Alors on chante: ontdekkingstocht langs de Franse muziek

Morgen is de Dag van de Franse taal. Nergens is de route naar deze ondergesneeuwde taal zo kort als in de ontdekking van de Franse muziek.

Beeld foto's ANP

Wie Michel Houellebecq of Patrick Modiano wil lezen, hoeft geen Frans te kennen - die zijn in vertaling beschikbaar. Films als Intouchables of La vie d'Adèle worden ondertiteld. Met muziek is dat anders, die wordt zonder vertaling aangeleverd. Toch, voor wie iets van de sfeer van het moderne Frankrijk wil meekrijgen zonder weken op talencursus bij de nonnen in Vught aan te schuiven, is muziek de kortste route.

Un petit accent

L'autre Néerlandais de la chanson zou je Dick Annegarn kunnen noemen, de andere Nederlander van het Franse lied. Hij is zo verfranst dat geen Fransman bij hem nog denkt aan een jeugd in Scheveningen en Den Haag. Maar anders dan Dave, die met Dansez maintenant ooit zowel Frankrijk als Nederland aan zijn voeten kreeg, blijft het bij Annegarn krassen en schuren, al veertig jaar lang. Als verlate hippie naar Frankrijk gekomen, heeft hij geschreven voor de sterren van het Franse lied (die zijn liedjes niet altijd in dank aanvaardden), maar ook op straat gezongen om de kost te verdienen. En nu is hij, 62 jaar, een cultster met een nieuw album: Vélo va, een titel die Nederlandse invloed doet vermoeden. Ten onrechte, Annegarn heeft nooit veel op gehad met zijn geboorteland waar je, zoals hij zegt, vanaf een stoel de einder kunt zien.

Aan zijn Franse uitspraak hangt, zelfs na een decennialange onderdompeling, un petit accent. Maar in zijn woordverliefdheid is hij totaal Frans. Wat de Franse muziek ten opzichte van de Angelsaksische traditie aan ritme inlevert, wordt ruimschoots met taal gecompenseerd. Annegarn is op dat adagium geen uitzondering. Ma gueule de bois, ma gueule de veau, montre les traces de nuits sans répos, zingt hij in Piano dans l'eau, een blues voor de eenzame nachten en het vele wachten die het leven uitmaken van een troubadour van de herenliefde.

Treurnis

Annegarn is altijd een dwarsvlieger geweest. C'est terrible mais le peuple n'est pas révolutionnaire, zingt hij: vreselijk, maar het volk is niet revolutionair. Zo'n constatering weerspiegelt zijn mate van inburgering: de Fransman koestert zijn opstandigheid. Ook in de manier waarop hij uit treurnis iets moois weet te maken, is hij oer-Frans.

Luister maar eens goed naar wat Stromae - weer zo'n artiest uit het noorden - eigenlijk zingt, pak desnoods het woordenboek erbij. Dan blijkt dat zijn ogenschijnlijk vrolijke liedjes helemaal niet zo'n opgewekt beeld van de vroeg 21ste eeuw schetsen. Papaoutai gaat over een altijd afwezige vaderfiguur met wie het mogelijk niet goed afloopt. Alors on danse beschrijft de vervreemding op de dansvloer, die zich alleen laat bestrijden met drank en pillen. In Formidable jongleert hij met fort minable - nogal waardeloos - om uit te leggen hoe hij zich tegenover zijn vriendin heeft gedragen.

De Belgische zanger Stromae trad op tijdens de tweede dag van de 22e editie van het driedaagse muziekfestival Lowlands Beeld ANP
De Franse electropopster Yelle poseert achter het Fonda Theater in Hollywood. Beeld AFP

Geografie

Geografie is belangrijk in de Franse muziek, het warme zuiden klinkt anders dan het natte noorden. Neem Babel, het nieuwe album van de zanger Jean-Louis Murat. Hij woont in het hart van de Auvergne, het land van de vulkanen. Steden zijn er niet; elk dal heeft zijn eigen cultuur, zijn eigen gewoonten. Dat is wat je op Babel hoort: hoe de zon opkomt boven Champblanc, hoe de sneeuw en de regen neervallen op het massief van Sancy, hoe de konijntjes bij Chambon ooggetuige zijn van een liefdesdrama. En zelfs - zeldzame vrolijke noot - hoe de toeristen zich amuseren op de camping à la ferme.

Denk bij Babel aan Skik, aan Rowwen Hèze desnoods, maar vooral aan de muziek van het Amerikaanse platteland, of dat nu de Appalachen zijn of de Far West. Franse musici zijn vaak honkvast, ze horen bij hun streek, leggen hun muziek vast in verlaten landhuizen of oude boerderijen. The Delano Orchestra, band uit dezelfde regio als Murat, kleurt met banjo, viool, trompet en fluit zijn muziek in tot Franse americana.

De fluit is de geheime troef van veel Franse pop; te beginnen bij Il est 5 heures van Jacques Dutronc (met ook een tekst die aandacht vraagt: Les travestis vont se raser, les stripteaseuses sont rhabillées). Zelfs Yelle, koningin van de elektropop à la Française, haalt te midden van alle digitale ritmes soms de fluit tevoorschijn. Complètement fou, gemaakt met de Amerikaanse producer Dr. Luke, is haar derde album. Dansmuziek in een dwarse Bretonse variant en met meer tekst dan in het hele oeuvre van Beyoncé. In die teksten houdt ze de Franse traditie van dubbelzinnigheden in ere. Ton corps est mon parc d'attraction, zingt ze - je lichaam is mijn attractiepark. Jeune fille garnement, quand elle ne mord pas elle ment - als ze niet bijt, dan liegt ze. Dat woordenspel houdt ze vol, zonder de erotische ondertoon te verspelen. De Amerikanen zijn al gevallen voor haar fysieke shows - Yelle toert uitgebreid door de VS. Het zou niet vreemd zijn als dat in Nederland ook gebeurde.

Dag van de Franse Taal

Wereldhit Intouchables was een mooie opsteker voor de francofonie (de verspreiding van de Franse cultuur), maar Stromae is beter. 'Een geschenk uit de hemel', zegt Maaike Koffeman, universitair docent Franse letterkunde in Nijmegen en initiatiefnemer van de Dag van de Franse Taal, die donderdag voor het eerst wordt gehouden.

Middelbare scholieren worden dan uitgenodigd in bleu-blanc-rouge naar school te komen, Franse poëzie voor te dragen, de economische betrekkingen te bespreken (Frankrijk is de derde handelspartner van Nederland) of vooruit te kijken naar le grand départ van de Tour de France, volgend jaar in Utrecht. Kok Alain Caron, schrijver Bart van Loo en zangeres Katell Chevalier zijn ambassadeurs van dit initiatief, bedoeld als stimulans voor het onderwijs.

Het Frans heeft het moeilijk in Nederland. Op het vmbo wordt de taal niet meer onderwezen, waardoor ook op mbo en hbo de interesse klein is. Alleen de UvA en de universiteiten van Leiden, Utrecht en Nijmegen bieden nog een complete studie Frans aan. In Groningen is het Frans opgegaan in Europese Talen en Culturen, aan de VU is het verdwenen. 'We willen geen doemverhalen vertellen', zegt Koffeman. Maar toch: de Dag van de Franse Taal is ontstaan uit bezorgdheid om het vak Frans. Ruim 200 middelbare scholen doen mee, er zijn filmfestivals, gastdocenten en wedstrijden.

Tien Franse albums à ne pas rater

Yelle - Complètement fou
Elektropopprinses uit Bretagne combineert digitale beats met sensuele teksten. Amerika ligt al aan haar voeten.

Dick Annegard - Vélo va
Franse cultheld met Nederlandse roots, heeft land van Gascogne nu als thuisbasis. Teksten getuigen van grote woordverliefdheid.

Jean-Louis Murat - Babel
Zanger van de Auvergne, de Franse evenknie van de Appalachen. Dat hoor je op dit prachtige dubbelalbum, americana à la française.

Florent Marchet - Bambi Galaxy
Ruimtereis voor fijnproevers. Man van sferen en arrangementen, met oog voor bizarre details.

François & The Atlas Mountains - Piano Ombre
Franse zanger, Britse muzikanten, Brussel als thuisbasis, Afrikaanse invloeden. Dat alles klinkt door bij F & TAM, eclectische pop op kousevoeten.

La Femme - Psycho Tropical Berlin
Franse ontdekking van het afgelopen jaar. Kale, afgekloven rock met scheutjes vaudeville en flink wat absurdisme.

Emily Loiseau - Revisited Piano Cello Sessions
Precieuze zangeres van de Franse folk. Schumann, Neil Young, Gigi l'Amoroso en veel meer in adembenemende versies voor cello, piano en zang.

Sebastien Tellier - L'Aventura
Zes jaar geleden nog Franse inzending voor het Songfestival. Nu laat de lichtvoetige duivelskunstenaar van de chanson pop zich inspireren door Brazilië.

The Dø - Shake Shook Shaken
Derde album van Fins/Frans duo met grote fantasie, dat per album grenzen verlegt, van circus naar hardrock en terug.

Miossec - Ici-bas ici même
De drank afgezworen, de gitaren aan banden gelegd. De Franse Nick Cave durft hier persoonlijker te zijn dan ooit tevoren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden