Review

Als bezoeker raak je overtuigd van Bonajo's visie

Melanie Bonajo's ster is rijzende met een visueel knetterend oeuvre, maar met een bezorgde boodschap. Bonajo oordeelt niet, maar kijkt, neemt deel en vraagt, met bijzondere beelden als resultaat.

Langzaam blijkt wat dat 'door een deur gaan en nooit meer terugkeren' voor Bonajo voorstelt.Beeld Melanie Bonajo / AKINCI

'Ik deed de deur open. En ik kwam nooit meer terug.' Aan het woord is kunstenaar Melanie Bonajo aan het begin van haar film Night Soil - Fake Paradise (2015), waarin ze drinkers van Ayahuasca-thee, een geestverruimend middel, portretteert. Zelf doolt ze in die eerste scène geblinddoekt over straat. Schuifelend, botsend, om zich heen tastend. Een treffende verbeelding van de onzekerheid die ze beschrijft voorafgaand aan een eerste Ayahuasca-sessie. Wat gebeurt er als het bewustzijn nieuwe deuren blijkt te hebben die open kunnen, de 'doors of perception', zoals Aldous Huxley het noemde?

Wacht even. Zijn we terug in de jaren zeventig? Op de begane grond van Foam Amsterdam presenteert kunstenaar Melanie Bonajo haar filmtrilogie Night Soil en maak je maar op voor een bijna twee uur durende, geestverruimende trip die je op het eerste gezicht terug naar de seventies katapulteert. Mooie jonge mensen huppelen met beschilderde gezichten door de bossen, seks wordt beleefd als een healingsessie en met planten moet je omgaan alsof het je familie is - hippies, u zegt het. En de drie semi-documentaires zijn ook nog eens te zien in een heerlijk uitzinnig vormgegeven decor (van Clemence Seilles en Theo Demans): de eerste filmzaal is een zacht gekleurde bedoeiëntent, in de tweede zaal staat een pastelkleurige knuffeltroon tussen latex lianen en voor deel drie rijst een kunstmatige berg aarde op. En toch: neen, niks hippies. Deze films gaan absoluut over het hier en nu, en zelfs over de toekomst.

Fotograaf, maker van video's en documentaires, installatiebouwer, muzikant; de ster van Melanie Bonajo rijst gestaag (zie kader). Dat doet ze met een visueel knetterend oeuvre, dat evenwel absoluut niet eenvoudig is; het is een oeuvre met een bezorgde boodschap. Die klinkt, in een korte versie, als volgt: we maken van onze wereld een vuilnisbelt en we vergeten waar we vandaan komen. De protagonisten in haar werk zoeken naar een beter contact met elkaar en met de aarde, de planten en de dieren. Maar ze houden daarbij wel de iPhone onder handbereik.

Night Soil - Fake Paradise (****), Melanie Bonajo. Film. Foam Amsterdam, t/m 7/12.

En Bonajo oordeelt niet. Ze kijkt met haar camera, neemt af en toe deel, stelt de juiste vragen en vraagt haar protagonisten soms om een ritueel op te voeren of zich in haar kostuums te hullen, met bijzondere, bovennatuurlijke beelden als resultaat. Wonderschoon is een scene in de tweede film (Economy of Love), waarin twee vrouwen met puntmutsen op en plantenmaskers voor, de billen bloot, op een bootje over een stil meer dobberen. Ontwapenend en aanstekelijk: er is niets raars aan, er zijn simpelweg mogelijkheden die het verkennen waard zijn.

Bonajo is koploper in een groeiende groep kunstenaars die nadrukkelijk geëngageerd is. Niet door onrecht te laten zien, maar actief op zoek te gaan naar alternatieven, waarbij geen enkele richting - hekserij, shamanisme, 'medicine', verzin het maar - wordt uitgesloten. Bonajo doet haar research goed: ze bezoekt niet het eerste hippe organic boerderijtje om de hoek (zoals ze zelf zegt in een interview met Foam magazine), maar komt wereldwijd terecht bij mensen die een diepe, radicaal niet-westerse verhouding tot hun omgeving hebben.

Foam heeft de première van deel 3: Nocturnal Gardening. Dat is een veel gestructureerder werk, waarin vier vrouwen vertellen over hun benadering van natuur, planten en dieren. Dat lijkt wat conventioneel, na alle verkleedpartijen en grappige digitale effecten uit de eerste twee films. Maar toch blijkt langzaam wat dat 'door een deur gaan en nooit meer terugkeren' voor Bonajo voorstelt. Alle vier protagonisten hebben besloten anders met de aarde om te gaan, want hoe we het tot nu toe doen werkt het niet. Als bezoeker raak je overtuigd. Die deur, bontgekleurd en wel, dat is er een naar morgen.

Een van de productiefste Nederlandse kunstenaars

Het werk van Melanie Bonajo krijgt steeds meer een activistische, ecologische en spirituele richting.

Melanie Bonajo (1978, Heerlen) moet wel een van de productiefste Nederlandse kunstenaars zijn: naast meerdere films en boeken maakte ze de afgelopen jaren performances, hield collectieve rituelen (onder meer op Into The Great Wide Open en in De Groene Kathedraal in Almere) en trad op met haar muziekproject ZaZaZoZo (i.s.m. Joseph Marzolla). Ze belandde dit jaar op de shortlist voor een presentatie op de Biënnale van Venetië, maar won die niet. Tijdens haar verblijf aan de Rijksakademie (2009-10) begon ze op te vallen met de fotoserie Furniture Bondage, waarin vrouwenlichamen aan huisraad en meubels vastgebonden zitten. Haar werk krijgt steeds meer een activistische, ecologische en spirituele richting. Zelf is Bonajo daarin de ene keer de slimme vragensteller, dan weer de indrukwekkende hogepriester, met breed uitwaaierende hoofdtooi en ontbloot bovenlijf.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden