‘Als God de film besturen’

Giuseppe Tornatore..

ROME Een andere weg ingeslagen? Giuseppe Tornatore kijkt naar buiten. Zijn ogen volgen een auto op de Romeinse Via Veneto, en daarna maakt hij een verontschuldigend gebaar. Zo van: Sorry, maar ik ervaar dat echt niet zo. Dan, resoluut: ‘Er is geen moment geweest dat ik dacht: nu ga ik het eens anders aanpakken. Zo denk en werk ik ook niet. Dan zou ik mezelf verliezen.’

De Italiaanse regisseur Tornatore draagt een zware last met zich mee. Hij zal zijn leven lang herinnerd worden als de maker van Nuevo Cinema Paradiso, de weemoedige film over de vriendschap tussen een oude operateur en een jongetje, waarmee hij in 1990 een Oscar won. In de films die volgden zat altijd een echo van die moderne klassieker. Altijd was er de nostalgie, en altijd ook ging zijn werk direct of indirect over het zoeken naar een alternatieve familie.

Met La sconosciuta, vanaf vandaag in de bioscopen, lijkt Tornatore met dat verleden te breken. In plaats van een smachtende terugblik biedt dit drama de bittere werkelijkheid van dit moment. La sconosciuta gaat over de Oekraïense Irena. Zij probeert in Italië een nieuw leven op te bouwen. Of beter: ze doet er alles aan met haar geschiedenis in het reine te komen.

‘Er zit in La sconosciuta wel een grimmigheid die mensen misschien niet in mijn films verwachten. Dat zegt niets over mij of over mijn werkwijze, maar over het verhaal dat ik wilde vertellen. Wanneer dat weinig romantiek kent, zal mijn film ook weinig romantiek kennen.’

Tornatore speelde al jaren met het idee een film te maken over de economische vluchtelingen die Italië binnenkomen. Dat idee werd rijper toen hij een krantenbericht las over een moeder die in Italië een geadopteerd kind kwam opeisen dat zij onder dwang in haar eigen land had afgestaan. ‘Ik heb die informatie gebruikt om mijn hoofdpersoon een verleden te geven. Haar wanhoop kreeg plotseling een fundament. Haar egoïsme werd met die geschiedenis acceptabel. Sterker: veel mensen sympathiseren met Irena, terwijl ze in mijn film vreselijke dingen uithaalt.’

In La sconosciuta komen twee visuele stijlen op een wonderlijke wijze samen. De handelingen in Italië ogen uitbundig – wanneer er op een gegeven moment iemand van een trap valt, stroomt het bloed als in een ouderwetse opera-enscenering. Daar staan uitgebeende flashbacks tegenover, die beetje bij beetje onthullen dat Irena in de Oekraïne jarenlang als seksslaaf is verkracht en gevangen gehouden.

‘Het was moeilijk die twee werelden in elkaar te schuiven’, erkent Tornatore. ‘Tegelijk gaat het hier over wat film voor mij is. De bioscoop is de enige plek waar de bovenwereld, de onderwereld, de werkelijkheid en het onderbewustzijn zomaar naast elkaar gezet kunnen worden. Als je Irena in mijn film door de stad ziet lopen, zie je niet slechts een vrouw. Je ziet een vrouw met een gecompliceerd, verschrikkelijk verleden. Die demonische herinneringen bepalen elke handeling. Elke dialoog krijgt een lading. Elk onverwacht gebaar heeft iets dreigends.’

Het best is La sconosciuta in het eerste uur. Irena gaat als een voorbeeldig kindermeisje bij een welvarend echtpaar aan de slag. Na verloop van tijd neemt zij beslissingen die de nodige vragen oproepen. Is zij wel de hardwerkende vrouw die zij lijkt te zijn? Waarom houdt ze haar kamer voor de buitenwacht verborgen? Vanwaar die wantrouwende blik? En waarom richt ze zich zo fanatiek op het meisje Tea?

‘Tijdens het schrijven waren dat de plezierigste passages. Een kat-en-muis-spel. Een regisseur is a priori een manipulator. Iemand die niet alleen de ontwikkelingen in de film als een God bestuurt, maar ook met de gevoelens van zijn publiek speelt. In dat eerste uur kon ik me op dat vlak helemaal uitleven. Af en toe laat ik een glimp van de waarheid zien. Om daarna razendsnel die waarheid te verdoezelen.’

De uiteindelijke conclusie van de vertelling over de immigrante uit de voormalige Sovjet-Unie is niet zomaar te trekken. Aan de ene kant oogt de film als een oproep om meer begrip voor de gelukszoekers uit het Oosten, en tegelijk demonstreert La sconosciuta dat de kloof tussen Europa en in dit geval Oekraïne te groot is om zomaar overheen te stappen.

Tornatore: ‘Ik heb de film nooit zo bedoeld. Ik bedrijf geen politiek en ben er niet op uit mijn mening te ventileren. Dit is een verhaal over de wereld van dit moment. Over de complexe veranderingen die gaande zijn. Voor mij was het al een geluk dat ik die vaak onzichtbare wereld vast kon zetten. Mensen die de film hebben gezien, zullen een krantenbericht over vrouwenhandel nooit meer achteloos kunnen lezen.’ Met beleefde glimlach: ‘Althans. Dat is wat ik vurig hoop.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden