeelt Azoulay. Toch geeft de sobere façade de schoonheid van het gebouw niet meteen prijs. Pas als je de roltrap naar de eerste verdieping neemt, opent zich een spectaculaire, kruisvormige ruimte, omgeven door 6 meter hoge glazen gevels, als een belvedère dat een uitzicht van bijna 360 graden over de stad biedt.

De etage wordt geschraagd door pilaren op de begane grond en is opgehangen aan balken op de tweede verdieping. De gevel van glas is licht gebogen: rechte ruiten van deze omvang zouden bezwijken onder de kracht van de wind. 'Ik ben opgetogen over deze constructie, die zo open is, die vensters, die uitzonderlijke grote ruimten waarvan je niet begrijpt hoe zij overeind blijven staan, omdat je geen enkele pilaar ziet', zei de minister Azoulay, die de bibliotheek vorige week opende.

Het karakter van het gebouw wordt bepaald door het contrast tussen de massieve buitenkant en de bijna zwevende binnenkant. 'Ik ben al heel lang gefascineerd door de leegte, door de afwezigheid van een gebouw', zegt Rem Koolhaas. 'De sobere façade is een strategische keuze. We moesten met een beperkt budget werken, iets waar ik overigens niet over klaag.'

Frankrijk is een dankbaar land voor architecten, zegt Dirk Peters van het Rotterdamse bureau Barcode Architects, dat de bibliotheek, die 63 miljoen euro kostte, neerzette in samenwerking met Koolhaas' Office for Metropolitan Architecture (OMA).

Caen is de stad van Willem de Veroveraar, de Normandische hertog die in de 11de eeuw koning van Engeland werd. Na D-Day, in 1944, werd een groot deel van Caen verwoest. Caen is een wederopbouwstad, zegt Koolhaas, net als Rotterdam.

Zicht op de bibliotheek in Caen. Ontworpen door Rem Koolhaas. Beeld Delfino Sisto Legnani

Intellectueel centrum

Tegenwoordig wil de stad een intellectueel centrum voor de regio zijn, met haar universiteit en haar université populaire van de bekende filosoof Michel Onfray. Daar past een prestigieuze bibliotheek bij, gebouwd door een prestigieuze architect als Rem Koolhaas.

In 2004 bouwde hij nog een bibliotheek in Seattle. In die tijd leek het boek te verdwijnen in het digitale geweld van de nieuwe eeuw. 'Maar de laatste twintig jaar heeft het boek een renaissance doorgemaakt. In het digitale domein zie je een crisis van geloofwaardigheid, met het nepnieuws. Het boek heeft nog altijd veel gezag', zegt Rem Koolhaas.

De bibliotheek in Caen is echt een boekenhuis geworden, met meer dan een miljoen exemplaren. Negentig procent daarvan bevindt zich onder de grond. 'Anders krijg je zo'n V&D van zeven verdiepingen', zegt architect Dirk Peters van Barcode. De open ruimte op de eerste etage is als een soort huiskamer voor Caen bedacht, met een eiken vloer die je thuis ook zou kunnen neerleggen. Er is een nisje met een lover's bench, een tribune waar je strips kunt lezen, een mezzanine waar je rustig kunt werken, een kleine leeszaal met uitzicht over de stad. 'Zo zal iedereen zijn favoriete plekje hebben', zegt architect Chris van Duin, partner van OMA.

'Francofiel'

Rem Koolhaas is blij dat hij weer in Frankrijk heeft gebouwd, voor de eerste keer sinds een woningbouwproject in Bordeaux in 1988. Binnenkort volgen de Fondation Lafayette in Parijs, een tentoonstellingspark in Toulouse, de grande école Supelec in Parijs-Saclay en een brug in Bordeaux. 'Ik ben diep francofiel en sterk beïnvloed door de Franse cultuur', zegt Koolhaas. Maar lange tijd was de liefde niet wederzijds. Misschien heeft hij last gehad van het stationsgebied in Lille, waar hij in 1994 bouwde. 'Dat was intellectueel, sober, moeilijk om van te houden', zegt hij.

Houdt hij van de bibliotheek Alexis de Tocqueville, vraagt een Franse journalist. Koolhaas: 'Houden van, dat vind ik een moeilijke vraag in de architectuur. Ik wil gebouwen maken waarbij de gebruikers zich betrokken voelen. Als je iets mooi vindt, gaat het vaak snel vervelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden