Jacqueline de Savornin Lohman

Postuum Jacqueline de Savornin Lohman (1933-2018)

Allround pionier die volop van het werk genoot

Jacqueline de Savornin Lohman

Professor dr. De Savornin Lohman besloot op haar 70ste nog te gaan optreden. ‘Maar niet als een Willeke Alberti langs de verzorgingshuizen.’

Ze was de eerste vrouwelijke trainee bij Unilever (al mocht ze tot haar ergernis alleen de kinderen van de leidinggevenden zoet houden), was de eerste studente die met lange broek naar de de universiteit van Leiden ging, was werkende moeder, hoogleraar, stond mede aan de basis van D66, schreef voor Opzij en besloot op haar 70ste levensjaar cabaretière te worden, waarbij zij mannen – ‘het leven is te lang voor één relatie’ – op de hak nam.

Maar haar zoon Wirt Soetenhorst durft Jacqueline de Savornin Lohman niet meteen een feministe te noemen. ‘Misschien was ze dat. Maar wij waren als kinderen nog te jong om de tweede feministische golf bewust mee te maken.’

Dat ze talent had als performer bleek op haar oude dag. Ze toerde met een cabaretprogramma door het land. Soetenhorst: ‘Het was een programma met zelf geschreven liedjes, nostalgische herinneringen, absurditeiten en emoties. Het was ouderencabaret maar niet per se voor ouderen. Ze wilde ervoor waken als een soort Willeke Alberti langs bejaardentehuizen te gaan.’

Volgens Soetenhorst was ze iemand die goed de sfeer in de samenleving aanvoelde, zoals de dilemma’s van de dertigers die alles willen – kinderen, carrière, sociaal leven – en ook een echte storyteller.

Jacqueline de Savornin Lohman kwam uit een aristoctratisch geslacht. Haar overgrootvader was oprichter van de Christelijke Historische Unie (CHU), een van de voorgangers van het CDA, en haar grootvader president van de Hoge Raad.

Haar eigen vader was een hoge ambtenaar die in de jaren twintig naar Nederlands-Indië werd gezonden. Jacqueline werd daar in 1933 geboren in een gezin van vier kinderen. Toen ze 9 jaar oud was, bezetten de Japanners het land. Haar vader werd als krijgsgevangene tewerkgesteld bij de aanleg van een spoorlijn en overleed daarbij. Zij, haar zus en haar moeder zaten in een vrouwenkamp. Jacqueline had het geluk in dat ze in de keuken moest werken, zodat ze de potten en pannen kon uitlikken. Na de bevrijding keerde het gezin met de eerste boot terug naar Nederland.

Dankzij een suikeroom konden de kinderen studeren. Jacqueline koos voor Nederlands recht in Leiden, waar ze in het studentencabaret kwam met onder anderen Paul van Vliet en Liselore Gerritsen. Hier ontmoette ze ook haar man Rob Soetenhorst met wie ze drie kinderen kreeg. In 1991 eindigde het huwelijk.

Ondanks zijn drukke baan – hij zat in de hoofdredactie van de fusiekrant NRC Handelsblad en zou later hoofdredacteur worden van de Haagsche Courant – bleef zij fulltime werken. Aanvankelijk was ze advocaat bij kantoor Beks, Beks & Beks in Hilversum. Na een kort oponthoud bij haar alma mater, de juridische faculteit te Leiden, en een uitstapje bij het Sociaal & Cultureel Planbureau werd ze in 1982 hoogleraar bij de faculteit andragologie (opvoedkunde voor volwassenen) aan de Universiteit van Amsterdam. Wirt Soetenhorst: ‘Van de harde kant van het strafrecht en de criminologie ging ze naar de meer sociale hoek van het recht.’ In 1996 zou ze als hoogleraar met emeritaat gaan. In deze hele periode was ze ook politiek actief. Ze was in de jaren zestig een van de pioniers van D66 en was voor die partij vier jaar Eerste Kamerlid – een baan die haar slecht beviel.

Na haar emeritaat deed ze aan zangtherapie en had ze een eerste publiek optreden in het voormalige Parool-theater aan de Nes. Daar vond ze terug wat ze ooit bij het studentencabaret deed. Een succesvol soloprogramma en een televisieoptreden in DWDD zetten haar op de kaart. Professor dr. De Savornin Lohman ging door tot haar dood op 24 november, want voor haar was werken synoniem voor van het leven genieten. In augustus vierde ze haar 85ste verjaardag nog met een laatste afscheidsvoorstelling in het theater(tje) waar haar laatste carrière begon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.