Als de doden niet herrijzen

Woorden die platbranden van Berlijn tot Havana

Bergen Ineke

Als een auteur verhalen wil schrijven over 'de grootste misdaad van allemaal, een veel interessanter onderwerp dan, pakweg, de zaken van een politie-inspecteur in Oxford', kan hij Berlijn in de jaren dertig, veertig van de vorige eeuw als standplaats kiezen. Philip Kerr zou voor Berlijn willen doen wat Raymond Chandler voor Los Angeles deed. Met bladzijden die ontvlammen, woorden die platbranden, met een cynische held die tussen overleven en doden oneliners weggeeft.


Bernie Gunther, ex-politieman, in 1934 detective in het beroemde Adlon hotel, lest zijn ongelooflijke dorst, nadat hij een politieman heeft neergeslagen, in een bar die vol zit met politiemensen. De kadaverkop met de bronskleurige politiepenning had om zijn identiteitsbewijs gevraagd en zou hem zeker gearresteerd hebben. Weer met minachting behandeld, in deze nazistaat. Ontslagen als rechercheur bij de Kripo, voelt zich een paria vanwege zijn trouw aan de Weimarrepubliek, die veel fouten kende, maar tenminste democratisch was. Berlijn, zijn geboortestad, is van de liberaalste stad in de wereld een militaire paradeplaats geworden.


Als de doden niet herrijzen (If the Dead Rise Not) is de zesde thriller rond Bernie Gunther. Na de briljante Berlijn Trilogie, die zich afspeelt in de jaren voor en na WO II, volgde een vierde boek - na enige andere literaire uitstapjes - pas vijftien jaar later, in 2006. In De een van de ander (The One From the Other) en Een stille vlam (A Quiet Flame, 2008) beweegt Gunther zich van 1937 tot 1950 in Berlijn, Jaffa, Caïro, Dachau en München, en vertrekt hij in 1950, met vele ex-nazi's, naar Argentinië. Het nieuwste boek begint in 1934 in Berlijn, de opmaat voor de Olympische Spelen van 1936, en eindigt in Cuba, Havana, waar Batista nog in het zadel lijkt te zitten en Fidel Castro in de gevangenis werd geworpen.


Door de tijd heen wordt zijn verleden dat Gunther blijft achtervolgen steeds duidelijker. Als politieman ingedeeld bij de SS, 'twee jaar te gast bij de Russen in een van hun rusthuizen voor uitgeputte Duitse krijgsgevangenen', meestal gedwongen voor geheime diensten van diverse landen gewerkt, steeds weer betrokken bij criminele en immorele activiteiten, en ander ongeluk. 'Dat is het rare met dingen die slechter gaan. Net als je denkt dat het niet erger kan, gaat het nog slechter. Dat zei die vent van de Joodse afdeling van de Gestapo tenminste.' Een joodse grootmoeder maakt hem van gemengd bloed, gekruist ras. Er zullen documenten vervalst moeten worden.


Neem het Polizei Praesidium op de Alexanderplatz, kortweg 'het Alex' genoemd, nu geleid door een stel boeven en moordenaars. Kerr beschrijft het als een scène uit een schilderij van Hieronymus Bosch. Zijn protagonist: 'Berlin Alexanderplatz. Ik had Alfred Döblin een of twee dingen kunnen vertellen.'


Een schildering van het Berlijn van 1934. Het misdadige, nazistische gekonkel om de Spelen binnen te halen, een zakenman die in het hotel een natuurlijke dood lijkt te zijn gestorven, een 'zakenman' die moordend en omkopend zijn weg slaat, een dode bokser die Jood blijkt te zijn, einde zaak. Maar niet voor Bernie Gunther, die verliefd wordt op een Amerikaans-Joodse journaliste, die vindt dat de Olympische Spelen niet in Berlijn thuishoren.


Kerr verplaatst hem naar Havana, in 1954, waar hij als Carlos Hausner, Argentijn van Duitse afkomst, op dezelfde personen stuit, in een andere omlijsting. Ze zijn doorgegaan met hun leven, worden gebruikt door een ander regime, of misbruiken de omstandigheden zelf. Bekende, bestaande Amerikaanse maffia-namen, en ook Ernest Hemingway, worden ingeschilderd. Een moordenaar blijft een moordenaar, ook al moordt hij om goede redenen. Sommigen sterven in één dag. Anderen doen er langer over. Maar als de doden niet herrijzen, wat gebeurt er dan met de geest van een mens?



Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden