Als het maar geen ratjetoe wordt

Het nieuwe Muziekpaleis op het Vredenburg wordt, als het aan de gemeente Utrecht ligt, 'een monument voor de stad op het gebied van cultuur'....

Niets staat vast, alles ligt open, maar Herman Hertzberger gaat het ontwerp maken voor het Vredenburg-nieuwe stijl, pardon Muziekpaleis. Dat is zeker.

Herman Hertzberger: 'Dat hoor ik nu van u, zo definitief. Tot nu toe is er alleen over gesproken in termen van: het is de bedoeling dat, en we zouden het goed vinden als. Maar als dat zo is, dan zeg ik: ”Nou leuk, we zijn er klaar voor.” '

Onlangs heeft hij de haalbaarheidsstudie voor het Muziekpaleis, die hij in opdracht van het Projectbureau Ontwikkeling Stationsgebied (POS) uitvoerde, voltooid. Hertzberger: 'Eens kijken, eind mei werd ik daarvoor benaderd, en half oktober heb ik mijn rapport ingeleverd. Sindsdien is het bij de gemeente in studie.'

'Nét, vorige week', zegt Albert Hutschemaekers, directeur van het POS, 'hebben wij de bevindingen van Hertzberger gekregen.'

Hertzberger: 'O. . . , daar zal hij wel zijn reden voor hebben, om de zaak op hold te zetten. Maar het is niet aan mij om die te noemen.'

Hutschemaekers: 'Voor Vredenburg sec zijn we tot Herman Hertzberger veroordeeld. En dat klinkt negatiever dan ik het bedoel, want Hertzberger is een onvoorstelbaar goed architect. Maar we hebben hier te maken met een gebouw van internationale status, van een nog levende architect. En dan schrijven de regels van het auteursrecht voor dat je die architect raadpleegt. Dat zou kunnen in een zachte vorm, van overleg. Maar dit gaat wel wat verder.'

Vanaf het moment dat de Utrechtse gemeenteraad zich voor handhaving van de grote zaal van Vredenburg uitsprak, is er met Hertzberger contact geweest. 'We hebben heel open met hem gecommuniceerd. We hebben hem gevraagd: welke rol zie je voor jezelf?'

Hertzberger ziet zichzelf, als je hem er dan toch naar vraagt, bij voorkeur als 'superverantwoordelijke'. 'Ik denk dat ik de aangewezen persoon ben om aan dat bestaande gebouw te gaan werken. En ik zou het heel leuk vinden om een toevoeging te maken.' Samen met bureaugenoot Patrick Fransen, die in het ideale geval als projectarchitect aantreedt. 'Waarbij ik bovendien niet uitsluit dat er ook nog andere architecten bij betrokken worden.'

Om het hardst roepen de architect en zijn opdrachtgever dat het geen ontwerp is wat er nu er ligt, maar een haalbaarheidsonderzoek. Kán het wel op die plek (Vredenburg) en voor dat bedrag (80 miljoen), zo'n ingewikkeld programma van eisen? Dat was de vraag.

En het antwoord luidt: 'Het kán binnen de bestaande financiële en stedenbouwkundige kaders', aldus Hutschemaekers.

Het wordt 'een monument voor de stad op het gebied van cultuur', de 'katalysator voor de revitalisering van het gebied eromheen', volgens het Masterplan Stationsgebied Utrecht (juni 2003), en Hertzberger gaat het maken. Hoe dan ook, een beetje, een beetje veel, of helemaal.

Een transparant, uitnodigend gebouw moet het worden. In Masterplan-termen, met een kritische ondertoon die niet eens omfloerst naar het huidige Muziekcentrum verwijst: 'Het moet zich duidelijk presenteren naar alle zijden. Doordat de publieksfuncties (zoals het grand café en de foyers) naar buiten zijn gericht, wordt de levendigheid binnen het gebouw zichtbaar voor de buitenwereld.' Je moet, met andere woorden, wél zonder problemen de entree weten te vinden.

Zoals het Crystal Palace in Londen, dat is opgetrokken uit glas en staal, moet het een paleis worden. Een 'paleis voor de muzische kunsten', aldus Hertzberger. En als je hem vraagt hoe dat eruitziet, zegt hij: 'Een groot ding. Een grote stolp met een aantal zalen erin, gestapeld zeg maar', dat is het concept. Maar, nogmaals: een ontwerpschets is er niet.

Eerst moet de gemeenteraad zich uitspreken over het Masterplan voor de ontwikkeling van het stationsgebied, waarvan Vredenburg maar een klein onderdeel is. Dat gebeurt op 11 december. Komt het erdoor, dan wordt de gebruikelijke ambtelijke molen in gang gezet. Maar niet eerder dan 'tegen de zomer' van 2004 verwacht Hutschemakers de 'eerste uitwerkingsbeelden' van het gebied, dat het Muziekcentrum behelst, plus de Catharijnesingel, het Vredenburgplein en de 'aanpalende winkelontwikkelingen'. Pas in de loop van 2006 kan de bouw van het Muziekpaleis van start gaan, schat hij in.

De studie van Hertzberger omvat naast 20 duizend vierkante meter aan winkeloppervlak nog eens 20 duizend vierkante meter aan 'muziekachtige activiteiten' (Hutschemakers). Waarvan het nadrukkelijk de bedoeling is dat de vijf zalen (voor symfonische muziek, kamermuziek, pop, jazz en crossover) hun eigen gezicht tonen. Vanzelfsprekend door een uitgelezen sfeer en aanpak in de zaal. Maar Hertzberger ('Als het maar geen ratjetoe wordt') zou dat ook best aan de buitenkant 'gematerialiseerd en uitgewerkt' willen zien. Dat zou kunnen door aan zijn signatuur andere handschriften toe te voegen. Van vakgenoot Jo Coenen bijvoorbeeld, die heel bescheiden laat weten dat hij 'in de wachtkamer zit'. Een paar jaar geleden heeft hij een haalbaarheidsstudie uitgevoerd voor poppodium Tivoli náást Vredenburg. Coenen: 'Met Hertzberger heb ik daarover contact gehad. Nu houdt hij mij op de hoogte.

'Indien men naar mij toekomt, zal ik het werk doen waarvoor ik ben gevraagd. Maar het ligt aan de opdrachtgever. En dat is inmiddels niet meer alleen Tivoli, dat zijn meerdere partijen.'

Margriet van Kraats (Tivoli): 'Niks is nog zeker.'

Marcel Kranendonk (SJU Jazzpodium): 'Wat ons betreft is Hertzberger niet de enige architect.'

Mathieu Heinrichs (Vredenburg): 'Ik hoor veel verhalen over crossover, maar ik kan niet voorspellen dat dat de toverformule is.'

Persoonlijk ziet Hertzberger een samenwerking met zijn vriend Jo Coenen wel zitten. 'Maar ik wil ook graag aan jongere architecten denken.' Vorige week was hij in Utrecht bij de uitreiking van de Rietveldprijs aan NL Architects voor hun 'Basketbar' op De Uithof. Een 'fantastisch ding'.

Dus NL Architects als mogelijke partner in het Muziekpaleis? 'Waarom niet?'

Kamiel Klaasse van NL Architects is over het huidige Vredenburg niet erg te spreken: 'Een antiglamourgebouw.' Over het Muziekpaleis heeft hij al wel zijn gedachten laten gaan. Het moet 'grootser en meeslepender'. Dat van die verschillende sferen, die best mogen 'botsen', vindt hij een goed idee. 'Dat heeft wel iets stedelijks.' Als ingang ziet hij bijvoorbeeld 'een soort stationshal' voor zich 'vanwaar iedereen naar de verschillende perrons vertrekt'. En een student van Klaasse had – in gedachten – al een garderobe ontworpen. 'Eentje die je omhoog kunt takelen. Zodat er bij een rockconcert allemaal leren jasjes aan de muur komen te hangen, en bij een klassiek concert colberts. Dat geeft een instant-sfeer.'

Maar er zijn nog complexere problemen op te lossen. Hoe het 'expeditieverkeer' vanaf de straat – overdekt – naar de verschillende podia te dirigeren bijvoorbeeld. Dat zou om verschillende redenen liefst ondergronds moeten, maar het stikt er van de archeologische schatten, die liefst onaangetast moeten blijven.'

Albert Hutschemaekers: 'Het is simpel, elke oplossing gaat ten koste van iets anders. Want doe je het boven de grond, dan tast je de kwaliteit van de openbare ruimte aan. Maar die beslissing valt pas in de ontwerpfase, en zover zijn we nog lang niet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden