'Als acteur moet je leren accepteren dat je geen doel hebt'

Een script hoef je van regisseur Terrence Malick niet te verwachten. Hoe gaat acteur Christian Bale in Knight of Cups daarmee om?

Christian Bale in Knight of Cups. Beeld Melinda Sue Gordon

Een script kreeg hij niet van regisseur Terrence Malick. Sterker nog: voordat hij de set van Knight of Cups op liep, wist hoofdrolspeler Christian Bale niet eens welke scène hij die dag ging draaien. 'Als ik binnenkwam, stond hij al te filmen. Ik moest ter plekke uitzoeken wat we aan het doen waren. Zag ik een acteur staan, dacht ik: ah, die zal vandaag dan wel mijn tegenspeler zijn.'

Torpederen, zo noemt de 71-jarige Malick (Badlands, The Thin Red Line, The Tree of Life) zijn ongebruikelijke werkwijze - de kluizenaar-regisseur die de media schuwt, is er beroemd en berucht om. Hij probeert de acteurs in zijn steeds filosofischere films te ontregelen door hen te confronteren met een onverwachte gebeurtenis of dito personage. Daarmee hoopt hij op zo authentiek mogelijk spel.

Drie sterren

De kritiek op Malick zwelt aan. Knight of Cups bevat nauwelijks dialogen en dat trekt een behoorlijke wissel op de kijker. Het schitterende camerawerk van Emmanuel Lubezki is Malicks grootste troef, schrijft Pauline Kleijer in haar recensie.

Hysterisch Hollywood

Bale speelt de hoofdrol in zijn nieuwste film, Knight of Cups. Hij is de getroebleerde scriptschrijver Rick, die tijdens een pittige existentiële crisis door Los Angeles doolt. 'Ik kan me de man die ik ooit wilde zijn niet meer herinneren', stelt Rick. Malick volgt hem naar hysterische Hollywood-feestjes waar iedereen je vriend pretendeert te zijn, naar stripclubs, naar filmsets waar elk huis slechts uit een façade bestaat. Rick is wanhopig op zoek naar iets wat echt is in een artificiële wereld, naar iets diepgaands te midden van alle oppervlakkigheid. Zijn zingevingstocht voert hem langs (ex-)geliefden en familieleden en voert hem de natuur in.

Praten doet Rick amper. Hij is een toeschouwer, zijn gedachten zijn te horen via voice-over. 'Rick is een man, een schrijver, die zijn bestaan gebouwd heeft op woorden', vertelt Bale bij de wereldpremière in Berlijn. 'Maar omdat hij daar nu het nut niet meer van inziet, is hij veranderd in een observator en een luisteraar.'

Het personage is zorgvuldig geconstrueerd tijdens gesprekken die Bale en Malick voerden, nog voor er sprake was van een concrete film. Bij een draaidag gaf de regisseur Bale hooguit mee wat er die dag in Ricks hoofd speelde en dat was het dan. Was Cate Blanchett op de set, die zijn ex-vrouw speelde? Hij mocht zelf weten hoe hij op haar reageerde. 'En als het niet werkte, dan probeerden we het niet op een andere manier. Malick doet niet aan herhalen: het is wat het is. Dan gingen we gewoon verder met de volgende scène.'

Artikel gaat verder onder video.

Wanhoop

Sommige acteurs dwepen met deze methode-Malick, anderen worden erdoor tot wanhoop gedreven. Je zou verwachten dat Bale, die juist bekend staat om zijn perfectionisme, in die laatste categorie valt. Op zijn best is hij als hij intense mannen speelt die hun obsessies te ver doorvoeren - van de seriemoordende yup in American Psycho tot Batman tot de straaljagerpiloot in Werner Herzogs Rescue Dawn - waarbij hij zelf in zijn voorbereiding bijna even maniakaal te werk gaat. Voor The Machinist viel hij 27 kilo af - een derde van zijn lichaamsgewicht. Voor American Hustle bedacht hij een slungelige houding die hem 7,6 centimeter korter maakte - en hem een hernia opleverde. 'Ik houd ervan obsessief ergens mee bezig te zijn', aldus Bale.

De acteur, die na The New World (2005) wederom met Malick werkt, stelt dat het gebrek aan controle juist prettig was tijdens het filmproces. 'Alles wat tijdens het draaien gebeurt, is goed. Dat is erg aangenaam. Terry is geen dictator - hij krijgt graag input.'

Soms is het lastig, erkent Bale schouderophalend. Had hij zichzelf op de set verrast met een schitterend staaltje acteerwerk, keek hij op, was de camera een heel andere kant op gericht. 'Zoiets maakt korte metten met de ijdelheid die nog weleens bij het acteren komt kijken. En dat is mooi. Je realiseert je: dat zo'n mooi moment misschien niet is vastgelegd, maar wel is gebeurd. Dat maakt het moment niet minder bevredigend. Het moeilijkst eraan is dat je zo'n scène dan niet letterlijk moet proberen te herhalen: het zal altijd een slap aftreksel zijn van die eerste keer.'

'Eigenlijk moet je als acteur leren accepteren dat je geen doel hebt. Je werkt nooit toe naar een emotionele climax of een volgende scène, zoals bij andere films. Je creëert het personage niet voor een publiek, want zij krijgen het misschien nooit te zien. Je doet het alleen voor jezelf.'

Christian Bale

Op 13-jarige leeftijd speelde de Brit Christian Bale (41) zich al in de kijker in Steven Spielbergs Empire of the Sun (1987). Zijn echte doorbraak was de rol als seriemoordende yup Patrick Bateman in American Psycho (1999). Sindsdien wisselt hij blockbusters zoals de door Christopher Nolan geregisseerde Batman-films en Terminator Salvation (2009) af met kleinere films als The Machinist (2004) en 3:10 to Yuma (2007). Obsessieve mannen speelt hij vaak, waarvoor hij vergaande fysieke transformaties ondergaat. Voor zijn rol in The Fighter (2010) kreeg hij een Oscar; hij werd genomineerd voor American Hustle (2013).

Werk uit handen

Eigenlijk geef je als acteur altijd je werk uit handen aan een regisseur of editor, stelt Bale. 'Uiteindelijk zijn de momenten op de set zelf het enige waar je als acteur bevrediging uit kunt halen.'

Knight of Cups schetst Hollywood als een hedonistische stad waar ijdele, oppervlakkige, maar prachtige mensen zich verliezen in extravagante feestjes waar champagne rijkelijk vloeit. Bale over het Hollywood volgens Malick: 'Toen ik net uit Engeland kwam, was mijn idee van een feestje wiet roken onder een viaduct en bierflesjes kapot gooien. Als je dan naar Los Angeles komt en dit soort feesten ziet: wow. Ik kon niet geloven dat mensen daadwerkelijk zo leefden. Toch heb ik dat soort gelegenheden niet vaak bezocht: ik had nooit het gevoel dat ik er helemaal thuishoorde.

'Wat de film laat zien is universeel, denk ik. Het gaat over het moment dat je eindelijk bent waar je wilt zijn in je leven, en denkt: wat nu verder? Het succes is niet zo bevredigend als je dacht, je bent nog steeds je gekke ouwe zelf en de leegte die je voelde is niet helemaal opgevuld. Iedereen voelt dat weleens en ik heb dat ook zeker gehad. Maar L.A. vind ik geweldig, ook nog na deze film.'

Terrence Malick

Terrence Malick (71), afgestudeerd filosoof, vertoont zich zelden in het openbaar. Hij bouwt aan een oeuvre dat volgens critici tot voor kort alleen uit meesterwerken bestond. Hij debuteerde met Badlands (1973) en daarna volgden Days of Heaven (1978), The Thin Red Line (1998), The New World (2005), The Tree of Life (2011), To The Wonder (2012) en nu Knight of Cups. Zijn legendarisch lange montageproces, waarin hij soms de hoofdrolspeler volledig uit de film knipt, is tegenwoordig korter. Volgens de haters worden Malicks films steeds onbegrijpelijker, volgens de liefhebbers juist mystieker.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden